Róslandj

Van Wikipedia
(Doorverweze van Rösland)
Gank nao: navigatie, zeuke
Dit artikel is in mierder Limburgse dialekte gesjreve. Perbeer estebleef waal mer ei dialek per alinea aan te hauwe.


De volgende sectie van dit artikel is gesjreve in 't AGL.

Róssise Fidderasie

Vaan van de Róssise Fidderasie

Waope van de Róssise Fidderasie

Lokasie van de Róssise Fidderasie

Basisgegaevens
Officieel taal Róssis
Huidsjtad Moskou
Sjtaotsvörm Fidderasie
Sjtaotshoof (lies) Vladimir Poetin (sinds 2012, en 2000-2008)
Premier Dmitri Medvedev
[[{{{titelhoofregering1}}}]] {{{naomhoofregering1}}}
[[{{{titelhoofregering2}}}]] {{{naomhoofregering2}}}
[[{{{titelhoofregering3}}}]] {{{naomhoofregering3}}}
Religie {{{religie}}}
Opperflaakde
– % water
17.075.200 km²
0,5%
Inwoeners
Deechde:
143,9 miljoen (zónder de Krim) / 146,5 miljoen (2015)
8,4/km²
Biekómmende gegaeves
Munteinheid Roebel (RUB)
Tiedzaone UTC +2 tot +12
Nationale fiesdaag 12 juni
Vouksleed Hymne van de Róssise Fidderasie
Web | Code | Tel. .ru | RUS | +7

Róslandj (Róssis: Росси́я, sjpraek oet: Ras-SIE-jaa), offesjeel Róssise Fidderasie (Росси́йская Федера́ция, sjpraek oet: Ras-SIEJ-skajaa Fe-dye-RAA-tsie-jaa) is 'n transcontinentaal landj in Eurazië. Mit 17.075.200 veerkantje kilomaeter is Róslandj 't groets landj in de welt, besjlaonentaerende mie es 1/8e van 't bewoend gebeed op Aerd, en mit mie es 146,6 miljoon luuj 't 9e meis bevoukte gebeed. Europees Róslandj is 't meis bewoend en geurbaniseerd deil van 't landj mit 77% van de poppelasie. De huidsjtad is Moskou en is ein van de groetse sjtae van de welt – anger urbaan centra zeen Sint Petersburg, Novosibirsk, Ekaterinburg, Sotsji en Smolensk.

't Landj is èlf tiedzones groet en besjleit väölderleij geografische landsjappe. Van 't naordweste pès zuudoeste deilt Róslandj grenze mit Naorwaege, Finlandj, Eslandj, Letlandj, Lithouwe en Pole (alletwieds mit de enclave Kaliningrad), Wit-Róslandj, Oekraïne, Georgië, Sjina, Azerbeidzjan, Kazachstan, Mongolië en Naord-Korea. 't Deilt maritime grenze mit Japan aan de Zie van Okhotsk en d'n Amerikaanse sjtaot Alaska euver de Beringsjtraot.

Historie[bewirk | brón bewèrke]

De nasjenaal historie begint mit de Oes-Sjlave, die opkaomde es 'n herkinbaar gróp tösje d'n 3e en 8e iew n.Chr. De middeliewse sjtaot Rus woort in de 9e iew opgerich en geregeerd door de Verjaagse kregerselite en häör sjtamme. In 988 woort 't Christendom, laterhaer de Róssis-Orthodoxie, euvergenomme vanoet 't Byzantiens Riek, woemit de synthesis begos van Byzantiense en Sjlavische kulture es de bepaolers van de Róssische kultuur in 't naeks millennium. Rus' verratelde oetènteliks in 'n nómmer kleiner sjtäötjes; de meiste Rus' leng woorte gekasseerd door de Mongole in de 13e iew. 't Groetvorsedom Moskou begos ziech lansem aan te bènje mit ómligkend vorsedomme en zien onaafhenkelikheid te herwinne van de Mongoolse Gouwe Horde, en woort 't kultureel en polletik euverheersend naolaotesjap van 't Kievs Riek. In de 18e iew haw de nasie ziech hiemelsbreid geëxpandeerd door beziegke, annexere en explorere pès 't Róssis Riek, wat ’t driede groetse riek in historie waor en oetlempde van Pole in 't weste bis Alaska in ’t oeste.

