Maon

Van Wikipedia
Gank nao: navigatie, zeuke

Dit artikel is gesjreve in 't Mestreechs. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Mestreechs aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.


De maon is de natuurleke satelliet vaan de Eerd. Ze weurt soms aongeduid mèt de latiense naom Luna.

De maon steit gemiddeld 384.403 kilometer vaan de Eerd aof. Häöre diameter is 3.476 kilometer. 't Oppervlak vaan de maon kin vergeleke weure mèt dat vaan Australië. De maon is relatief groet, 3,7 kier zo klein es de Eerd. Ouch de massa is groet (7,35×1022 kg), mèt 1/81 vaan de massa vaan de Eerd. De maon is daan ouch de vijfde groetste maon vaan 't zonnestèlsel. 't Stèlsel Eerd-Maon weurt daorum ouch wel es dobbelplaneet aongeduid.

Rotatie en umloup[bewirk | brontekst bewerken]

De maon gezeen vanaof de Eerd
De achterkant vaan de maon

De maon deit 27 daog, 7 oor en 43,2 minute euver einen umloup om de Eerd. De rotatie ('t drèjje um de eige as) doort zjus eve laank. Me neump dit synchroon rotatie. Daodoor zuut me vaan de Eerd aof ummer dezelfde kant vaan de maon.

De twie kante[bewirk | brontekst bewerken]

De maon weurt opgedeild in twie hèlfde: de hèlf die me vaan de Eerd kin zien (de 'väörkant') en de hèlf die me neet zuut (d'n 'achterkant'). 'n Opvallend versjèl tösse de twie hèlfde is tot op de hèlf die vaan de Eerd neet ziechbaar is hiel wienig maria (mv. vaan 't Latiense 'mare') veurkoume (slechs 2% vaan het oppervlak, tegeneuver zoe'n 31% aon de väörkant).

Maria[bewirk | brontekst bewerken]

Aon de 'väörkant' vaan de maon zien zoegenaomde maria te zien. Aon de achterkant gief 't doavaan mer 'n paar. De naom maria kump vaan 't Latiens mare, wat zie beteikent, umtot me vreuger dach tot ze gevöld waore mèt water. Noe wete veer tot ze gevöld zien mèt basalt, oet lava-struim oontstande door insleeg vaan restante vaan 't oontstoon vaan 't zonnestèlsel.

Oontstoon[bewirk | brontekst bewerken]

Animatie vaan 't oonstoon vaan de Maon es gevolg vaan 't insloon vaan Theia. De animatie liet de versjèllende plaotse vaan Theia zien eeders kier 'n jaor later. Heidoor liekent 't es of de Eerd stèl steit. De animatie bekiek de Eerd vaanaof de Zuidpool

't Gief versjèllende theoriëe euver 't oontstoon vaan de maon, meh de mies gangbare is de theorie tot de maon oonstande is door inslaag op de Eerd vaan Theia, een speculatieve planeet die ongeveer eve groet is wie Mars. Bij de inslaag is de kern vaan Theia versmolte met de kern vaan de Eerd. De boetenste laoge vaan Theia is daobij weggeslingerd en in de ruimte terech gekómme. Dit heet dinkelek d'n oorspróng gevörmp veur de planetoïde gordel veurbij Mars. Een deil vaan de Eerd is ouch de ruimte ingeslingerd en oet dit materiaol heet ziech de Maon gevörmp. Dees theorie weurt ondersteunt door 't gegeve tot maonstein die zien mètgenómme door astronaute ongeveer dezelfde samestèlling höbbe wie de Eerdkoors.

Oonderzeuk nao 't maongesteinte heet twievel gezejd euver de inslaagtheorie: de samestèlling is perceis dezelfde wie die vaan de eerdmantel, wat mèt 'nen inslaag neet good te verklaore zouw zien.[1]

Maonmissies[bewirk | brontekst bewerken]

't Ierste objek wat de maon bereikde waor de Sovjet-sonde Loena 2, die op 14 september 1959 op de maon insloog. Loena 3 maakde op 3 oktober vaan 't zelfde jaor de ierste foto's vaan de achterkant vaan de maon. In 1966 maakde Luna 9 de ierste 'zachte' landing en later dat jaor kaom Loena 10 es ierste onbemande toestel in 'n baon um de maon te cirkele.

In de jaore zesteg oontwikkelde de Vereinegde Staote 'n ambitieus projek, bekind es 't Apollo-program. Op 20 juli 1969 lande, es oonderdeil vaan de missie Apollo-11, de ierste twie lui op de maon: Neil Armstrong en Edwin Aldrin.

In de recènte historie zien nui planne veur ruimdemissies oontstoon, neet allein in de VS, meh ouch in Europa, Rusland, China, India en Japan. De Amerikane wèlle in 2020 beginne mèt 't bouwe vaan 'n basis es oonderdeil vaan de missies nao Mars.

Referenties[bewirk | brontekst bewerken]

  1. Nu.nl - Vraagtekens bij inslagtheorie voor ontstaan maan
't Zonnestèlsel
De zon Mercurius Venus De Maon Aerd Mars Phobos en Deimos Ceres De asteroide gordel Jupiter Natuurlike satelliete van Jupiter Saturnus Natuurlike satelliete van Saturnus Uranus Natuurlike satelliete vaan Uranus Neptunus Natuurlike satelliete van Neptunus Pluto Charon, Nix en Hydra Haumea Natuurlike satelliete van Haumea Makemake De Kuipergordel Eris Dysnomia De scattered disc objekte De Hillswolk De OortwolkSolar System Template.png
De Zon · Mercurius · Venus · Aerd · Mars · Ceres · Jupiter · Saturnus · Uranus · Neptunus · Pluto · Haumea · Makemake · Eris
Planete · Dwergplanete · Maone: Terrestriaals · Martiaans · Joviaans · Saturniaans · Uraniaans · Neptuniaans · Plutoniaans · Haumeaans · Eridiaans
Klein lichame:   Meteoroïde · Asteroïde/Asteroïde maone (Asteroïdegordel) · Centaure · TNO's (Kuipergordel/Scattered disc) · Komete (Hillswolk · Oortwolk)

Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "http://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Maon&oldid=337615"