Historie vaan Nederland

Van Wikipedia
Naar navigatie springen Naar zoeken springen


Qsicon Under Construction.png
Aan dit artikel weurt de kómmenden tied nog gewirk.
Tot daen tied kan d'n inhaud van 't artikel veurnaam informatie misse of nog neet good in zie verbandj ligke.


Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.


Rijkswapen der Nederlanden.svg
Flag of the Netherlands.svg

De Historie vaan Nederland is de ganse gesjiedenis vaan 't gebeed wat allewijl oonder 't Keuninkriek vaan de Nederlen vèlt of wat dao oets oonder heet gevalle. Veur de 19e iew gaof 't nog geine Nederlandsen einheidsstaot en tot deen tied hadde alle geweste, die al 'n tiedsje de polletiek, en nog väöl langer de semi geo-cultureel Nederlen vörmde, hunnen eige regeringsvörm. Ouch gaof 't regio's, wie Limbörg, die noets werkelek e Nederlands gewes höbbe gevörmp. De Nederlandse Historie kin nao väöl mie wieze es allein de allewijl term Nederland. Bis de oonaofhenkelekheid vaan 't Belsj, maakde 't deil oet vaan Nederland en daorum ouch deil oet vaan de Nederlandse historie. Daonao góng 't zienen eige weeg mer Nederlandse cultuur bleef 'n groete invlood höbbe op de historie vaan 't Belsj en visa versa. Veur de term Nederland (of Nederlen) woort geïntroduceerd, woort gesproke vaan de Lieg Len; oongeveer de allewijl Benelux (same mèt Noord-Fraankriek). Dèks vörmde zie allein e geografisch gegeve, mer zie höbbe ouch 'ne polletieke en ikkenomische force gevörmp. Zie make daorum ouch deil oet vaan de Nederlandse historie. Väöl gebiede, wie Limbörg en Gelderland, woorte bis de staotsvörming vaan Nederland ieder gezeen wie Hoegduits es wie Nederduits. Aandersum gief 't gebiede in allewijl Duitsland die veur 't groetse deil vaan de historie mie verboonde waore mèt Nederduitse es mèt Hoegduitse cultuur. E klaor versjèl tösse de Nederlandse historie en de historie vaan Duitsland is daorum ouch al neet zoe gemekelek te teikene. Op groeter sjaol, späölt dat perbleem ziech aof in eder nationaol historiografie binne de Historie vaan Europa, zoe ouch de gigantisch antieken invlood vaanoet de Historie vaan Griekeland en Historie vaan Cyprus op praktisch eder Europees land. Zoe waor 't gaans gebeed wat noe "Nederlands" is, veur e groet deil vaan de Napoleontische tied deil oetmakend vaan Fraankriek. Daodoor loupe de historie vaan Fraankriek en de Nederlandse historie ouch flink doorein. Die discussie zal 't ummertouw geve in nationaal historiografie; en weurt ouch zeker neet oontkind (mèt oetzundering vaan nationalistische). Neettemin perbeert me zoe coherent en realistisch meugelek e realistisch beeld te sjetse euver 't historisch oontstoon vaan 't fenomeen Nederland, zoe ouch in dit artikel.

Prehistorie[bewirk | brón bewèrke]

Nederland roontelum 5.500 v.Chr.

Euver de Nederlandse prehistorie bestoon per definitie gein gesjreve brónne (dat is jummers wat 'n prehistorie is); alle kinnes is opgedoon oet opgraovinge. Pas wienie 'n deil vaan Nederland, Limbörg es ierste, deil oetmaak vaan 't Roemeins Riek koume de ierste gesjreve brónne besjikbaar.

Paleolithicum[bewirk | brón bewèrke]

't Gebeed vaan 't allewijl Nederland is al tiendoezende jaore laank bewoend door de mins op de druug kösstroke en de hoeg zandgroonde. Dees periood, bis de lèsten iestied (roond 10.000 v.Chr), weurt d'n awwe steintied of 't paleolithicum geneump. De ajdste in Nederland trökgevoonde spore zien Neanderthaler-spore in grindlaoge bij Mestreech en zien 250.000 bis 350.000 jaor aajd. De veurlèsten iestied maak leve in dit gebeed oonmeugelek. De ierste modern lui, homo sapiens, zien jaogers tijdes en nao de lèsten iestied die hei achter hun prooie aontrèkke en de ierste 'vaste' bewoeners vörme. Vaan hun aonwezegheid getuige nog vuurstein, dissels en pijlspitse.

