In 't nuujs - Weitesjap

Van Wikipedia
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Dit is 'n archief, wo-in aw nuujsberichte waere opgesjlage.
Inhawd weurt hie dan normaal gesjpraoke ouch neet eweggehaold. Recènter nuujs mót me zeuke op 't hoofblaad: In 't nuujs.

2017[bewirk | brón bewèrke]

7 juni

In Marokko weure 'ne sjedel en kieze gevónje van d'n Homo sapiens. Dees fossiele zien tösje de 280.000 en 350.000 jaore aad en daomit óngevaer 100.000 jaore ajer es de knaokereste van d'n Ethiopische Homo sapiens, dae wies de óntdekking van de Marokkaanse homo sapiens gool es d'n aads bekinde minsj.[1]

23 april

De Nederlands-Limburgse sjterrekónjige en tv-perseunlikheid Chriet Titulaer sjtörf op 73-jäörige laeftied.[2]

22 miert

De Franse wiskóndige Yves Myer óntvingt de Noorse Abelpries veur zien óngerzeuk nao de wavelet.[3]

22 fibberwarie

E team van veural Belzje weitesjappers kunjig de óntdèkking van 'n oetgebreid planetesjtèlsel róndje broenen dwerg TRAPPIST-1 aan. Van de zaeve óntdèkde planete ligke 'rs nao sjatting drie in de bewoenbaar zaone.

16 jannewarie

Gene Cernan, de lèste minsj op de Maon, sjtörf op 82-jäörige laeftied.[4]

14 jannewarie

De Chinese linguist Zhou Youguang, d'n óntwerper van 't Hanyu pinyin, sjtörf op 111-jäörige laeftied.

2016[bewirk | brón bewèrke]

5 oktober

De Nobelpries in de Sjeikónde geit nao de Nederlanjer Ben Feringa, de Fransoos Jean-Pierre Sauvage en de Brit Fraser Stoddart "óm 't óntwerp en de synthees vaan moleculair machiene".

4 oktober

De Nobelpries in de Natuurkónde geit nao de Britse Amerikane David J. Thouless, F. Duncan M. Haldane en John M. Kosterlitz "óm hun theoretische óntdèkkinge van topologische fase-euvergeng en topologische sjtaote van materie".

3 oktober

De Nobelpries in de Genaeskónde geit nao de Japanees Yoshinori Ohsumi "óm zien óntdèkkinge van mechanismes veur otofagie."

30 september

't Ruumdetuug Rosetta ènjig zien missie mit 'ne gecontroleerden insjlaag op komeet 67P/Choerjoemov-Gerasimenko.

5 juli

De Amerikaanse ruumdesonj Juno kump in 'n baan óm Jupiter. 't Tuug mót de kómmende jaore van zier kortbie óngerzeuk gaon doon nao de planeet en häör maone.

14 miert

ExoMars, 'n Róssisch-Europese missie nao Mars weurt op de Bajkonoer-basis in Kazachstan gelanceerd óm in 2017 aan te kómme.[5]

13 miert

De Nederlandsen historicus Cees Fasseur sjtörf op 77-jäörige laeftied.[6]

11 fibberwarie

'n Internationaal team van natuurkónjige melt de waornumming van zjwuurdekrachgolve wie veursjpaeld in de relativiteitstheorie van Einstein.

24 jannewarie

D'n Amerikaansen informaticus Marvin Minsky sjtörf op 88-jäörige laeftied.[7]

2015[bewirk | brón bewèrke]

7 oktober

De Nobelpries in de sjeikónde geit nao de Zjwaed Tomas Lindahl, d'n Amerikaan Paul Modrich en d'n Turk Aziz Sancar "veur [hun] mechanische studies nao dna-ripperatie.[8]

6 oktober

De Japanees Takaaki Kajita en de Canadees Arthur B. McDonald winne de Nobelpries veur natuurkónde "óm de óntdèkking van neutrinosjógkelinge, die tuint dat neutrino's massa höbbe".[9]

