Naar inhoud springen

Lies vaan Nobelprieswinners (geneeskunde)

Van Wikipedia

De Nobelpries in de geneeskunde weurt eder jaor touwgekind door 't Karolinska-Instutuut oet Solna bij Stockholm. De ierste oetreiking waor in 1901; wie bij de aander Nobelprieze (op dee in de Economie nao) gebäört dat op aonwiezing vaan Alfred Nobel zien testamint. Oersprunkelek waor de pries sterk geriech op 'nen idealistische vörm vaan wetensjap. Allewijl weurt de pries zoewel oetgereik veur fundamenteel biomedische oontdèkkinge wie veur touwgepas oonderzeuk.

Sommege bekroende oontdèkkinge zien allewijl achterhaold. Dat gelt in 't bezunder veur de Nobelpries vaan 1926, oetgereik aon Johannes Fibiger. 't 'Spiropteracarcinoom' wat heer besjreef bleek achteraof geint te zien.

JaorLaureaotLandJuryrapport
1901Emil von BehringDuitsland"veur zie werk umtrint serumbehandeling, in 't bezunder häör touwpassing tege difterie, boemèt heer e gans nui paad op 't gebeed vaan de medische wetensjap heet gebaond en daomèt d'n dokter e mechteg waope tege krenkde en doed in han heet gegeve."
1902Ronald RossVereineg Keuninkriek/Brits Indië"veur zie werk euver malaria, boemèt heer heet getuind wie dat 't organisme binnekump en zoedoende de groondslaag heet gelag veur succesvol oonderzeuk nao dees krenkde en meniere veur ze te bekaampe."
1903Niels Ryberg FinsenDenemarke (Faeröer)

"[um] zien bijdraoge aon de behandeling vaan krenkdes, in 't bezunder lupus vulgaris, die ziech riech op bestraoling, boemèt heer 'n gans nui piste veur de medische wetensjap heet geopend."

1904Ivan PavlovRusland"es erkinning veur zie werk umtrint de spiesverteringsfysiologie, boedoor de kinnes vaan vitaol aspekte vaan 't vakgebeed zien hervörmp en oetgebreid."
1905Robert KochDuitsland"veur zien oonderzeuk en oontdèkkinge umtrint de tering."
1906Camillo GolgiItalië"es erkinning veur hun werk umtrint de structuur vaan 't zenuwstèlsel."
Santiago Ramón y CajalSpaanje
1907Charles Louis Alphonse LaveranFraankriek"es erkinning veur zie werk umtrint de rol vaan protozoë in de oerzaak vaan krenkdes.:"
1908Ilja MetsjnikovRusland"es erkinning veur hun werk umtrint immuniteit."
Paul EhrlichDuitsland
1909Emil Theodor KocherZwitserland"um zie werk umtrint de fysiologie, pathologie en chirurzjie vaan de sjèldklier".
1910Albrecht KosselDuitsland"es erkinning veur zien bijdrage tot eus kinnes vaan celsjemie door zie werk umtrint eiwitte, boe-oonder de nucleïdezoere."
1911Allvar GullstrandZwede"veur zie werk aon de diopterieë vaan 't oug."
1912Alexis CarrelFraankriek"[veur] zie werk umtrint vaathechtinge en de transplantatie vaan bloodvater en orgaone."
1913Charles RichetFraankriek"veur zie werk umtrint anafylaxie".
1914Robert BárányOosteriek-Hongarije"um zie werk umtrint de fysiologie en pathologie vaan 't evewiechsorgaon."
1915-19neet oetgereik
1919Jules BordetBelsj"um zien ootndèkkinge umtrint immuniteit."
1920August KroghDenemarke"veur de oontdèkking vaan 't regulatief motorisch stèlsel veur de haorvater."
1921neet oetgereik
1922Archibald HillVereineg Keuninkriek"um zien oontdèkking umtrint de wermteproductie in de spiere."
Otto MeyerhofDuitsland"um zien oontdèkking vaan de vaste relatie tösse zuurstofconsumptie en 't mèlkzoermetabolisme in de spiere."
1923Frederick BantingCanada"veur hun oontdèkking vaan insuline."