Mesolithicum[bewirk | brón bewèrke]

Nao d'n iestied, in de middelsteintied (mesolithicum), is 't gebeed bewoend door versjèllende stamme, zoewie bliek oet e jachkamp wat gevoonde is bij 't Fries Bergumermeer (bij 't allewijl dörp Bergum, Tietjerksteradeel) (roontelum 8.000 v.Chr.). 't Gaans ooste vaan Nederland is in de wermeren tied nao d'n iestied hendeg good gebeed veur jaogers. Ten weste vaan de allewijl provincies Noord-Braobant, Gelderland, Euveriessel en Drenthe is Nederland eine groete moerasdelta doorsnoje door 'ne knab beke, meerkes en veengebiede. 't Iesselmeer besteit nog neet en is e reusechteg veenmoeras. Heiin wiemelt 't vaan de waterveugel en vès die 'n gooj veujselbrón veur jaogers en verzameleers is. D'n iersten Europese kano vaan de historie kump oet dizzen tied, roond 7.900 v.Chr., bij 't allewijl dörp Pesse in de Drents gemeinte Hoogeveen: de kano vaan Pesse.

De versjèllende Neolithische culture in Europa, gebasseerd op archeologische vonste

Neolithicum[bewirk | brón bewèrke]

't Neolithicum, of Nuie Steintied, in Nederland en Belsj beggint umtrint 5300 v.Chr. op de vröchbaar groond vaan Zuid-Limbörg. Allewijl zuut me 't es minder woersjijnlek tot de neolithische boere vaan urgers aanders nao Nederland en Belsj zien geïmmigreerd. Woersjijnleker is, tot dees lui hei al hojje en de köns vaan laandbouw, vieteelt en pötbakke höbbe aofgekeke vaan naoberse culture. In groet lijne gief 't twie herkènbaar tradities: 'n oosteleke die trökgeit op de Middel-Europees bandkeramiekNeLi of OmalienBeLi (verwiezend nao 't eerdwèrk vaan dees stamme, ouch aonwezeg in de Limbörge), en 'n zuieleke die trökgeit op de Cardiaal-impressocultuur (veural in Zuid-Belsj, aofkomsteg vaan de Mediterraone).

't Vreug Neolithicum[bewirk | brón bewèrke]

't Neolithicum in Nederland begint mèt de ierste laandbouwers vaan de Linair Bandkeramiek (ca. 5300 - 4400 v.Chr.). 't Gief graafvoondste en spore vaan boerehäöf op 't lössplateau in Zuid-Limbörg. Zie kinne evels nog geine ploog. De jach is hun hoofproducent veur vleis. De Swifterbantcultuur (5300-3400 v.Chr.) aon de Euveriesselse Vech (e revierke die allewijl vaanoet 't Rienlands dörpke Darfeld, bij Rosendahl, oetmojlt in Zwolle) is 'n subneolithische cultuur gerelateerd aon de Ertebøllecultuur in Denemark. Umtrint 4800-4500 v.Chr. gief 't 'n euvergaank vaan jegerverzemeleers nao veeteelt. Vaanaof 4300 v.Chr. gief 't 'n euvergaank nao laandbouw. Dees euvergaank vaan nomadisch jage en verzamele nao sedentair landbouw en vieteelt weurt ouch wel de Neolithische rivvelutie geneump. Zie kump rilletief laat aon geng in wat nog langen tied neet mie is es get wat me sporadisch trök vind in de allewijl Bènelux. Stei, zoewie die ziech in 't centrum vaan de Mediterrane laankzaom beginne te vörme, zien daan ouch nog wiet eweg in 't Nederland neolithicum. Umtrint 4500 v.Chr. verdwijnt, door duuster reijes, de landbouwcultuur in 't zuie vaan 't allewijl Nederland tiejelek. Umtrint 4300 v.Chr. gief 't allein nog spore vaan jagers en landbouwers. Pas in 4250 v.Chr. gief 't weer civilisering in Limbörg.

't Middel Neolithicum[bewirk | brón bewèrke]

"Het Mannetje van Willemstad", 't Menneke vaan Willemstad, umtrint 4450 v. Chr.

