Kongo (Kinshasa)

Van Wikipedia
Gank nao: navigatie, zeuke

Dit artikel is gesjreve in 't Mestreechs. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Mestreechs aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.


République Démocratique du Congo

Republiki ya Kongó Demokratiki (Kikongo)
Ditunga dia Kongu wa Mungalaata (Luba-Kasai)
Republika ya Kongo ya Dimokalasi (Lingala)
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (Swahili)'

Vlag vaan Kongo

Waope vaan Kongo

Lokasie vaan Kongo

Basisgegaevens
Officieel taal Frans, Lingala, Kituba, Kikongo, Luba-Kasai, Swahili
Huidsjtad Kinshasa
Sjtaotsvörm Democratische rippebliek
Sjtaotshoof (lies) Joseph Kabila (sinds 2001)
premier Samy Badibanga
[[{{{titelhoofregering1}}}]] {{{naomhoofregering1}}}
[[{{{titelhoofregering2}}}]] {{{naomhoofregering2}}}
[[{{{titelhoofregering3}}}]] {{{naomhoofregering3}}}
Religie {{{religie}}}
Opperflaakde
– % water
2.345.409 km²
4,3%
Inwoeners
Deechde:
81.331.050 (2016)
34,7/km²
Biekómmende gegaeves
Munteinheid Congolese Frank (CDF)
Tiedzaone UTC +1 en +2
Nationale fiesdaag 30 juni
Vouksleed Debout Congolais,
Web | Code | Tel. .cd | CD, COD | +243

De Kongo (Kinshasa), officieel Democratische Rippebliek vaan de Kongo (Frans: République Démocratique du Congo) is e land in Midde-Afrika. Umtot nog 'n ander land mèt de naom Kongo besteit, neump me dit land veur consternatie te veurkoume mèt zien hoofstad Kinshasa; 't ander land hèt Congo (Brazzaville). Neve Kinshasa zien Kikwit, Kananga, Lubumbashi en Goma veurnaom stei. 't Land grens aon Congo (Brazzaville), de Centraalafrikaanse Rippebliek, Zuid-Soedan, Oeganda, Roeanda, Boeroendi, Tanzania, Zambia en Angola.

Bestuurleke indeiling[bewirk | brón bewèrke]

Kongo is ingedeild in tien provincies. De hoofstad Kinshasa vèlt daoboete.

Taole[bewirk | brón bewèrke]

De Kongo heet nao sjatting 241 taole (Ethonologue.com neump 'rs 215: 214 levende, 1 oetgestorve)[1], allewel tot väöl vaan die variëteite nao westerse maote dialekte zien. De variatie weurt lokaal door linguae francae euverbrögk: 't Swahili, 't Lingala, 't Kikongo en 't Tshiluba en op nationaal niveau door 't Frans.

Historie[bewirk | brón bewèrke]

De ajdste spore vaan minseleke bewoening goon 10.000 jaor trök. In de zevende en achste iew vele de Bantoe 't gebeed vaanoet 't noorde binne; bij de aonkoms vaan de Europeane waor de oersprunkeleke bevölking al gaans verdreve.

't Gebeed, bestaond oet dik, oondoordringbaar oerwoud, bleef laank oongekoloniseerd, en pas in de late negentienden iew lökden 't Henry Morton Stanley veur 't iers 't gebeed in kaart te bringe. Op de Conferentie vaan Berlien vaan 1885 woort 't gebeed aon keuning Leopold II vaan 't Belsj touwgeweze. Heer maakden 't tot zien persoenelek bezit en duipde 't land tot de Vrijstaot Congo. Nao e paar jaor vaan verluisgevendheid wis Leopold zien kolonie winsgevend te make, door d'n aonlègk vaan 'ne spoorweeg. De negerbevolking mós röbber goon oegste veur de keuning, meh woort daobij zoe sterk oetgebuit tot massasterfde aon de orde vaan d'n daag waor. Ouch woort verzèt hendeg sterk oonderdrök. In 1908 mós de keuning zien kolonie aon de Belsje staot aofstoon. Daomèt normaliseerde de situatie get.

Tijens d'n Twiede Wereldoorlog leverde 't leger sleeg tege de Italiane in Noord-Afrika. Op 30 juni 1960 trok 't Belsj ziech trök oet de Kongo, naotot de inheimse intellectuele dao tien jaor veur gestrijd hadde. Patrice-Eméry Lubumba woort leier vaan 't land. Bij de oonaofhenkelekheid braoke 'n aontal gevechte oet, die es de Congocrisis bekind stoon. Zoewel de Vereinegde Staote es de USSR bemeujde ziech mèt 't land. Oeteindelek kaom in 1965 kolonel Joseph Mobutu bovedrieve, dee gesteund woort door de VS.