5 oktober

De Nobelpries in de Genaeskónde weurt toegekèndj aan d'n Amerikaan William C. Campbell en de Japanees Satoshi Omura "óm häör óntdèkkinge ómtrèntj 'n nuuj behanjeling van infecties daor parasitair róndjwörm", zoewie aan de Chinese Youyou Tu "óm häör óntdèkking ómtrèntj 'n nuuj behanjeling taege malaria."[10]

28 september

De NASA kunjig aan dat ouch noe nog water (pekelwater wat hiel zaut is) op Mars kan sjtruime, en dat ze versjteit wie dat meugelik is.[11]

30 augustus

De Britse neuroloog Oliver Sachs, oteur van diverse populair-weitesjappelike beuk euver de harre, sjtörf op 82-jäörige laeftied.

14 juli

De ruumdesonde New Horizons vluug veurbie Pluto en zien maon Charon.

18 juni

De ESA melt, op basis van data oet de Venus Express, bewies veur recènt völkanisme op Venus. Bis noe waor neet dudelik of de völkane op de planeet nog wirkde.[12]

24 mei

D'n Amerikaanse wiskóndige John Nash kump op 86-jäörige laeftied óm in 'n auto-óngelök.[13]

30 april

't Ruumdetuug MESSENGER, saer 2011 in 'n baon óm Mercurius, sjleit kepot op 't oppervlak van de planeet.

20 miert

In Naord-Europa vèntj 'n totaal zonsverduustering plaats. In väöl anger sjtrieke, wo-ónger Nederlandj en 't Belsj, is de zonsverduustering gedeiltelik; daor de dichte bewolking is dao aevel in de mieste deile van die lenj niks te zeen.

13 miert

De Nederlandse filosoof René Gude sjtörf op 58-jäörige laeftied aan de gevolge van knokekaanker.

2014[bewirk | brón bewèrke]

12 november

't Ruumdetuug Rosetta deit 'ne lanjer aafdaole op 't oppervlak van komeet 67P/Tsjerjoemov–Gerasimenko óm sjemische samesjtèlling te óngerzeuke. Dit is 'ne weitesjappelike primeur.

13 oktober

De Nobelpries veur economie weurt oetgereik aan de Fransoos Jean Tirole 'óm zien analyse van de mach van de merret en regulering'.[14]

8 oktober

De Nobelpries in de Sjemie weurt toegekèndj aan d'n Amerikaan Eric Betzig, d'n Duitse Roemeen Stefan W. Hell en d'n Amerikaan William E. Moerner, óm hun óntdèkkinge die nanoscopie mèt conventioneel leechmicroscope meugelek make.[15]

7 oktober

De Nobelpries in de Natuurkónde geit nao de Japaneze Isamu Akasaki, Hiroshi Amano en Shuji Nakamura óm hun oetvènjing van blauw (en daomit ouch witte) leds.[16]

6 oktober

De Nobelpries in de Genaeskónde weurt oetgereik aan d'n Amerikaan John O'Keefe, de Naorse May-Britt Moser en de Naor Edvard I. Moser óm hun óntdèkking van harrecelle die bie 't richtingsgeveul betrokke zeen.[17]

25 augustus

De Universiteit Mestreech zuut nao oetgebreide proteste vaan biesterechteactiviste veurluipeg aof vaan experiminte mèt hun.[18]

6 augustus

't Ruumdetuug Rosetta bereik zie doel, de komeet 67P/Churyumov–Gerasimenko.

