Naar inhoud springen

2022

Van Wikipedia
2019 - 2020 - 2021 - 2022 - 2023 - 2024 - 2025

2022 (MMXXII) waor e gewoen jaor wat begós op zaoterdag op de Gregoriaanse kalender. 't Jaor woort veur e groet deil gedomineerd door de Russische invasie in de Oekraïne; aander belaankrieke nuitsfeite waore de COVID-19-pandemie (die dit jaor sterk in krach en irns trökleep), d'n doed vaan keuningin Elizabeth II, die 70 jaor de len in 't Gemeinebès vaan Naties had geregeerd, en extreem weer in de zomer vaan 't noordelek haafroond - druugde in Europa, euverstruiminge in oonder mie Pakistan.

Gebäörtenisse[bewirk | brón bewèrke]

jannewarie
fibberwarie
miert
  • 2 - 't Róssisch laeger pak de zujelike sjtad Cherson, dewiel de bombardemènte op anger sjtei ummer haeviger waere.
  • 4 - 't Róssisch parlemènt nump 'n wèt aan die alle journalistiek die neet zaet wat de sjtaotspaersj veursjrief sjtraofbaar maak; de sjtraofe kanne tot 15 jaor oploupe.
  • 4 - Bie Róssische besjetinge vluug de kerncentraal van Zaporizjzja in brandj.
  • 9 - In Marioepol weurt bie e bómbardemènt 'n kènjerkliniek verweus.
  • 13 - Róslandj bombardeert 'ne laegerbasis kortbie Lviv. Neet dèks zal landj 't zich nog zoe wied nao 't weste waoge.
  • 16 - Bie de Nederlandse gemeinteraodsverkezinge, mit 'n historisch lieg opkóms, winne de lokaal partieje hènjig. De mieste lenjelike partieje verleze; de PvdA is de oetzunjering.
  • 17 - Thijs H., de maordenaer van drie luuj in D'n Haag en op de Broensemerhei, weurt in hoeger beróp veroerdeild tot de hoeger sjtraof van 22 jaor mit tbs. Hae geit direk in cassatie.
  • 20 - In Strépy-Bracquegnies, 'n deilgemeinte van La Louvière, veurt 'nen automobilis in op 'n gróp carnavaliste. Zès luuj kómme hiebie óm.
  • 21 - Bie Wuzhou (provincie Guangxi, China) sjtort e vleegtuug denaer. Alle inzittende kómme óm.
  • 24 - De gemeinte Weesp weurt bij Amsterdam geveug.
  • 28 - 't Oekraïens leger pak Irpin, 'n veurstad vaan Kiev, vaan de Russe trök. De weke dao-op zal 't Russich leger ziech oet 't noorde vaan 't land tröktrekke en de missie um Kiev te vereuvere de facto opgeve.
  • 31 - Bie Hèrkebósj weurt 't groetste illegaal segrèttefebrik oets gevónge. In 't febrik waor zoeget 150 ton toebak, allezelaeve besjtump veur de Britse merret.
aprèl
  • In de Zuud-Afrikaanse provincie KwaZoeloe-Natal vènje zjwaor euversjtruiminge plaats, die aan hóngerde luuj 't laeve koste.
  • 1 - In Mestreech weurt 't neet wermer es 1,8°C. Heimèt weurt e nationaol kawrecord veur dezen daag gebroke - allewijl 'n zeldzaomheid.
  • 3 - In Boetsja, 'n veursjtad van Kiev, waere teentalle tot hónderde lieke aangetroffe. Volges de börgemeister van die sjtad en de Oekraïense regering geit 't óm de lichame van börgers en woorte ze vermoord door Róssische troepe of Tsjetsjeense huurlinge.
  • 7 - Róslandj weurt nao 'n sjtumming van de plenair vergaojering oet de VN-minsjerechteraod gezat. Rae daoveur is 't groetsjaolig geweld taege börgers in de Oekraïne.
