Cel (biologie)

Van Wikipedia
Gank nao: navigatie, zeuke

Dit artikel is gesjreve in 't Sint-Joasters. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Sint-Joasters aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.


Oojcelle.

'n Cel is in de biologie de structureel en functioneel einheid van alle bekandje laevetige organisme. 't Is de kleinste einheid van 'n organisme det es "laevetig" wuèrtj geclassificeerdj. Sómmige organisme, wie de meiste bacterieje, zeen eincellig, dewiel anger, wie luuj, mièrcellig zint. Luuj höbbe gesjat zoa 100.000 miljard of 1014 celle en 'n tupische cel haet 'n gruèdje van 10 micromaeter en 'n massa van 1 nanogram. De grótste celle zint ónbevröchte struusvogeleier.

Alle plantje, dere, sjummele en bacterieje bestaont oet celle. De cel besteit ónger anger oet e celmembraan, det d'n inhaud ómguf, en 't cytoplasma worin (behauve bie bacterieje) 'n celkern aanwaezig is. 't Cytoplasma besteit zelf oet cytosol en hie-in bevinje zich de celorganelle. Ouch guf 't laevendje organisme die slechs oet ein cel bestaont: de eincellige. Bie bacterieje, sjummele en plantje kump naeven 't celmembraan ouch nag 'ne celwandj veur.

Volges de celtheorie van Schleiden en Schwann oet 1839:

  • zint alle organisme samegestèldj oet ein of mièrder celle;
  • waere alle celle gevörmp oet celle die al bestaont;
  • vinje alle ónmisbaar functies van 'n organisme binnenin die celle plaats;
  • bevatte alle celle genetisch-euverirfbaar infermasie die nuèdig is veur de celfuncties te regulere;
  • en zint celle zelf verantjwuèrdelik veur 't euverbringe van infermasie nao de volgendje ginneraasje.

Antoni van Leeuwenhoek wuèrtj betrach es d'n ièrste miens dae laevendje celle zoog. Hae bekeek ónger anger droeppele water mit 'ne bolvörmige lens dae op e kaopere plaetje waas gemonteerdj. Hiemit óntdèkdje d'r in klein bièsjkes in t water die mit 't bloate oug neet wore te zeen, de bacterieje.

't Waord "cel" is aafkumstig van 't Letiens cellulla "kaemerke". Deze naam is in 1665 gekaoze door Robert Hooke in e book worin d'r de körkcelle die d'r door 'ne microscoop waornuum vergeleek mitte klein kamers worin mónnike laefdje.

Indeiling[bewirk | brón bewèrke]

Prokaryota (pro=veur; karyon=kern)

Sjematische waergaaf van 'n plantjaerdige cel en 'n bacterie.

Eukaryota (Eu=good, ech; karyon= kern)

De microscoop en later d'n dónkerveldjmicroscoop en de fasecontrasmicroscoop meke 't meugelik celle te óntdèkke en de samestèlling en opboew daovan te bestudere; de elektronemicroscoop haet 'n aanvenkelik sumpel model van de boew van de celle behuèrlik verfijndj.

Diagram van 'n tupisch deerlike cel[bewirk | brón bewèrke]

Eukaryote cel mit celorgannelle.

Organelle:

  1. nucleolus (kernliefke)
  2. celkern of nucleus
  3. ribosome
  4. vesikel of bläöske
  5. roew endoplasmatisch reticulum (RER, R van rough)
  6. golgi-apparaat
  7. cytoskelèt
  8. gled endoplasmatisch reticulum (SER, S van smooth)
  9. mitochondria
  10. peroxisoom
  11. cytoplasma
  12. lysosoom
  13. centriole

Diagram van 'n tupisch plantjaerdige cel[bewirk | brón bewèrke]

Plantjaerdige cel mit celorgannelle.

Organelle en inkel anger wichtige structure:

  1. nucleolus
  2. celkern (nucleus)
  3. ribosome (in RER)
  4. chloroplas
  5. leukoplas
  6. endoplasmatisch reticulum (ER) (bevatj ribosome)
  7. golgi-apparaat (golgisysteem)
  8. cytoskelèt
  9. mitochondrion
  10. vacuole
  11. cytoplasma
  12. celmembraan
  13. peroxisoom
  14. celwandj
  15. plasmodesmata
Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Cel_(biologie)&oldid=379590"