19 juni

In de Atacamaweuste in Chili weurt begós mit de boew van de E-ELT, 'ne zier groeten Europesen telescoop daem ziene sjpegel 'nen diameter van 37 maeter mót kriege.[19]

17 mei

De Nederlandsen astronaut Wubbo Ockels sjtörf op 68-jäörige laeftied.[20]

2013[bewirk | brón bewèrke]

19 december

In de mergelkojl bij Mestreech weurt 't fossiel vaan Ganopristis leptodon, 'n zeegvès, oontdèk.[21]

5 augustus

Mark Post, professor fysiologie aon de Universiteit vaan Mestreech, presenteert in Londe veur 't iers 'nen hamburger gekweek oet stamcelle vaan 'n kooj.[22]

29 mei

E team van Chinese, Britse, Italiaanse en Belzje weitesjappers publiceert de besjrieving van 'ne fossiele vogel, Aurornis xiu. Hae zouw 10 mieljoen jaor awwer zeen as d'n Archaeopteryx en daomit vanaaf noe de awdste bekèndje vogel zeen.[23]

4 mei

Biosjemicus Christian de Duve, winner van de Nobelpries veur Genaeskónde in 1974, sjtörf op 95-jäörige laeftied.[24]

1 mei

De Nederlandse, veural in Vlaondere bekènde taalkóndige P.C. Paardekooper sjtörf op 92-jäörige laeftied.[25]

17 april

In de Munsterkirk van Remunj waere relieke van de 11.000 maagde van Ursula gevónge.[26]

11 jannewarie

Astronome kunjige de óntdèkking vaan de Large Quasar Group aan, 'nen enorme quasarcluster van 4 mieljard leechjaor in daorsjnaej.[27]

2012[bewirk | brón bewèrke]

30 december

De Italiaanse neurologin Rita Levi-Montalcini winneres van de Nobelpries in de Genaeskónde in 1986, sjtörf op 103-jäörige laeftied.

10 oktober

De Nobelpries in de Sjemie weurt toegekèndj aan de Amerikaanse biosjemici Robert J. Lefkowitz en Brian K. Kobilka, 'óm hun óngerzeuk nao G-eiwitgekoppelde receptore', die 'n rol sjpaele bie sjrikreacties.[28]

9 oktober

De Nobelpries in de Natuurkónde weurt toegekèndj aan de Fransoos Serge Haroche en d'n Amerikaan David J. Wineland 'óm hun grensverlègkende experimenteel methodes die 't maete en manipulere van individueel kwantumsysteme meugelik make.'[29]

8 oktober

De Nobelpries in de Genaeskónde weurt toegekèndj aan John B. Gurdon en Shinya Yamanaka 'óm de óntdèkking dat volgreujde celle kènne waere herprogrammeerd tot pluripotente'.[30]

25 augustus

D'n Amerikaansen astronaut Neil Armstrong, d'n ierste man op de maon, sjtörf op 82-jäörige laeftied.[31]

4 juli

't CERN in Genève kunjig op 'n paersconferentie aan dat 't 't zoegenaomp Higgsdeilke allezelaeve haet gevónge.[32]

26 april

Naorse biologe kómme tot de conclusie dat de Collodictyon, 'n eincellig waeze dat ze twintig jaor ieder hadde óntdèk, tot e gans eige riek binne de eukaryote huurt, en zich zoe'n miljard jaor geleie van alle anger laevende dinger mót höbbe aafgesjplete.[33]

1 april

De Amerikaanse kènjerdokter Leila Denmark, oetvènster van 't kiekhósvaccin en ein van de awdste luuj op aerd, sjtörf op 114-jäörige laeftied.[34]

5 fibberwarie

Russische weitesjappers baore door 4 kilometer dik ies op 't Vostokmeer, Antarctica, in d'n haop 't saer miljónne jaore geïsoleerd ecosysteem te kónne besjtudere.