John MacleodVereineg Keuninkriek
1924Willem EinthovenNederland"um de oontdèkking vaan 't mechanisme achter 't elektrocardiogram."
1925neet oetgereik
1926Johannes FibigerDenemarke"um zien oontdèkking vaan 't Spiropteracarcinoom."
1927Julius Wagner-JaureggOosteriek"veur zien oontdèkking vaan de therapeutische weerde vaan malariavaccinatie bij de behandeling vaan dementia paralytica."
1928Charles NicolleFraankriek"veur zie werk euver tyfus."
1929Christiaan EijkmanNederland"um zien oontdèkking vaan 't antineuritisch vitamine."
Frederick Gowland HopkinsVereineg Keuninkriek"um zien oontdèkking vaan greujbevorderende vitamine."
1930Karl LandsteinerOosteriek"veur de oontdèkking vaan minseleke bloodgróppe."
1931Otto Heinrich WarburgDuitsland"um zien oontdèkking vaan de aard en menier vaan doen vaan 't aosemenzym."
1932Charles Scott SherringtonVereineg Keuninkriek"veur hun oontdèkkinge umtrint de wèrking vaan neurone."
Edgard AdrianVereineg Keuninkriek
1933Thomas Hunt MorganVereinegde Staote"veur zien oontdèkkinge umtrint de rol vaan 't chromosoom in èrfelekheid."
1934George WhippleVereinegde Staote"veur hun oontdèkkinge umtrint leverbehandeling in gevalle vaan anemie."
George MinotVereinegde Staote
William P. MurphyVereinegde Staote
1935Hans SpemannDuitsland"veur zien oontdèkking vaan 't organiserend effek bij de oontwikkeling vaan 't embryo."
1936Henry Hallett DaleVereineg Keuninkriek"veur hun oontdèkkinge umtrint de sjemische transmissie vaan zenuwimpulse."
Otto LoewiOosteriek/Duitsland
1937Albert Szent-GyörgyHongarije"um zien oontdèkkinge in verband mèt 't biologisch verbrenningsperces, mèt 'n speciaol verwiezing nao vitamine C en de katalyse vaan fumaarzoer."
1938Corneille HeymansBelsj"veur zien oontdèkking veur de rol vaan de bijhoolte en 't aortamechanisma in de regulering vaan d'n aosem."
1939Gerhard DormagkDuitsland"veur de oontdèkking vaan de antibacterieel effecte vaan prontosil."
1940-42neet oetgereik
1943Henrik DamDenemarke"veur zien oontdèkking vaan vitamine K."
Edward Adelbert DoisyVereinegde Staote"veur zien oontdèkking vaan de sjemische aard vaan vitamine K."
1944Joseph ErlangerVereinegde Staote"veur hun oontdèkking in verband mèt de hendeg gedifferentieerde functies vaan losse zenuwvezele."
Herbert Spencer GasserVereinegde Staote
1945Alexander FlemingVereineg Keuninkriek"um hun oontdèkking vaan de penicilline en häör genezend effek bij versjèllende infectiekrenkdes."
Ernst Boris ChainVereineg Keuninkriek
Howard Walter FloreyAustralië
1946Hermann Joseph MullerVereinegde Staote"veur de oontdèkking vaan 't veroerzake vaan mutaties door röntgenstraoling."
1947Carl Ferdinand CoriVereinegde Staote"um hun oontdèkking vaan 't verluip vaan de katalytische umzètting vaan glycogeen."
Gerty Theresa Cori-RadnitzVereinegde Staote
Bernardo Alberto HoussayArgentinië"um zien oontdèkking vaan de rol vaan 't hormoon in de adenohypofyse bij de productie vaan sókkers."
1948Paul Hermann MüllerZwitserland"veur zien oontdèkking vaan de hoeg efficiëntie vaan DDT es contakvergif tege diverse gelidpoetege."
1949Walter Rudolf HessZwitserland"veur zien oontdèkking vaan de functioneel organisatie vaan 't middebrein es coördinator vaan de activiteite vaan de orgaone."
António Caetano Egaz MonizPortugal"veur zien oontdèkking vaan de therapeutische weerde vaan lobotomie bij bestumde psychoses."
1950Philip Showalter HenchVereinegde Staote"veur hun oontdèkkinge umtrint de hormone vaan de bijneersjèl, hun structuur en hun biologische effekte."