1965-1997[bewirk | brón bewèrke]

Vlag vaan de Twiede Rippebliek

Mobutu begós nao ziene machsgreep de bevooghede vaan president sterk oet te breie en bereikde al snel de alleinhiersjappij. Aof en touw hèlt heer verkezinge boe-in heer d'n einege kandidaot waor, en de rapporte euver 't sjenne vaan minserechte naome touw. Ouch verriekde heer ziechzelf en zien femilie ummer mie (door sumpelweeg bij bedrieve langs te goon en de wins op te eise) en veurde heer 'ne cult vaan persoenverhierleking door. Evels bleef 't oonder zien regering relatief rösteg. Heer herduipde 't land in Zaïre en promootde sterk 't Afrikaans cultuurgood. Wie de Kawwen Oorlog aofleep trokke de VS ummer mier hun hen aof vaan Mobutu. In 1994 braok 'nen börgeroorlog oet in 't ooste van de Kongo, dee zienen oersprunk had in de oorloge in de buurlen Rwanda (boe-oonder de Rwandese Genocide) en Boeroendi. In die oorloge späölde de etnische spanninge tösse de Hutu's en de Tutsi's 'n groete rol. Väöl Hutu's vlöchde nao 't ooste van de Kongo. 't Door Tutsi's gedomineerde leger vaan Rwanda veel vervolges Oos-Kongo binne. President Mabuto veroordeilde dees acties sjerp. De Rwandeze en Boeroendeze steunde ouch de milities vaan Laurent-Desiré Kabila.

1997-allewijl[bewirk | brón bewèrke]

De vreismach vaan de VN op patrouille in de oosteleke staot Kivu
Oos-Kongo

Oeteindelek woort Mobuto op 20 mei 1997 tot aoftrejje gedwónge door de rebellebeweginge die ziech vaanoet 't ooste vaan 't land in snel tempo nao 't weste bewoge. Laurent Kabila woort de nuie president, meh 'n nui fase van d'n oorlog begós. Kabila verwijderde alle Tutsi's oet zien regering en zat alle Oegandese en Rwandese functionarisse oet hun amb. De Tutsi's kaome obbenuits in opstand, weer militair gesteund door Rwanda. De Tutsi-regering vaan Rwanda besloot same mèt Boeroendi 'n bondgenootsjap te vörme en Noordoos-Kongo te bezètte. Ouch maakde Rwanda aonspraok op deile vaan Oos-Kongo en neumde 't gebied "historisch Rwandees". Wie Kabila in 2001 vermaord woort volgde ziene stiefzoon Joseph Kabila häöm op, dee perberde de börgeroorlog veural in 't ooste te stoppe. Op 22 juli 2002 slote Rwanda en Kongo-Kinshasa vrei nao 'n oonderhandeling vaan vief daog. De gesprekke focusde ziech op twie oonderwerpe: 't tröktrèkke vaan 20.000 Rwandese tróppe en 't zeuke nao Rwandese ex-militante en 't oontbinde vaan de extremitische Hutu-militie Interhamwe. Dit akkoord heelt neet lang stand. Ouch 't akkoord vaan Gbadolite vaan 31 december 2002, boe-in geregeld woort tot de strijende partije neet mochte vechte binne de stei Isiro-Bafwasende-Beni-Watsa en VN-mètwerkers in dit gebeed móste touwlaote, waor gein succes. Ouch in 2004 woorte twie akkoorde geslote, zoonder ech succes. Momenteel weurt veural in de oosteleke regio Kivu gevochte. Ouch gief 't sinds augustus 2016 gevechte in de zuieleke regio Kasaï-Central. Mie es 3,8 miljoen lui zouwe al gestorve zien.

Referenties[bewirk | brón bewèrke]

  1. Taole vaan de Kongo
Lenj in Afrika
Algerieë · Angola · Benin · Boeroendi · Botswana · Burkina Faso · Centraal Afrika · Comore · Djibouti · Egypte · Equatoriaal Guinee · Eritrea · Ethiopië · Gabon · Gambia · Ghana · Guinee · Guinee-Bissau · Ivoorkös · Kaapverdië · Kameroen · Kenia · Kongo-Brazzaville · Kongo-Kinshasa · Lesotho · Liberia · Libië · Madagaskar · Malawi · Mali · Marokko · Mauritanië · Mauritius · Mozambique · Namibië · Niger · Nigeria · Oeganda · Rwanda · São Tomé en Príncipe · Senegal · Seychelle · Sierra Leone · (Noord-)Soedan · Somalië · Swazilandj · Tanzania · Togo · Tsjaad · Tunesië · Zambia · Zimbabwe · Zuud-Afrika · Zuud-Soedan
Betwis en neet-erkèndj: Somalilandj · Westelike Sahara
Aafhenkelike gebejer: Azore · Canarische eilenj · Ceuta · Madeira · Mayotte · Melilla · Réunion · Sint-Helena
Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Kongo_(Kinshasa)&oldid=413410"