De Michelsbergcultuur (vaanaof umtrint 4250 v.Chr.) in Belsj en Zuid-Limbörg kump veurt oet de Bandkeramische cultuur. Me begint plante en bieste te domesticere, zoewie hun, sjäöp, geite, keuj en verkes. De zuieleke culture kinne ziech neet oetbreiie nao de res vaan de lieg len umtot ze nog gein ploog kinne um de zwoere kleigroonde mèt te bewèrke. Wel is 't nog neet door boere gecultiveerde noordelek deil vaan de lieg len (dat wil zèke, al vaan Nederland bove Remunj) nog langen tied e gans good gebeed veur jagers en verzemeleers. De trechterbekercultuur (vaanaof umt. 4250 v.Chr.) in Drenthe is bekind door 't bouwe vaan de hunebèdde. In contra bis de bovegeneumde, is de Seine-Oise-Marnecultuur (umt. 3500 - 2500 v.Chr.) vaan zuielek oerspronk. Zie bouwt ouch hunebèdde. Bekind is de graafkelder vaan Stein. De Vlaardingecultuur (umt. 3500 v.Chr. - 2500 v.Chr) is 'n aofgeleie vaan de Seine-Oise-Marnecultuur. In Wes-Nederland zien daovaan reste gevoonde. 't Kösgebeed is ein groet moeraasdelta doorsneje door talloeze beekskes, meerkes en veengebeeje.

't Laot Neolithicum[bewirk | brón bewèrke]

De touwbekercultuur kump vaanoet Scandinavië. Op force vaan de koerganhypothese is dees oontstande vaan de door 't oet 't ooste binnedringe vaan de Indo-Europese kogelamforacultuur (in 't allewijl noorde vaan Duitsland en Pole) vaan de Aajd-Europese, Middel Neolithische Trechterbekercultuur. Dees theorie weurt bevesteg door genetisch oonderzeuk wat stèlt tot 't roontelum 2400 v.Chr. 'n significante migratie gief vaan de Euraziatische steppes nao Centraol-Europa. De klokbekercultuur (umt. 2700 - 2100 v. Chr.) oontstoond oet de klokbekerultuur. Meugelek heet dees cultuur 't wiel geïntroduceerd, boedoor de handel euver land touwnump. Veur 't iers gief 't puch metaalbewèrking, zoewie aongetoond door stein aambeelde en koper tongdölkskes die op de Veluwe bij Lunteren (noe gemeinte Ede, in Gelderland) zien gevoonde, boemèt de euvergaank vaan de steintied en nao de kopertied in de Bènelux begint. Umtrint 2000 c. Chr. geit de klokbekercultuur euver in de wikkeldraodbekercultuur en begint de broonstied.

Broonstied[bewirk | brón bewèrke]

'nen Typische Zuid-Nederlandsen iezertiedpot make in 'n typisch Zuid-Nederlands broonstiedtunica

De broonstied in de Bènelux, de westeleke gebeje vaan Nedersakse, Wesfale en de Nord kin weure oonderverdeild in 'ne vreuge broonstied (2000-1800 v.Chr.), mèt de dominerende wikkeldraodbekercultuur, 'ne middele broonstied (1800-1100 v.Chr.), mèt de Hilversumcultuur, en 'ne late broonstied (1100-800 v.Chr.), gedomineerde door de urneveldecultuur. In sommege streke in Centraol-Europa gief 't nog tösse de Stein- en Iezertied 'ne Kopertied. Allewel 't ouch in Nederland koper gief oet dee zoegenaomden euvergengstied is 't verrèks raar en weurt d'r daorum wat betröf de Nederlandse historie metein gesproke vaan 'ne broonstied nao de steintied. Broons is evels ouch sjaars in de lieg len. De groondstoffe veur broons en koer komme naomelek gaaroet neet veur in Nederland. Al 't broons mót dus geïmporteerd weure in de Nederlandse broonstied. Väöl gesjikde ruilmiddele zien neet aonwezeg. Meugelek gebruuk me barnstein en zaajt es ruilmiddel. Dees weure daan geruild tege door minse gemaakde prodökte vaan broons of tege broonsstump. Op zeker niveau kin me stèlle dat Nederland dus al in dees periood op essentieel gebeje 'n marchanderende regio is. Vaan opgebruukte veurwerpe weure lokaal weer nui veurwerpe gegote. Doordat 't broons zoe sjaar is, zien de vuurstein noets gans verdronge. Ouch wie 't al iezer gief, blieve veurstein nog langen tied in gebruuk. Vreemp genóg zien hei evels gein aonwiezinge veur gevoonde in Zuid-Nederland.