Edward Calvin KendallVereinegde Staote
Tadeusz ReichsteinPole/Zwitserland
1951Max TheilerZuid-Afrika/Vereinegde Staote"veur zien oontdèkkinge umtrint geel koorts en wie me 't bevech."
1952Selman Abraham WaksmanVereinegde Staote"um zien oontdèkking vaan streptomycine, 't ierste antibioticum wat wèrk tege de tering."
1953Hans Adolf KrebsVereineg Keuninkriek"um zien oontdèkking vaan de citroenzoercyclus."
Fritz Albert LipmannVereineg Keuninkriek/Wes-Duitsland"um zien oontdèkking vaan co-enzym A en zie belaank veur 't intermediair metabolisme."
1954John Franklin EndersVereinegde Staote"um hun oontdèkking tot poliovirusse in diverse soorte weefsele in culture kinne greuje."
Frederick Chapman RobbinsVereinegde Staote
Thomas Huckle WellerVereinegde Staote
1955Axel Hugo Theodor TheorellZwede"veur zien oontdèkkinge umtrint de aard en wèrking vaan oxideringsenzyme."
1956André Frédéric CournandVereinegde Staote"um hun oontdèkkinge umtrint hartkatheterisatie en pathologische veranderinge in de bloodsumloup."
Werner ForssmannWes-Duitsland
Dickinson W. RichardsVereinegde Staote
1957Daniel BovetItalië"veur zien oontdèkkinge umtrint kunsstoffe die de wèrking vaan bepaolde liefsfuncties hindere, in 't bezunder hun oetwèrking op 't vaatstèlsel en de gereemselspiere."
1958George Wells BeadleVereinegde Staote"veur hun oontdèkking tot gene wèrke door 't regulere vaan bepaolde sjemische reacties."
Edward Lawrie TatumVereinegde Staote
Joshua LederbergVereinegde Staote"veur zien oontdèkkinge umtrint genetische recombinatie en de organisatie vaan genetisch materiaol vaan bacterië."
1959Arthur KornbergVereinegde Staote"veur hun oontdèkking vaan de mecanismes bij de biologische synthese vaan ribonucleïnezoer (RNA) en deoxyribonucleïnezoer (DNA)."
Spaanje/Vereinegde Staote
1960Frank Macfarlane BurnetAustralië"um hun oontdèkking vaan aongelierde immuuntollerantie."
Peter Brian MedawarBrazilië, Vereineg Keuninkriek
1961Georg von BékésyHongarije"um zien ootndèkkienge vaan de fysieke stimulatiemecanismes in 't slekkehoes."
1962Francis CrickVereineg Keuninkriek"veur hun oontdèkkinge umtrint de moleculair structuur vaan nucleïnezoere en häör belaank veur de euverdrach vaan informatie in levend weefsel."
James WatsonVereinegde Staote
Maurice WilkinsNui-Zieland/Vereineg Keuninkriek
1963John EcclesAustralië"um hun oontdèkkinge umtrint de ionemecanismes betrokke bij 't aonsloon en ophawwe [vaan pulse] in de perifeer en centraol deile vaan 't zenuwcelmembraon."
Alan Lloyd HodgkinVereineg Keuninkriek
Andrew HuxleyVereineg Keuninkriek
1964Konrad BlochVereinegde Staote"um hun oontdèkkinge umtrint de mecanismes en regulering vaan 't cholesterol- en vetzoermetabolisme."
Feodor LynenWes-Duitsland
1965François JacobFraankriek"veur hun oontdèkkinge umtrint de genetische controle vaan enzyme en virussynthese."
André LwoffFraankriek
Jacques MonodFraankriek
1966Peyton RousVereinegde Staote"um zien oontdèkking vaan tumor-veroerzakende virusse."
Charles Brenton HugginsVereinegde Staote"um zien oontdèkkinge umtrint hormoonbehandeling bij prostaotkaanker."
1967Ragnar GranitFinland/Zwede"veur hun oontdèkkinge umtrint de primair fysiologische en sjemische geziechspercesse in 't oug."