  • 8 - 't Róssisch laeger vilt de sjtatie van Kramatorsk aan, wo zoeget veerdoezendj börgersj sjtaon te wachte op evacuatie.
  • 12 - Lilianne Ploumen treujt trök es fractieveurzitter vaan de PvdA.
  • 14 - 't Róssisch kreegssjeep de Moskva vergeit door 'ne brandj, dae door de Oekraïne es aanval weurt opgeëis.
  • 18 - In 't ooste vaan de Oekraïne begint e nui Russisch offensief. De terreinwinste die 't zal boke zien beperk.
  • 24 - De zittende president Émanuel Macron wint de Franse presidentsverkezinge door zien extreemrechse tegekandidaote Marine Le Pen te versloon.
  • 24 - Bie verkezinge in Sjlovenië weurt de nuuj linkse partie Svoboda de groetste en versjleit daomit de regerende rechs-populistische SDS.
  • 25 - Elon Musk köp Twitter veur 44 miljón dollar; later dat jaor zal heer evels vaan de koup aofzien.
  • 27 - Róslandj sjtop mit de lievering van aerdgaas aan Pole en Bulgarieë. In de maondje dao-op zalle mie Europese lenj aafgekoppeld waere.
mei
  • Oetbraak vaan apepokke in Europa. 't Ierste geval weurt in 't Vereinig Keuninkriek vasgesjtèld. De gevolge valle oetènjelik mit.
  • 4 - Op Mars weurt 'ne Marssjóddel van 5 op de MM-sjaol gemaete. Dit is óngevaer de zjwaorste sjok dae op de planeet meugelik is.
  • 6 - In Tóngere begintj 't percès róndj de maord op maffiabaos Silvio Aquino. Vief verdachte sjtaon terech, eine veur d'n opdrach tot, veer veur 't oetveure van de maord.
  • 12 - De NASA publiceert de ierste foto van Sagittarius A*, 't zjwart laok in 't centrum van de Milkwaeg.
  • 15 - Paus Franciscus verklaort de Nederlandse pater Titus Brandsma heilig.
  • 16 - 't Batteljón van 't Azovrezjiment in 't Azovstal-febrik in Marioepol geuf zich euver. Hiemit kump nao maonde van zjwaor bómbardemènte de sjtad in Róssische henj.
  • 18 - Zjwaede en Finlandj dene 'n aanvraog in veur lid te waere van de NAVO.
  • 24 - Op 'n lieger sjaol in Uvalde (TX) sjut 'nen achteenjäörige man 19 kènjer en twie volwassene doed.
juni
  • Proteste in Nederland door activistische boere tege wiedgaonde maotregele um de stikstofoetstoet te ridducere. E deil vaan de proteste weurt gewelddaodeg.
  • 1 - De 9-jäörige jóng Gino van der Heijden verdwient in Kirchroa. Drie daag later weurt hae doed trökgevónge in Gelaen; 'ne man van 22 weurt hieveur gearresteerd.
  • 12 - Parlemintsverkezinge in Fraankriek.
  • 18 - Jan Smeets nump aafsjeid es baas van Pinkpop.
  • 21 - Afghanistan weurt getroffe door 'nen aerdsjóddel van 6,2 op de Memènt-Magnitudesjaol.
  • 22 - In Stroe (gemeinte Barneveld, Gelderlandj) vèntj e lenjelik boereprotes plaats.
  • 23 - De Oekraïne en Moldavië waere es kandidaat-lid van de EU toegelaote.
  • 24 - D'n Amerikaansen Hoeggerichshof drejt 't lenjelik rech op abortus trök.
  • 25 - Severodonjetsk kump in Róssische henj.
  • 26 - In 'ne illegale kafee inne Zuud-Afrikaanse sjtad Oos-Londen weure 21 doeje gevónje. 't Geit óm jóng luuj, mer woeraan ze zint gesjtorve is nog neet dutelik.
  • 29 - D'n Amerikaanse r&b-zenger R. Kelly weurt óm ómvangriek en jaore doerendj misbroek van dèks minderjaorige maedjes tot 30 jaor gevangenis veroerdeild.