De Wikkeldraodbekercultuur[bewirk | brón bewèrke]

Hunebèdde in Drouwen, Drente

De wikkeldraodbekercultuur of wikkeldraodcultuur (WKD) kump veur in Nederland (exclusief Limbörg en deile vaan de res vaan Zuid-Nederland) en Wesfale. De cultuur is verneump nao de wikkeldraodbeker en wikkeldraodpöt. Umtot de periood e rizzeltaot is vaan de klokbekercultuur en klokbekers en wikkeldraodbekers reigelmaoteg op dezelfde plaotse weure gevoonde, kin de wikkeldraodbekercultuur ouch wel es lèste faas vaan de klokbekercultuur, en daomèt de kopertied, weure besjoid. In tegestèlling bis de oos-wes geriechte graffe vaan de klokbekercultuur weure de liechaome vaan de gehiemelde noe noord-zuid begrave. Meugelek heet me hei te make mèt e nui bevolkeringselemint wat in sommige opziechte zoewie de op veeteelt gebaseerde ikkenomie geliekenisse vertoent mèt de awwere standvootbekercultuur. In wikkeldraodpöt weure minimaal eleminte vaan broons gebruuk. Umtot de groondstoffe veur de bronsindustrie nog neet zien ingeveurd in Nederland en Wesfale en Nederland boete de belaangrieke handelroutes lègk, is 't 'n achtergebleve gebeed. Toch gief 't mèt naome in Noord-Nederland 'n besjeije broonsindustrie. Zie vertoent Ierse invlode. Umtrint 1600 v.Chr. oonsteit in Noordwes-Nedersakse 'n groeter broonsindustrie, die contacte mèt Boheme sjijnt te höbbe. 't Graaf vaan de stamhoof vaan Drouwen (noe gemeinte Borger-Odoorn te Drente) bevat oonder aandere e broons zweerd en sjeermets vaan 't Noordwes-Nedersaksisch typ. Vaanaof 1800 v.Chr. oontsteit de Hilversumcultuur in Zuid-Holland, Noord-Braobant, deile vaan Utrech, Euveriesel en Gelderland, Ziews-Vlaondere, 't Noord-Limbörg aon de weskant vaan de Maos, Wes-Mestreech (es innegste aandere plaots vaan Nederlands Limbörg), Vlaondere, 't Wesnoorde vaan Wallonië en 't groetse gedeilte vaan Nord en Pas-de-Calais. Zie heet väöl gemein mèt de cultuur vaan 't Oos-Fraankriek en 't weste vaan Rienland-Palts roontelum d'n Elzas, mer ouch mèt die vaan Zuid-Ingeland. Umtrint deezelfden tied oontsteit 'n aander cultuur in 't ooste vaan Drente, Euveriesel en Friesland, e groet deil vaan 't weste, noorde en ooste vaan Nedersakse, 't binneland vaan Slooswiek-Holstein en oongrenzende stökskes vaan Mecklenburg-Vorpommern en 't binneland vaan continentaol Denemarke. Zie weurt de Elpcultuur geneump. In de aander gebeije vaan Nederland (boeoonder dus 't groetse gedeilte vaan Limbörg) gief 't op dat memint gein teike vaan minseleke cultuur.

De Hilversum- en Elpcultuur[bewirk | brón bewèrke]

De verspreiing vaan de Hilversum- en Elpcultuur in Europa

De Hilversumcultuur oontstoon in de vreuge en middel-broonstied, roontelum 1800 v.Chr., in wat is noe Nord, Vlaandere, Zuid-Holland, Noord-Braobant, Utrech, groetdeils Gelderland en Pas-de-Calais en klein deile vaan Noord-Holland, Euveriessel en 't noordelek grensgebeed vaan Wallonië. 't Groetse gedeilte vaan Nederlands Limbörg maakde evels gein deil oet vaan dees cultuur (allein te weste vaan de Maos). Dees cultuur vertoen euvereinkomste mèt de Wessexcultuur in Ingeland en verspreijde ziech euver 't zuielek deilgebeed vaan de wikkeldraodbekercultuur. Kinmèrkend veur dees cultuur is häör einvawweg, tonvörmeg en dikkege urne. De versering besteit meistens oet vinger- en negelindrökke op de rand, gecombineerd mèt aofdrökke vaan touw. 't Zweerd vaan Jutphaas (in de buurt vaan de allewijl gemeinte Nieuwegein) getuig vaan 't hoeg niveau vaan de broonsbewirking oet dees regio. Taolköndeg gief 't 'n gesuggereerde relatie tösse de Hilversumcultuur en de awwe Belzjen taol.