Haldan Keffer HartlineVereinegde Staote
George WaldVereinegde Staote
1968Robert W. HolleyVereinegde Staote rowspan=3 | "veur hun interpretatie vaan de genetische code en häör functie in eiwitsynthese."
Har Gobind KhoranaIndia/Vereinegde Staote
Marshall NirenbergVereinegde Staote
1969Max DelbrückVereinegde Staote"veur hun oontdèkkinge umtrint 't verdobbelingsmecanisme en de genetische structuur vaan virusse."
Alfred HersheyVereinegde Staote
Salvador LuriaItalië/Vereinegde Staote
1970Julius AxelrodVereinegde Staote"veur hun oontdèkkinge umtrint de vochtransmitters in de zenuwinde en de mecanismes veur hunnen opslaag, hun vrijkoume en hun deactivering."
Ulf von EulerZwede
Bernard KatzVereineg Keuninkriek
1971Earl W. Sutherland jr.Vereinegde Staote"veur zien oontdèkkinge umtrnt de mecanismes veur de wèrking vaan hormone."
1972Gerald EdelmanVereinegde Staote"um hun oontdèkkinge umtrint de sjemische structuur vaan antiliechame."
Rodney PorterVereineg Keuninkriek
1973Karl von FrischWes-Duitsland/Oosteriek"um hun oontdèkkinge umtrint de organisatie en oetwèrking vaan individueel en massaol gedraagspetroene."
Konrad LorenzOosteriek
Nikolaas TinbergenNederland
1974Albert ClaudeVereinegde Staote"veur hun oontdèkkinge umtrint de structureel en functioneel organisatie vaan de cel."
Christian de DuveBelsj
George E. PaladeRoemenië/Vereinegde Staote
1975 | David Baltimore"veur hun oontdèkkinge umtrint de interactie tösse tumor[veroerzakende ]virusse en 't genetisch materiaol vaan de cel."
Renato DulbeccoItalië/Vereinegde Staote
Howard Martin TeminVereinegde Staote
1976Baruch Samuel BlumbergVereinegde Staote"veur hun oontdèkkinge umtrint nui mecanismes veur d'n oersprunk en verspreiing vaan infectiekrenkdes."
Daniel Carleton GajdusekVereinegde Staote
1977Roger GuilleminVereinegde Staote"veur hun oontdèkkinge umtrint de peptideproductie door 't brein."
Andrew SchallyCanada/Pole/Vereinegde Staote
Rosalyn YalowVereinegde Staote"veur de oontwikkeling vaan radioimmunoassays vaan peptides."
1978Werner ArberZwitserland"veur de oontdèkking vaan begrenzingsenzyme en hun touwpassing bij probleme in de moleculair genetica."
Daniel NathansVereinegde Staote
Hamilton SmithVereinegde Staote
1979Allan CormackZuid-Afrika/Vereinegde Staote"veur de oontwikkeling vaan computergesjikde tomografie."
Godfrey HounsfieldVereineg Keuninkriek
1980Baruj BenacerrafVenezuela/Vereinegde Staote"veur hun oontdèkkinge umtrint genetisch bepaolde structure op 't celoppervlaak die immunologische reactie regele."
Jean DaussetFraankriek
George D. SnellVereinegde Staote
1981Roger Wolcott Sperry"veur zien oontdèkkinge umtrint de functioneel specialisaties vaan de hersehèlfte."
David HubelCanada/Vereinegde Staote"um hun oontdèkkinge umtrint de informatieverwèrking vaan 't geziechsorgaon."
Tosten WieselZwede
1982Sune BergströmZwede"veur hun oontdèkkinge umtrint prostaglandine en verwante biologisch actieve stoffe."
Bengt SamuelssonZwede
John VaneVereineg Keuninkriek
1983Barbara McCLintockVereinegde Staote"um häör oontdèkking vaan transposone."
1984Niels K. JerneDenemarke"veur theorieë umtrint de perceisheid vaan oontwikkeling en controle vaan 't immuunsysteem en de oontdèkking vaan 't productieprinciep vaan monokloon antiliechame."
Georges J.F. KöhlerWes-Duitsland
César MilsteinArgentinië/Vereineg Keuninkriek
1985Michael S. BrownVereinegde Staote"veur hun oontdèkkinge umtrint de regulering vaan 't cholesterolmetabolisme."