  • 30 - Oekraïense troepe herovere Sjlangeneilandj, e sjtrategisch eilendje inne Zjwarte Zee. De hereuvering is vaan groete symbolische beteikenis.
juli
  • 1 - 't Homohouwelek weurt ingeveurd in Zwitserland.
  • 3 - Róssische troepe en milities vanne Volksrippebliek Loehansk verovere Lisitsjank. Hiemit is de gansen oblas Loehansk in henj vanne separatiste en 't Róssische leger.
  • 7 - Boris Johnson sjtap op es premier en leisman van de Conservatieve Partie nao immensen drök van zien partiegenote en e groet aantal ministers wat opsjtap. Oerzaak waore diverse sjendale.
  • 8 - De Japansen ex-premier Shinzo Abe weurt op 67-jäörige laeftied vermaord.
  • 11 - D'n ierste foto vaan de James Webb-ruimtetelescoop weurt geprizzenteerd.
  • 21 - De Europese Centraal Bank verhoeg de rente mit 0,5 percèntpuntj tot 0% percies. Veur 't iers in ach jaor hilt de bank gein negatieve rente mie aan.
  • 27 - In Tunesië weurt, mit 'n zier lieg opkóms, 'n nuuj gróndjwèt aangenome die de regering dictatoriaal mach gief. Feitelik kump hiemit 'n ind aan de democratie die nao 't Arabisch Vreugjaor in 't landj waor ingeveurd.
  • 29 - Bie zjwaor euversjtruiminge inne Amerikaanse sjtaat Kentucky valle zeker 37 doeje en 30 gewónje.
  • 29 - In Australië kump de lèste aaflievering van de soapserie Neighbours op de tv.
augustus
  • In Pakistan valle 1300 doeje door zjwaore raegeval en euversjtruiminge. Wiejer zint 170.000 hoezer besjadig. In totaal zint 33 miljoen luuj geraak door 't noedwaer.
  • 2 - Nancy Pelosi, veurzitster vaan 't Amerikaons Hoes vaan Aofgeveerdigde, bezeuk Taiwan. China hèlt es reactie militair oefeninge in de Taiwanese waters.
  • 3 - In Hoeg-Karabach beginne weer nui gevechte. Oerzaak is woersjijnelek de verminderde Russische meujenis in oorlogstied. De gevechte zalle de weke en maonde dao-op oetloupe op 'ne nuien oorlog tösse Armenië en Azerbeidzjan.
  • 9 - Bie 'nen Oekraïense raketaanval oppe Krim waere zeker 8 Róssische vleegtuger vernetig.
  • 12 - In Chautauqua (NY) weurt de Brits-Indiase sjriever Salman Rushdie denaergesjtaoke. Rushdie is al saer 1989 doel van dreiging oet islamistischen hook.
  • 14 - In 'n kirk in Gizeh (Egypte) brik 'ne brandj oet, wo zeker 41 luuj bie ómkómme. De mieste doeje zeen kènjer in 'n aanligkendj kènjerdaagverblief.
  • 15 - Tom Dumoulin sjeit direk oet mèt fietsrenne. Ieder had 'r al gezag tot 'r nao dit sezoen zouw oetsjeie.
  • 24 - Bie 'ne Róssische raketaanval op 'n treinsjtasie inne regio Dnipro (Dnjepropetrovsk) zint 25 luuj óm 't laeve gekómme en teentalle luuj gewóndj geraak.
  • 31 - In de Piel bie Griendsveen weujt 'ne groete natuurbrandj, zoeget op dezelfde plaatsj wo twie jaor haer ouch al 'ne brandj waor.
september
  • Bij e succesvol Oekraïens tegenoffensief kump e groot gebeed trök in Oekraïense han. Veural in 't oblas Charkov weurt groete terreinwins gemaak.
  • 6 - Liz Truss volg Boris Johnson op es premier van 't Vereinig Keuninkriek.