2 fibberwarie

Dokters aan de Universiteit van Hasselt make bekèndj dat ze, veur 't iers op de waereld, 'nen titanium-kunskaok gemaak door 'nen 3D-printer höbbe geïmplanteerd.[35]

2011[bewirk | brón bewèrke]

12 december

't Wereldnatuurfónds maak bekèndj dat 'n expeditie nao de Mekongdelta 208 nuuj deersaorte haet opgelieverd.[36]

8 november

'n Planetoïed mèt doorsnei vaan zoe'n 400 meter geneump 2005 YU55 vluig roond 23:30 Nederlandsen tied langs de Eerd, op 'nen aofstand vaan minder es d'n aofstand vaan de Eerd tot de Maon.[37]

17 oktober

Bij Se-Gietere weure archeologische voondste gedoon vaan tösse 70.000 en 100.000 jaor aajd, die aon Neanderthalers kinne weure touwgesjreve.[38]

5 oktober

De Nobelpries in de sjemie weurt toegekèndj aan d'n Israëliër Daniel Shechtman, óm zien óntdèkking van quasikristalle.[39]

4 oktober

De Nobielpries in de natuurkónde weurt toegekèndj aan Saul Perlmutter, Brian P. Schmidt en Adam G. Riess veur hun óngerzeuk nao de oetzètting van 't universum aan de handj van supernova's.[40]

3 oktober

De Nobelpries in de genaeskónde weurt toegekèndj aan d'n Amerikaan Bruce Beutler, de Luxemburger Jules Hoffmann en de Canadees Ralph Steinman, veur hun óngerzeuk nao 't immuunsysteem.[41] Steinman bliek aevel zjus te zeen gesjtorve; nao de raegele van 't Comité maag de Nobelpries neet postuum waere toegekèndj.[42]

23 september

Bie 't CERN in Genève, Zjwitserlandj, maak me bekèndj dat me in 'n experimèntj mit neutrino's sjnelhede haet gemaete hoeger as de sjnelheid van 't leech. As de maetinge richtig zeen, beteikentj dees anomalie 'n revolutie in de natuurkónde.[43]

15 september

Biologe ómsjrieve 'n nuuj dolfienesaort, besjtaonde oet dere die veurhaer veur gewoen toemelaere waorte aangezeen. De saort krieg de naom Burrunandolfien (Tursiops australis).[44]

9 september

In Zuud-Afrika zeen reste gevónge van 'n aapminsesaort die me Australopithecus sediba neump. De boew van de saort is taege d'n achtergróndj van anger aapminse anomaal.[45]

21 juli

Mit de lanjing van de Atlantis (STS-135) löp nao dertig jaor 't Spaceshuttleprogram aaf.[46]

4 miert

Kernfysicus Simon van der Meer, dae in 1984 de Nobelpries in de natuurkónde haet gewonne, sjtörf op 85-jäörige laeftied.[47]

10 jannewarie

Astronome oet 't Kepler-projek oontdèkke veur 't iers 'n rotsechtege planeet, Kepler-10b mèt 1,4 eerdgroetdes de kleinste exoplaneet oets gevoonde.[48]

2010[bewirk | brón bewèrke]

1 december

De Nederlandsen astronoom Adriaan Blaauw sjtörf op 96-jäörige laeftied.[49]

11 oktober

De Nobelpries veur economie geit nao de Amerikane Peter A. Diamond en Dale T. Mortensen en de Britse Cyprioot Christopher A. Pissarides, óm hun óngerzeuk nao merretfrictie.[50]

6 oktober
  • De Nobelpries veur sjemie weurt vergaeve aan d'n Amerikaan Richard F. Heck en de Japanners Ei-ichi Negishi en Akira Suzuki, óm hun óngerzeuk in organische synthese.[51]
5 oktober
4 oktober

Robert G. Edwards, óntwikkelaer van de reageertuubbevröchting, krieg de Nobelpries veur Genaeskónde 2010 toegekèndj.[54]

29 september

De óntdèkking van exoplaneet Gliese 581g weurt aangekunjig. 't Is 'n zoegenaamde 'Goudlökskeplaneet', die zjus binne de bewoenbaar zaone van zien sjter lik.[55]