Urneveldecultuur[bewirk | brón bewèrke]

de Urneveldecultuur in Europa

De Urneveldecultuur oontsteit in Centraol-Europa en aander deile vaan 't kontinènt, zoe-ouch in de Lieg Len, oontelum 1300 veur Christus. Zie blijf bis oongeveer 950 veur Christus in de ganse regio dominere. Roontelum 750 veur Christus is zie weer gans verdwene vaan 't kontinènt. De cultuur heet häöre naom te daanke aon de urne die gevoonde zien op versjèllende velde vaan Greuninge bis Keuningsberg en vaan 't zuie vaan Catalonië bis oonder Roeme en zelfs deep in Bosnië. Op e gegeve memint gaon dees urneveld-Europeane euver nao graver die in berg en heuvels gebojd weure. Veur dees graver weurt neet allein broons gebruuk mer ouch iezer. Daorum tot me vaanaof dat memint sprik vaan de vreugen Iezertied, mèt in Nederland veural de Hallstatt-cultuur aonwezeg. Tiejes de Urneveldecultuur, wat es 't lèste stadium vaan de Broonstied gezeen weurt, steit 't meis oostelek gebeed bekind es de Lausitzcultuur. Me geit d'r vaanoet tot dit 't ikkenomisch en cultureel centrum vaan de gansen urnevelderegio is. Dat zuut me veural aon de archeologische voondste. Ouch weurt in de taolweitesjap algemein erveerd tot in deen oosteleke regio, wat noe in 't allewijl ooste vaan Pole en Oekraïne ligk, ouch 't linguïstisch centrum ligk en dus 'n groete impek heet op 't volk in de Lieg Len. Dees taol is nao alle woersjijnlekheid de veurvajer vaan de Germaonse en Keltische taole. In tegedeil bis wat sommege Poolse taolweitesjappers höbbe beaomp in 't verleie, kin dit gein Slavische taol zien gewees.

Iezertied[bewirk | brón bewèrke]

Gereconstrueerd boerehäöfke op 't Reijntjesveld, bij Orvelte in Midde-Drenthe.

In d'n Iezertied is Nederland e randgebeed vaan de Kelte vaanaof roontelum 1000 veur Christus. De Keltische expansie vint häören oersprunk in Centraol-Europa. Dees Kelte höbbe 'nen adel dee zien mach deilt mèt e stamhoof en 'nen druïde. Same heerse zie euver de plaotselek bevolkering. De meugelek Keltische Hallstatt-cultuur (roont. 800 - 500 v.Chr.) wijt in 't gebruuk vaan iezer in 't zuie vaan Nederland. Zie weurt opgevolg door de al-evel meugelek Keltische La Tène-cultuur (roont. 450 v.Chr. bis de Roemeinse periood in d'ierse iew v.Chr.). Door de inveuring vaan nui technieke wie metaolinstrumintatie kin veujsel rationeler gezeumerd weure. Dit emancipeert 'nen hoegere krink dee ziech soigneert mèt aander zake. De belaangrieks speciaolisatie is mesjiens wel d'n animistische sjamaon. Heer is gemeind es 'ne spirituele leier dee gevaore kin duie. Duientere zouw heer ze zelfs kinne verheuje. Roontelum dees sjamaone ontstoon centra vaan greujzaom welvaart, iers um de gode content te behawwe. Ter regarde vaan besjerming weure tijdelek kriegers es leiers gespeers. Gaondeweeg versjaffe de kriegers ziech evels mie force. Rillatief egalitair samelevinge weure op die meneer adelek mèt ’n aristocratisch bestuur. Dit gilt oonder mie veur de Kelte veur wee de Lieg Lan ’n randgebeed is en de La Tène-cultuur daonao. ’t Bezit vaan vee gilt es maotstaf veur riekdóm en aonzien en geef mie status es bereik kin weure mèt laandbouw. De hoegse status höbbe de kriegers die euver hun lui hierse. Dees samelevingsvörm weurt woersjijnlek meugelek gemaak door de greujzaom handel. Dit heet ouch ’n greui vaan de ambach es gevolg en me begint harasse, wapes en gereidsjappe te verkaope in merretplaotse die oetgreuie bis verstèrkde nederzèttinge. Aongetrokke door de Keltische welvaart, trèkke in de Twiede iew veur Christus Germaone nao ’t weste, heibij geholpe door ’t tekort aon sameheng in de Keltisch sameleving. Ouch de Germaone kinne ’n maatsjappij vaan edele, vrij, haalf-vrij (liten op ’t Nederlands) en slave. Bove de reviere krieg me door touwnömmende ziespegelstijging (transgressie) te make mèt verslechterde woenumstandighede en geit dao-op oonder aandere raatakkers gebruke en terpe bouwe, wijl in ’t weste veengroonde ontgaon weure. Bij dit gans en al mót weure opgemerk tot ’t oondersjeid tösse Kelte en Germaone neet good klaor is. De benaominge weure gegeve door de Aw Grieke en Roemeine en weure allewijl veural es taolkundeg bezej gebruuk die oonaofhenkeleke volker besjrieve zoonder gezameleke identiteit. Euver de relizjie die de Kelte en Germaone aonhange is wieneg bekind. De Roemeinse besjrieving zien oppervlekkig en gekläörd en ’t is oonwoersjijnlek tot de Germaonse mythologie vaan deen tied, roontelum ’t begin vaan de christeleke jaortèlling, nog sterk euvereintkump mèt de Scandinavisch en Continentaol-Germaons (allewijl Duits, Oesterieks, Duits-Zweitsers, Nederlands en Vlaoms) mythologie zoewie die in d’n daartienden iew door Snorri Sturluson in Proza-Edda weurt besjreve.