  • 8 - Keuningin Elizabeth II störf op 96-jaorege leeftied, nao 'n regering vaan 70 jaor. Ze weurt opgevolg door häöre zoon Sjarel III.
  • 14 - Bij parlemintsverkezinge in Zwede wint 't rechs blok.
  • 16 - In 'ne bósj kórtbie de Oekraïense sjtad Izjoem, die kort daoveur is heroverd door Oekraïense sjtriedkrachte, waere hónderde massagraver óntdèk. Dao-in ligke óngevier 450 lieke.
  • 16 - Begin vaan groetsjaolege proteste in Iran nao d'n doed vaan Mahsa Amini.
  • 18 - Aon de grens tösse Kirgizië en Tadzjikistan begint nui geweld, boebij diverse doeje valle.
  • 19 - Op 't sjtrandj kórtbie de Israelische sjtad Tel Aviv weurt 'n graafgrót óntdèk oeten tied vanne Egyptische farao Ramses II. Arsjeologe sjpraeke van 'n extreem zeldzaam óntdekking.
  • 21 - Poetin reup veur 't iers saer 't begin van d'n oerlog taege de Oekraïne rizzerviste op.
  • 24 - In D'n Haag en Leidschendam waere drie mansluuj gearresteerd. 't Zeen krimmenele oet 't drugsmilieu die e plan hauwe veur de Belzje minister Vincent van Quickenborne te óntveure.
  • 25 - De parlemèntsverkezinge in Italië waere gewonne door Fratelli d'Italia, 'n extreemrechse partie mit wortele in 't fascisme.
  • 26 - Cuba legaliseert 't homohouwelek.
  • 30 - Presidentj Paul-Henri Sandaogo Damiba van Burkina Faso weurt door 't laeger aafgezat.
  • 30 - Bie 'ne raketaanval op e humanitair konvooi inne regio Zaporizjia valle 30 doeje. Wiejer rake 88 luuj gewóndj.
oktober
  • 1 - 't Oekraïens laeger pak de sjtad Lyman trök. Zoewel sjtrategisch es symbolisch is dit 'ne zjwaore sjlaag veur Róslandj.
  • 1 - Bie relle tösje hooligans van Arema FC en Persebaya Surabaya in de Indonesische sjtad Malang valle zeker 174 doeje.
  • 6 - Op e kènjerdaagverblief inne Noord-Thaise provincie Nong Bua Lamphu vèntj 'n sjeetpartie plaats. Daobie valle zeker 37 doeje en teen gewónje.
  • 8 - Oppe Krimbrögk, die de Krim verbindj mit 't Róssische vastelandj, brik 'ne brandj oet nao 'n explosie.
  • 10 - Versjillende Oekraïense sjtaej waere besjtook mit rakette. De aanvalle veroerzake ónger mie groetsjalige sjtroumoetval.
  • 10 - In Venezuela zint 43 luuj óm 't laeve gekómme nao aerdversjuvinge. Wiejer waere nog teentalle luuj vermis.
  • 14 - De Britse minister van Financië Kwasi Kwarteng weurt nao 'ne goje maondj óntsjlaoge. Zien orthodox-liberaal belastingplan haet in korten tied groeten ikkenomische sjaoj gedaon. Jeremy Hunt volg häöm op.
  • 15 - Bie 'n explosie in 'n kaolemien inne Törkse sjtad Amasra zint 41 mienwèrkers óm 't laeve gekómme. Èlf luuj zint gewóndj geraak, 58 waere gered.
  • 20 - Liz Truss nump al nao 45 daag óntsjlaag es ierste minister van 't Vereinig Keuninkriek. Rishi Sunak volg häör veer daog later op.
  • 24 - Bie 'ne lochaanval op e kónzaer inne noordelike Myanmarese regio Kachin zint zeker 80 luuj óm 't laeve gekómme.
  • 27 - Elon Musk köp, nao lang óngerhanjelinge, Twitter op. Hae begintj direk mit d'n doorveur van ingriepende verangeringe.
  • 29 - In Seoul óntsjteit bie 'n Halloweenvering e gedrank wobie zeker 153 luuj waere doedgeduujd.