18 augustus

De Universiteit vaan Mestreech geit e professoraot instèlle veur taolcultuur in Limbörg.[56]

17 augustus

E team van paleontologe vèntj in Zuud-Australië sjponsechtige fossiele die gedateerd waere op 640 tot 650 miljón jaor. De sjponze, en daomit de dere in 't algemein, blieke daomit óngevaer hónjerd miljón jaor awwer as gedach.[57]

11 mei

De Braziliaanse blinde kerpezalm (Stygichthys typhlops), 'ne vis dee in 1962 besjreve is en daonao noets mie gezeen woort, is obbenuits gevoonde.[58]

5 april

Gelierde aan de Zuud-Afrikaanse Universiteit van Witwatersrand kunjige de óntdèkking van e compleet geraemde van 'n nuuj minsesaort aan, die Australopithecus sediba weurt geduip. De saort liek 'ne missing link te zeen tösje d'n Australopithecus africanus en de väöl hoeger óntwikkelde Homo habilis.[59]

24 miert

De óntdèkking van 'n nuuj minsjesaort in Siberië weurt bekèndj gemaak. De zoegenaomde minsj van Denisova mót höbbe samegelaef mit de Neanderthaler en de moderne minsj.

2009[bewirk | brón bewèrke]

3 november

In Paries ies op 100 jaorige laeftied de in Brussel gebore Claude Lévi-Straus gesjtorve. Hae waor 'ne bekènde filosoof en antropoloog.

29 oktober

40 jaor geleie woorte de ierste twie knouppunte vaan wat noe 't Internet hèt aoneingeknuip.

19 september

Roeland van Hout väörzitter van d'r Raod veur 't Limburgs makt in 't L1 cultuurprogramma bekaand dat an de Universiteet Mesjtreech 'ne lieërsjtool Taal en Cultuur keumt. Gedeputeerde Odile Wolfs gief aon tot nog niks beslote is.[60]

20 augustus

't Raampalarm vör 't waer wert geregionalisseerd. Vör Limburg wert bie 't aafrope van 'n alarm vör 't waer in vervólg d'r Euregionale context es maotsjtaf genaome.

27 mei

D'r Belsje astronaut Frank de Winne is via Soyoez TMA-15 nao ISS gelanceerd. E geet óp de ISS es örsjte Europeaan 't commando veure.

19 mei


Referenties[brón bewèrke]