Roemeinsen tied[bewirk | brón bewèrke]

De Roemeinse Liege Len. Genómmerd zien de forte (carrés op ’t keertsje). A bis E zien stei (dreiheuk). F bis P zien nederzèttinge (röndekes). 1. Flevum (Velsen) 2. Lugdunum Batavorum (Britenburg) 3. Praetorium Agrippinae (Hollands Valkeberg 4. Matilo (neve Leide) 5. Albaniana (Alphe aon de Rien) 6. Oonbekind (Bodegraven) 7. Laurium (Woerden) 8. Mesjiens Fletio (Vleuten) 9. Traiectum (Utrei 10. Fectio (Vechten) 11. Levefanum (Wijk bij Duurstede) 12. Carvo (Kersteren) 13. Castra Herculis (Arnhem) 14. Noviomagus (Nimwege) A. Forum Hadriani en Aellium Cananefatum (Voorburg) B. Colonia Ulpia Noviomagus (Nimwege) C. Batavorum (Nimwege) D. Colonia Ulpia Trajana (Sante in d'n allewijlen Duitse krink Wesel) E. Coriovallum (Heeële) F. Nigrum Pullum (Zwammerdam) G. Oonbekind (Leidsche Rijn) H. Haltna (Houten) J. Oonbekind (Tiel) K. Roemeinse tempels (Elst) L. Gevoonden tempel, woersjijnlek gewijd aon Hercules Magusannus (Kessel) M. Oonbekind N. Ceuclum (Cuijk) O. Oonbekind (Esch) P. Mosa Trajectum (Mestreech)

't Ierse kontak tösse de Wes-Europeane en de Roemeine gief 't roond 56 veur Christus es Julius Ceasar de opdrach krijg 't gans gebeed te noorde vaan Gallië in te nömme. Dit is ouch in de periood tot aander stamme 't allewijl Nederland binnekomme en 'n groete invlooj höbbe op de wijer historie vaan 't Roemeins Tiedperk vaan Nederland. De bekènste daovaan zien de Bataove en de Kananefaote. Ceasar perbeert vrei te stiechte mèt versjèllende ‘Nederlandse’ stamme mer dit lök häöm nawweleks. Vueral mèt de stamme roontelum de Kempe, de Limbörge, en wijer langs de Roer en Rien höbbe de Roemeine gein gooi rillaties. De Roemeine mótte mie kiere hun verlees touwgeve in versjèllende gevechde mèt stamme oet de allewijl Euregio Maos-Rien. Ceasar besleet dao-op dees stamme groetsdeils oet te reuie en nudeg Germaone oet de umgeving te gaon bevolke. Dees Germaone zulle daan ouch de beslissende culturele factor gaon speule veur de latere Nederlandse, zoe-ouch Limbörgse identiteit. In 40 veur Christus weurt Ceasar evels vermoord en dit rizzelteerd in 'n civiele oorlog in Roeme en 'n daodoor daarteg jaor lange aofnömmende invlooj vaan de Roemeine in de door hun gekoloniseerde Nederlandse regio's.