Joseph L. GoldsteinVereinegde Staote
1986Stanley CohenVereinegde Staote"veur hun oontdèkking vaan greujfactore."
Rita Levi-MontalciniItalië
1987Susumu TonegawaJapan"um zien oontdèkking vaan 't genetisch principe achter 't ginnere vaan diversiteit in antiliechame."
1988James BlackVereineg Keuninkriek"veur hun oontdèkking vaan belaankrieke principes vaan medicatie."
Gertrude B. ElionVereinegde Staote
George H. HitchingsVereinegde Staote
1989J. Michael BishopVereinegde Staote"veur hun oontdèkking vaan de cellulairen oerpsrink vaan retroviraol oncogene."
Harold E. VarmusVereinegde Staote
1990Joseph MurrayVereinegde Staote"veur hun oontdèkkinge umtrint orgaon- en celtransplantatie bij de behandeling vaan minseleke krenkdes."
E. Donnall ThomasVereinegde Staote
1991Erwin NeherDuitsland"veur hun oontdèkkinge umtrint de functie vaan inkel ionekenale in celle."
Bert SakmannDuitsland
1992Edmond FischerZwitserland/Vereinegde Staote"veur hun oontdèkkinge umtrint umkierbaar eiwitfosforylatie es biologisch reguleringsmecanisme."
Edwin KrebsVereinegde Staote
1993Richard J. RobertsVereineg Keuninkriek"veur hun oontdèkking vaan mozaïekgene."
Philipp A. SharpVereinegde Staote
1994Alfred GilmanVereinegde Staote"veur hun oontdèkking vaan G-eiwitte en hun rol in signaoltransductie in celle."
Martin RodbellVereinegde Staote
1995Edward B. LewisVereinegde Staote"veur hun oontdèkkinge umtrint de genetische controle in de vreug embryonaol oontwikkeling."
Christiane Nüsslein-VolhardDuitsland
Eric F. WieschausVereinegde Staote
1996Peter C. DohertyAustralië"veur hun oontdèkkinge umtrint de specificiteit vaan de celgesjikden aofweer."
Rolf ZinkernagelZwitserland
1997Stanley B. PrusinerVereinegde Staote"veur de oontdèkking vaan prione, 'n nui krenkdeverwèkker."
1998Robert FurchgottVereinegde Staote"veur hun oontdèkkinge umtrint stikstofmonoxide es signaolmolecuul in de bloodsumloup."
Louis IgnarroVereinegde Staote
Ferid MuradVereinegde Staote
1999100pxGünter BlobelDuitsland/Vereinegde Staote"veur de oontdèkking tot eiwitte intrinsieke signaole aofgeve die hun transport en locatie in de cel regele."
2000Arvid CarlssonZwede"veur hun oontdèkkinge umtrint signaoltransductie in 't zenuwstèlsel."
Paul GreengardVereinegde Staote
Eric KandelVereinegde Staote/Oosteriek
2001Leland H. HartwellVereinegde Staote"veur huhn oontdèkkinge vaan de belaankriekste regulatore vaan de celcyclus."
Tim HuntVereineg Keuninkriek
Paul NurseVereineg Keuninkriek
2002Sydney BrennerZuid-Afrika"veur hun oontdèkkinge umtrint genetische regulering vaan orgaonoontwikkeling en geprogrammeerde celdoed."
H. Robert HorvitzVereingde Staote
John SulstonVereineg Keuninkriek
2003Paul LauterburVereinegde Staote"veur hun oontdèkkinge umtrint MRI."
Peter MansfieldVereineg Keuninkriek
2004Richard AxelVereinegde Staote"veur hun oontdèkking vaan reukreceptore en de organisatie vaan 't reukstèlsel."
Linda BuckVereinegde Staote
2005Barry MarshallAustralië"um hun oontdèkking vaan Heliobacter pylori en zien rol in maogoontsteking en maogzwere."
Robin WarrenAustralië
2006Andrew Fire"veur hun oontdèkking vaan RNA-interferentie - genoonderdrökking door dobbelstringeg RNA."
Craig MelloVereingde Staote
2007Mario CapecchiVereinegde Staote/Italië"veur hun oontdèkkinge vaan principes veur de introductie vaan bezunder genetische modificaties bij muis door 't gebruuk vaan embryonaol stamcelle."
