Oas-Europa

Van Wikipedia
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Valkebergs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.


Oas-Europa ies 't meis oastelekgelaege deil van 't Europees kontinint. Woa 't oaste van Europa exak sjtart en woa 't indeg is evels subjek veur discussie. Allewel Oas-Europa diks es geografisch term weurt gebroek, weur 't nog miè es cultureel of polletiek term gebruuk. Aafhenkelek van de diffenitie die me gebroek veur 't Oaste weurt dus 'n bepaalde grens bepaald mer zelfs in 'n dudelek diffenitie is de grens neet ummer klaor. Bie 't definiëre van Oas-Europa is 't ouch belangriek te definiëre wat Middel-Europa ies en of 't überhaup besjteit. Middel-Europa maak namelek diks deil oet van Wes- en Oas-Europa en dan kump de grens van 't Oaste väöl westeleker te ligke.

Van ouds weurt de term Oas-Europa gebruuk um Europa op te sjplitse in 't veurmaleg Wes-Romeins Riek en 't Oas-Romeins Riek (De litse beter bekind es 't Byzantinisch Riek). De sjplietsing tusje daes tsjwiè aw Rieke haw 'n groate cultureel en polletiek impek op Europa. Neet allein laevde de Rieke rillatief vrie geïsoleerd van mekaar, 't waor ouch e paar ièwe later van groat belang umdat 't Weste katholiek bleef (geriech op Roame) en 't Oaste Grieks-Orthodox woort (geriech op Constantinopel, 't later Istanbul). Dit haw wietgaonde gevolge gehad veur neet allein de relizjieus cultuur mer de cultuuroetwisseling en daomit alledaags leve in 't Weste en Oaste in 't algemein. In dat geval weure leng en sjtreke die diks es Oastelek gezeen weure noe es Centraal of Westelek gezeen; veurbeelde daovan zint Pole en Kroatië.

Soms weure de Sjlavische leng geliekgesjtèld aan Oas-Europa. Dat kin evels ouch veur probleme zörge. Allewel dees diffenitie gengbaar is in 't alledaags taalgebruuk zaw me dan neet-Slavische leng die weure umrink door Slavische leng, wie Hongarieje en Roemenië, neet mittèlle bie 't oaste. Woa die dan waal bie zawte huère ies dan duuster. Daes diffenitie weurt dan ouch bienao noats in de weitesjap gebruuk. Toch is 't gein understatement um te sjtèlle dat Sjlavisch 'n groate invlooj heet op de Oas-Europese cultuur, woa me ouch de grens van 't Oaste trèk.

De VN-diffenitie: duusterblauw is Noord-Europa, liechblauw is Wes-Europa, greun is Zuud-Europa en road is Oas-Europa. De griesgetinte kleure besjlaon de leng en gebeeje die meh deils onger de traditioneel diffenitie van Europa valle.

De VN gebruuk es definitie de groep leng die besjteit oet Wiet-Rusland, Bulgarieë, Tsjechië, Hongarieë, Moldavië, Roemenië, Rusland, Slovakieje en de Oekraïne. In dit geval weurt Midde-Europa dus neet es apaart deil gezeen en maak 't oastelek deil daovan oet aan Oas-Europa. Geografisch gezeen ies Oas-Europa 'n problematische term. De oasteleke grens van geografisch Europa weurt doorgaons gezeen es de Oeral, wat volges de meiste eerdweitesjappers Europees Rusland van Siberië sjeit. Mer zelfs dat iss problematisch. Wat nog problematischer ies ies de westeleke grens, die 't Oaste van 't Weste ofwaal 't Middel sjeit. Ouch is opvallend dat de Baltische Sjtate bie de VN-diffenitie onger 't Noorde en neet 't Oaste valle, wijl zie bie väöl anger diffenities es oastelek weure besjtempeld. Ouch weurt bi de VN de Balkan deils es Oas-Europa gezeen wijl 't westelek deil van de Balkan onger Zuud-Europa vilt, wijl in de meiste definitie de Balkan onger ein categorie vilt (dèks zelfs onger de categorie Balkan).

Ständiger Ausschuss für geographische Namen op 't Ingelsj

Ouch populair ies de diffenitie van Ständiger Ausschuss für geographische Namen. Ouch hie weure de Baltische Sjtate onger 't Noorde gereikend, wijl de Balkan noe 'n eige regio ies, namelek Zuudoas-Europa. Deas diffenitie is miè historisch en cultureel bepaald. Umdat 't hie waal 'n Midde-Europa geuf, is Oas-Europa väöl kleiner. 't Besjteit noe allein meh oet de "Rus Leng" (de leng die Russisch of 'n verbonge taal kalle en historisch gans nauw beng höbbe mit de Russische cultuur): Rusland, Wiet-Rusland en Oekraïne.