D'n opstand vaan de Frieze en de Roemeinse trèk oet 't Noorde[bewirk | brón bewèrke]

'ne Roemeinse wachtorie, gereconstrueerd, in 't Utrechs Bunnik, vaan wie 't nog Roemeine goof bove de reviere

Door de aofnömmende militaire force vaan de Roemeine in de loup vaan decennia en de touwnömmende aondach op Roeme en de res vaan 't Mediterraons gebeed, beginne steeds mie stamme in 't allewijl Nederland ziech tege de Roemeine te kiere. 'n Hoegtepönt vaan dees nui oonrös is 'nen opstand vaan de Frieze in 't jaor 28. De Friesen opstand laot de Roemeine wiemele umtot die gein opstand verwachde bove de reviere. 't Einsegste serieuze kamp en fort wat bove de reviere ligk, ligk daan ouch metein aon de reviere: Ulpia Noviomagus Batavorum ('t allewijl Nimwege). In 't jaor 47 brik d'r obbenuits 'n konflik oet tösse de Roemeine en Frieze, naotot 't Fries volk perbeert zuielekere plaotse te bezètte es tot ze waore touwgestande door de Roemeine. Oetindelek besleet keizer Claudius d'n Ierste tot zien soldaote beter ziech kinne veurbereie op de Roemeinse invasie vaan Britannië in plaots vaan ziech bezeghawwe mèt de rillatief oonbelaangrieke regio te noorde vaan de reviere. Es gevolg trèkke de Roemeine ziech definitief trök oet bovereviers Nederland, mèt oetzundering vaan Nimwege. De grenslinie weurt zwoer versterk en kump dweers door 't allewijl Nederland te ligke. Wijers besleet de gouverneur vaan 't allewijl Zuielek Nederland, Gnaius Domitius Corbulo, 'ne kenaar te grave tösse de Maosmond en de Rienmond: de Kenaar vaan Corbulo. Traditioneel gezeen weurt deze kenaar geplaots in 't jaor 47. Recentelek oonderzeuk lieket evels te stèlle tot de ierste aonzèt vaan 'ne kenaar al begóste véúr de invasie vaan Britannië, naomelek in 't jaor 43. Dat zaw beteikene tot de kenaar in ierste instantie neet waor gemeind um de grens vaan 't Riek te versterke mer um 'n beter besjermp rót te höbbe veur militair transport.

Middeliewe[bewirk | brón bewèrke]

De lange zèstienden iew[bewirk | brón bewèrke]

Rippebliek[bewirk | brón bewèrke]

Bataofsen tied[bewirk | brón bewèrke]

Vereineg Keuninkriek[bewirk | brón bewèrke]

Keuninkriek vaan de Nederlen[bewirk | brón bewèrke]

Wijer leze[bewirk | brón bewèrke]

In 't algemein is dit artikel gebasseerd op de Nederlandstaolege versie vaan dit artikel (zuuch in de taolsectie links). De 'wijer leze'-lies is daan ouch gebasseerd op de beuk die weure geneump in dat artikel.

  • Kennedy, J.C. (2017): Een beknopte geschiedenis van NederlandENGNLD

Introductie[bewirk | brón bewèrke]

  • Prevenier, W.; Howell, M.; Boone, M. (2004): Uit goede bron: introductie tot de historische kritiekNLD

Prehistorie[bewirk | brón bewèrke]

  • Rietbergen, P.J. (2006): A short history of the NetherlandsENG
  • Vos, P.; Kiden, P. (2005): "De landschapsvorming tijdens de steentijd", in De steentijd in Nederland, Archeologie (11)NLD

Neolithicum[bewirk | brón bewèrke]

  • Louwe Kooijmans, L.; Stuart, P.: Prehistorie en vroege historie van ons landNLD

Broonstied[bewirk | brón bewèrke]

  • Butler, J.J. (1969): Nederland in de BronstijdNLD
  • Theunissen, L. (2009): Midden-bronstijdsamenlevingen in het zuiden van de Lage LandenNLD

Roemeinse Tied[bewirk | brón bewèrke]

  • Colebrander, B. (2005): Limes AtlasNLD