Martin EvansVereineg Keuninkriek
Oliver SmithiesVereineg Keuninkriek/Vereinegde Staote
2008Harald zur HausenDuitsland"veur zien oontdèkking vaan 't minselek papilloomvirus wat baarmojerhalskaanker veroerzaak."
Françoise Barré-SinoussiFraankriek"veur hun oontdèkking vaan 't minselek immunodeficiëntievirus."
Luc MontaignierFraankriek
2009Elizabeth BlackburnVereinegde Staote/Australië"veur de oontdèkking vaan wie chromosome besjermp weure door telomere en 't enzym telomerase."
Carol GreiderVereinegde Staote
Jack SzostakVereinegde Staote
2010Robert G. EdwardsVereinegde Staote"veur de oontwikkeling vaan in vitro-fertilisatie."
2011Bruce BeutlerVereinegde Staote"veur hun oontdèkkingen umtrint de activering vaan aongebore immuniteit."
Jules HoffmannFraankriek/Luxembörg (land)
Ralph Steinman
(postuum oetgereik)
Canada"veur zien oontdèkking vaan de dendritische cel en häör rol in adaptieve weerstand."
2012John GurdonVereineg Keuninkriek"veur de oontdèkking tot volgreujde celle nog tot pluripotente kinne weure hergeprogrammeerd."
Shinya YamanakaJapan
2013James RothmanVereinegde Staote"veur hun oontdèkkinge vaan 't mecanisme achter vesikelverkier, e belaankriek transportsysteem in eus celle."
Randy SchekmanVereinegde Staote
Thomas C. SüdhofVereinegde Staote/Duitsland
2014John O'KeefeVereinegde Staote/Vereineg Keuninkriek"veur hun oontdèkking vaan celle die e positioneringssysteem in 't brein vörme."
May-Britt MoserNoorwege
Edvard MoserNoorwege
2015William C. CampbellIerland/Vereinegde Staote"veur hun oontdèkking vaan 'n nui behandeling veur infecties door rondwörmparasiete."
Satoshi ŌmuraJapan
Tu Youyou"veur häör oontdèkkinge umtrint 'n nui behandeling vaan malaria."
2016Yoshinori OhsumiJapan"veur zien oontdèkking vaan de mecanismes vaan autofagie."
2017Jeffrey HallVereinegde Staote"veur hun oontdèkking vaan moleculair mecanismes roond 't circadisch ritme."
Michael RosbashVereinegde Staote
Michael W. YoungVereinegde Staote
2018James P. AllisonVereinegde Staote"veur hun oontdèkking vaan kaankerbehandeling door 't oonderdrökke vaan negatieve immunregulering."
Tasuko HonjoJapan
2019William Kaelin jr.Vereinegde Staote"veur hun oontdèkking vaan wie celle zuurstofpresintie opmerke en ziech draon aonpasse."
Peter J. RadcliffeVereineg Keuninkriek
Gregg SemenzaVereinegde Staote
2020Harvey J. AlterVereinegde Staote"um de oontdèkking vaan 't hepatitis C-virus."
Michael HoughtonVereinegde Staote
Charles M. RiceVereinegde Staote
2021David JuliusVereinegde Staote"veur de oontdèkking vaan de temperatuur- en geveulsreceptore."
Ardem PatapoutianVereinegde Staote/Libanon
2022Svante PääboZwede"veur zien oontdèkkinge umtrint de genome vaan oetgestorve minsechtege en de minseleke evolutie."
2023Katalin KarikóHongarije/Vereinegde Staote"veur hun oontdèkkinge umtrint nucleosidebasemodificaties die de oontwikkeling vaan effectieve mRNA-vaccins tege COVID-19 höbbe meugelek gemaak."
Drew WeissmanVereinegde Staote
2024Victor AmbrosVereinegde Staote"veur de oontdèkking vaan 't microRNA en zien rol in pos-transcriptioneel genregulatie."
Gary Ruvkun
2025Mary E. BrunkowVereinegde Staote"veur hun oontdèkkinge umtrint perifeer immuuntollerantie."
Fred Ramsdell
Shimon SakaguchiJapan