Gevolg door Róssise Rivvelusie in 1917 woort de Róssise Soviet Fideratieve Sósjelistise Rippebliek de groetse en leijenden deilsjtaot van de Sovjet-Unie, 't ierse offesjeel sósjelistisch land op de welt. De Sovjet-Unie sjpeelde 'n groete rol, mesjiens waal de groetse rol, in de euverwinning van de Geallieerde in de Twiede Weltoorlog, en woort daonao ’n biegaevende weltmach en viejand van de VS ónger de Kaw Oorlog. In de Sovjet tied beleefde de Rósse e paar van de meis wichtige technologise prestasies van de 20e iew, inclusief de welts ieste zelfgemaakde sattelit (de Spoetniek) en d'n ierste minsj in 't universum, Joerie Gagarien.

De Sovjet-Unie veel in 1991, deiloetmakentere van de val van communisme in gans Europa. Daonao woort de Róssise Fiderasie opgeriech. Boris Jeltsin woort d'n ierste prizzedent vaan Róslandj. Hae bleef prizzedent bis 1999 en woort opgevolg door Vladimir Poetin. Hae is nog loeter prizzedent, al waor hae tösje 2008 en 2012 premier ónger prizzedent Dmitri Medvedev.

Aan 't ènj van 1990 waor de Sovjet-Unie de twiede groetse ikkenomie in de welt, haw zie de groetsen armee en ’t groets deil massadestructiewaopes. Nao de partisie vaan de Sovjet-Unie in 1991 versjiende 14 ónaafhenkelike rippeblieke op de kaart. Es de groetse, meisbevoukde en ikkenomisch meis óntwikkelde rippebliek van die 14, Róslandj, of de Róssise Soviet Fideratieve Sósjelistise Rippebliek, woort de Róssise Fiderasie en zie woort biegegaeve es de offesjelen opvolger van de Sovjet-Unie. 't Landj weurt geregeerd es ’n fideraal semi-prizzedensieel rippebliek.

Ikkenomie[bewirk | brón bewèrke]

De ikkenomie van Róslandj is de twelfde in de welt volges ’t nominaal Bruto Bènnelènjs Perduk (BBP) en 't zèsde in koupkraf in 2015. Róslands extensieve energiesjprunke zien de groetse reserves in de welt, wat Rósland de groetse producer van olie en natuurlek gaas. 't Land is de viefde nucleaire force. Rósland is 'ne groete force en e permenent lid van de Vereinigde Nasies Veiligheidsraod, de G20, de Raod van Europa, Asia-Pacific Economic Cooperation (APEC), de Shanghai Cooperation Organisation (SCO), de Orgenesasie veur Veiligheid en Samewirking in Europa (OVSE), de Weltshanjelorgenesasie (WHS), Gemeinsjap van Ónaafhenkelikke Sjtaote (GOS), Kollektief Veiligheidsverdraagorgenesasie (KVVO) en ei van de vief lede van de Euraziatische Ikkenomise Unie (EIU), same mit Armenië, Wit-Róslandj, Kazachsjtan en Kirgizië.


De volgende sectie van dit artikel is gesjreve in 't Mestreechs.

Bestuurleke indeiling[bewirk | brón bewèrke]

Rusland is oonderverdeild in 85 federaol subjekte; dit is mèt de Krim en Sebastopol (in 2014 geannexeerd respectievelek es otonoom rippubliek en federaol stad, meh door de internationaol gemeinsjap neet es Russisch gebeed erkind) mètgerekend. De aard en titels vaan die deilgebede löp oeterein, nao gelaank de bevolkingssamestèlling en de historie.