  1. http://www.ad.nl/wetenschap/homo-sapiens-ruim-100-000-jaar-ouder-dan-gedacht~aa0f27fd/ AD - Homo sapiens ruim 100.000 jaar ouder dan gedacht]
  2. Dagblad De Limburger - Sterrenkundige en tv-persoonlijkheid Chriet Titulaer overleden
  3. The Guardian - Abel Prize 2017: Yves Meyer wins 'maths Nobel' for work on wavelets
  4. Universe Today - Last man on the moon, Gene Cernan, has died
  5. ESA.int - ExoMars launch updates
  6. NOS.nl - Historicus Cees Fasseur overleden
  7. Nu.nl - Grondlegger kunstmatige intelligentie Marvin Minsky (88) overleden
  8. NobelPrize.org - The Nobel Prize in Chemistry 2015
  9. NobelPrize.org - The Nobel Prize in Physics 2015
  10. NobelPrize.org - The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2015
  11. Livestream NASA, haaf zès Nederlandsen tied
  12. ESA - Hot lava flows discovered on Venus
  13. CNN.com - 'Beautiful Mind' mathematician John Nash, wife killed in car crash
  14. Nobel Prize.org - The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2014
  15. Nobel Prize.org - The Nobel Prize in Chemistry 2014
  16. Nobel Prize.org - The Nobel Prize in Physics 2014 (Paersjberich)
  17. Nobel Prize.org - The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2014 (Paersjberich)
  18. Dagblad De Limburger - UM schort onderzoek met labradors op
  19. ESO.org - Groundbreaking for the E-ELT
  20. Nu.nl - Oud-astronaut Wubbo Ockels (68) overleden
  21. Nu.nl - Fossiel van zaagvis gevonden in Limburgse groeve
  22. Dagblad De Limburger - Hoogleraar presenteert gekweekte hamburger
  23. De Standaard Online - Belg ontdekt meest primitieve vogel
  24. RTBF - Christian de Duve, prix Nobel belge et grand nom de la science, est décédé
  25. NOS.nl - Taalgoeroe Paardekooper dood
  26. Nu.nl - Grote reliekenschat gevonden in kerk Roermond
  27. Royal Astronomical Society - Astronomers discover the largest structure in the universe
  28. Nobelprize.org - The Nobel Prize in Chemistry 2012
  29. Nobelprize.org - The Nobel Prize in Physics 2012
  30. Nobelprize.org - The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2012
  31. CNN.com - Neil Armstrong, first man on the moon, dies
  32. CERN Press Release - CERN experiments observe particle consistent with long-sought Higgs boson
  33. Nu.nl - 'Verste verwant van de mens ontdekt'
  34. Online Athens.com - Leila Denmark, beloved doctor, dies at 114
  35. Het Belang van Limburg - Hasselt - Wereldprimeur voor UHasselt met inplanting van titanium onderkaak
  36. WWF.org - More Than 200 New Species Discovered in Mekong
  37. First Movie of Asteroid 2005 YU55′s Flyby
  38. Nu.nl - Werktuigen Neanderthalers gevonden in Limburg
  39. NobelPrize.org - Paersberich
  40. NobelPrize.org, oetzenjing in live streaming
  41. NobelPrize.org - Paersberich
  42. CNN.com - Nobel winner died days before award announced
  43. CERN - OPERA experiment reports anomaly in flight time of neutrinos from CERN to Gran Sasso
  44. PLoS ONE - A New Dolphin Species, the Burrunan Dolphin Tursiops australis sp. nov., Endemic to Southern Australian Coastal Waters
  45. Science - Special Collection: Australopithecus sediba
  46. NASA - Space Shuttle Era Ends with Atlantis Landing
  47. De Volkskrant - Grondlegger deeltjesversneller en Nobelprijswinnaar Van der Meer overleden
  48. NASA - NASA's Kepler mission discovers its first rocky planet
  49. Nu.nl - Nederlandse astronoom Adriaan Blaauw overleden
  50. Nobelpries - The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2010 (paersberich)
  51. Nobelpries - The Nobel Prize in Chemistry 2010 (paersberich)
  52. Nobelpries - The Nobel Prize in Physics 2010 (paersberich)
  53. BBC News - Indian language is new to science
  54. Nobelpries - The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2010 (paersberich)
  55. The Lick-Carnegie Exoplanet Survey: A 3.1 M_Earth Planet in the Habitable Zone of the Nearby M3V Star Gliese 581
  56. Dagblad De Limburger - Klokke versjterke de bandj
  57. Nature - Possible animal-body fossils in pre-Marinoan limestones from South Australia
  58. BBC News - Rare subterranean fish rediscovered in Brazil
  59. http://www.timesonline.co.uk/tol/news/science/biology_evolution/article7087670.ece
  60. Lieërsjtool Taal en Cultuur
  61. http://www.revealingthelink.com/
  62. http://www.l1.nl/L1NWS/_pid/links4/_rp_links4_firstElementId/1_3767065/_rp_links4_hasclickpage/1_1013

Nuujsarchieve[brón bewèrke]

Awwer versies van dit blaad[brón bewèrke]

1 april 2005 - 30 mei 2005 - 1 augustus 2005 - 12 december 2005 - 2 februari 2006 - 11 april 2006 - 27 december 2006 - 24 juni 2007 - 19 april 2008

Thematische archieve[brón bewèrke]

Geografische archieve[brón bewèrke]