  • 30 - Luiz Inácio Lula da Silva wintj mit 'ne minieme veursjprunk de Braziliaanse presidentsverkezinge van de zittende presidentj Jair Bolsonaro.
november
  • 't Maote- en gewichte-instituut BIPM nump veer nuuj SI-veurveugsele aan: ronna- (R, 10²⁷), ronto- (r, 10⁻²⁷), quetta- (Q, 10³⁰) en quecto- (q, 10⁻³⁰)
  • 1 - 't Rechs blok ónger leijing van Benjamin Netanyahu vanne Likoed-partie wèntj de Israëlische parlementsverkezinge.
  • 3 - Oet óngerzeuk is gebleke det de olievèrfsjets Kruutsoprichting in 't Museum Bredius in Den Haag e wèrk van Rembrandt is.
  • 8 - Bij verkezinge veur 't Amerikaons Congres winne de Rippublieke get zetele, meh laank neet genóg um hunne politieken agenda de koumende jaore door te duie.
  • 9 - Op 't Belsj weurt lenjelik gesjtaak.
  • 11 - 't Oekraïens laeger pak de sjtad Cherson trök, die saer 2 miert in Róssische henj waor en de aafgeloupe daag door de Rósse is óntruump.
  • 13 - Bie 'ne bomaansjlaag in Istanbul kómme zès luuj óm; 81 rake gewóndj.
  • 15 - Róslandj veurt 'n groetsjaolige serie rakètaanvel op de Oekraïne oet. Twie rakètte kómme in Pole terech, op 't dörpke Przewodów (regio Lublin). Hiebie kómme twie luuj óm.
  • 17 - In D'n Haag weurt 't vonnis oetgesproke in de zaak roond vlöch MH 17. Drie verdachte waere bie versjtaek tot laeveslank veroerdeild óm 't oet de loch sjete van de vleegmesjien in 2014; 'ne veerde verdachte weurt vriegesjpraoke.
  • 20 - In 'n homoclub in Colorado Springs (CO) waere 5 luuj doedgesjote
  • 21 - 't Weste van 't eilandj Java (Indonesië) waert getróffe door 'nen aerdsjóddel mit 'n krach van 5,6 oppe sjaol van Richter. Daobie valle mie es 300 doeje en 7.700 gewónje.
  • 7 - Duutsje autoriteite pakke 25 luuj op die ónger mie van plaan waore d'n Duutsje Rieksdaag te besjtörme. De luuj zint sympathisante vanne Reichsbürgerbewaeging.
  • 7 - In Peru weurt presidentj Castillo aafgezat.
  • 13 - Bosnië-Herzegovina waert kandidaat-lid vanne EU.
  • 13 - De Duutsje pelissie deit invalle bie de radikaal klimaatbewaeging Letzte Generation. Elf luuj waere opgepak en bie de hoeszeukinge waere posters, computers en tillefoons in besjlaag genómme.
  • 17 - In De Standaard versjient veur de lèste kier 'ne sjtriep van Suske en Wiske.
  • 29 - Bie 'ne groete brandj in e hotel inne Cambodjaanse sjtad Poipot valle zeker 25 doeje.
december

Sport[bewirk | brón bewèrke]

Prieze[bewirk | brón bewèrke]

Persoen vaan 't Jaor[bewirk | brón bewèrke]

Volodymyr Zelensky

Gestorve[bewirk | brón bewèrke]

Variabel fies- en gedinkdaog[bewirk | brón bewèrke]

opmerkinge
  • Mèt 'vastelaovend' weurt hei lètterlek de veuraovend vaan de vastentied gemeind; in de volksmoond dus 'vastelaovesdinsdag'.
  • Vaan Paose aofhenkeleke fieste in de oosters-orthodoxe kèrke kinne mèt hölp vaan bovestoonde data weure berekend.
  • Joedse fiesdaog beginne bij zoonsoondergaank d'n daag veur wat de kalender hei aongief.
Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/w/index.php?title=2022&oldid=459210"