In de ierste plaots kint me 46 oblaste. Dit zien neet väöl mie es provincies, al höbbe ze in de regel d'n umvaank vaan e flink land; ze weure in mierderheid bewoend door etnische Russe. Dat gèlt ouch veur de kraji (regio's), boe 't 'rs nege vaan gief. De kraji weure veural nog um historische reies zoe geneump; ze ligke in de periferie, in gebeed wat Rusland oets es zien kolonies besjouwde (en neet es deil vaan 't eigelek Rusland), en zien dèks e stök groeter en dunner bevolk. Wel wezelek aanders zien de 22 rippublieke, die allemaol geneump zien nao 'n etnische gróp. Soms is de titulair bevolkingsgróp ouch in de mierderheid; dèks evels höbbe ziech in de loup vaan de jaore zoeväöl etnische Russe in dit gebeed gevesteg tot die de mierderheid vörme. De rippublieke mage hunnen eige groondwèt en hun eige officieel taol hantere. Bepaolde volker in 't noorde weure neet belaankriek of talriek veur hun eige rippubliek gevoonde; daoveur gief 't de veer otonoom distrikte (okroegy). Oersprunkelek vele die oonder de kraji, meh in 1990 woorte ze daovaan aofgesjeie. Wijers gief 't ein otonoom oblas, 't Joeds Otonoom Oblas. Ziene status is mèt de otonoom distrikte te vergelieke. Drei stei, te weite Moskou, Sint-Petersbörg en Sebastopol, höbbe de status vaan stads(deil)staot en valle dus neet oonder 'n oblas of rippubliek.

De otonoom rippublieke zien:

Taole[bewirk | brón bewèrke]

Op federaol niveau is Russisch de officieel taol. In de deilrippublieke weure ouch aander taole gesproke, die dao, ummer neve Russisch, d'n officiële status höbbe. Tataars is de groetste minderheidstaol.

Brón[bewirk | brón bewèrke]

  • Ingelse Wikipedia – euvergezat nao 't Algemein Gesjreve Limburgs mit dank aan d'n digitalen diksjenaer Algemeen Limburgs Woordenboek (Woordenboek van het AGL) (2001) van sjtiechting Limburg Huis: http://www.limburghuis.nl/Interact/menu_wdb.html


Lenj in Azië
Afghanistan · Armenië¹ · Azerbeidzjan · Bahrein · Bangladesh · Bhutan · Birma · Brunei · Cambodja · China · Cyprus¹ · Filipiene · Georgië¹ · India · Indonesië · Iran · Irak · Israël · Japan · Jeme · Jordanië · Kazachstan · Kirgizië · Koeweit · Laos · Libanon · Maledive · Maleisië · Mongolië · Nepal · Noord-Korea · Oezbekistan · Oman · Oos-Timor · Pakistan · Papoea-Nuuj-Guinea · Rusland¹ · Qatar · Saoedi-Arabië · Singapore · Sri Lanka · Syrië · Tadzjikistan · Thailand · Turkieë¹ · Turkmenistan · Vereinegde Arabische Emirate · Vietnam · Zuud-Korea
Aafhenkelike gebejer: Akrotiri en Dhekelia¹ · Gazasjtroek · Hong Kong · Macau · Westelike Jordaankantj
Sjtatus betwis: Abchazië¹ · Hoeg-Karabach¹ · Palestiense Sjtaot · Naord-Cyprus¹ · Taiwan · Zuud-Ossetië¹
1. Dit land ligk gedeiltelik of gans in Azië, meh weurt óm cultureel en historische raejes bie Europa ingedeild.


Lenj in Europa
Albanië · Andorra · Armenië¹ · Azerbeidzjan¹ · Belsj · Bosnië en Herzegovina · Bulgarieë · Cyprus¹ · Daenemarke · Duutsjlandj · Eslandj · Finlandj · Frankriek · Georgië¹ · Griekelandj · Hongarieë · Ierlandj · Ieslandj · Italië · Kroatië · Letlandj · Liechtenstein · Litouwe · Luxemburg · Macedonië · Malta · Moldavië · Monaco · Montenegro · Nederlandj · Noorwege · Oekraïne · Oesteriek · Pole · Portugal · Roemenië · Ruslandj¹ · San Marino · Servië · Sjlovenië · Sjlowakieë · Sjpanje · Turkieë¹ · Tsjechië · Vaticaansjtad · Vereineg Keuninkriek · Wit-Ruslandj · Zjwaede · Zjwitserland
Betwis of neet-erkèndj: Abchazië¹ · Donetsk · Hoeg-Karabach¹ · Kosovo · Naord-Cyprus¹ · Transnistrië · Zuud-Ossetië¹
Aafhenkelike gebejer: Akrotiri en Dhekelia¹ · Faeröer · Gibraltar · Guernsey · Jan Mayen · Jersey · Eilandj Man · Sjpitsberge
1. Dit landj lik gedeiltelik of gans in Azië meh weurt óm cultureel en historische raejes bie Europa ingedeild.
Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Róslandj&oldid=421429"