De Sovjet-Unie, 't Oasblok, Joegoslavië en Albanië, 't zoagenumde Oaste, en de res, wat dan diks 't Weste woort geneump.

Allewiel is de litse diffenitie erg populair umdat 't in de polletiek toevalleg good gebruuk kin weure: alle oastelekgelaege leng die in de EU liegke valle in dat geval neet in 't Oaste mer in 't Midde. Daodoor kin nog altied e good versjil gemaak weure tösje de Westerse en Oasterse Waereld. De ièsjte diffenitie, van de VN, waor daoveur populair - ouch veural vanwege polletieke reijes: de Kawwen Oorlog. In dat geval woort 't gans Oasblok, de leng die onger de Sovjet-Unie vele of onger häör invloojssjfeer laevde, onger Oas-Europa geraekend. Toch moos dan 't ein en anger weure aangepas. Veural de Baltische Sjtate woorte bienao noats in daen tied es Noordelek besjtempeld mer es Oastelek, 't waor jummersj deil van de Sovjet-Unie. Allewel Albanië en Joegoslavië neet onger de Sovjet invloojssjfeer vele, en dus neet in 't Oasblok loge, wore die leng waal daobie gerekend door de emiste in 't Weste es deil van Oas-Europa of Oasblok, umdat 't communisme dao heersjte. Dit Oas-Europa woort evels diks gebruuk in anger conteks es Zuud- en Noord-Europa. In de tegesjtilling Oas en Wes, wat van groat polletiek belang waor in de Kawoorlogse sjpanning tösje 't Westers kapitalisme en 't Oasters communisme, woort 't kapitalistisch Zuud- en Noord-Europa meistes mitgerekend bie Wes-Europa. Dao veel dan ummer Turkije ouch onger. Allewel traditioneel Duutsjland en Pruusje neet es Oas-Europees gezeen woorte, woort Oas-Duutsjland in de Kawoorlogse conteks dus ouch es Oas-Europees land gezeen.

Allewiel is de term Oas-Europa opnuuj problematisch gewore umdat "Europa" ummer dikser opnuuj es polletiek term weurt gebroek. In dat geval sjteit Europa geliek aan de Europese Unie en de leng die polletiek en ikkenomisch deep zint geworteld in de EU (veural Noorwaeg, Zjweitserland en Iesland). Al 't angere, en veural dat wat ten oaste liegk van de EU, weurt in dat geval überhaup neet mie gerekend es "Europees". 't Bliek ouch in 't woordgebruuk in de media allewiel dat Europese én Russische journaliste Rusland tegeneuver "Europa" zitte. In dat geval weurt Oas-Europa 't deil van de EU dat grens aan de ièrder geneumde "Rus Leng". Ouch bie de recente Oekraïnse Rivvelutie repe de pro-EU Oekraïners oet dat ze "Europees" wouwe weure, wijl de tegesjtenders Russisch wilde weure. In die discourse bliek dus geine plek te zin veur luuj die Europees én Russisch wille zin. Oas-Europa weurt in die conteks dan ouch diks de term veur de "nuuj" leng van de Unie, wat wil zigke, de leng die in 2004 (Cyprus, Tsjechië, Esland, Hongarieë, Letland, Lithouwe, Malta, Pole, Slovakieë en Slovenië), 2007 (Roamenië en Bulgarieë) en 2013 (Kroatië) woorte toegevoog aan de Unie. In dat rieke weure evels Cyprus en Malta zoa good es noats mitgerekend es Oas-Europees, mer es Zuud-Europees. Deils kump dit door hun zuujeleke liegkinge mer ouch door hun Westers-geallieerde kapitalistische historie in de 20e ièw. De anger leng deile allemaol dat ze communistisch waore tot begin jaore 90 en daodoor geliektiejeg democratiseerde en kapitaliseerde en daomit dus 'n groat deil van hun allewiel onsjtaonshistorie deile. Hiedoor bliek dus meh dat de Kawwen Oorlog nog altied 'n dudeleke sjtempel haet achtergelaote op 't idee Oas-Europa. In dit geval weurt 't veurmaleg Oas-Duutsjland amper nog versjtoon es deil van 't Oaste aangezeen 't same mit 't veumraleg Wes-Duutsjland noe deil oetmaak vaan 't allewiel Duutsjland.

Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Oas-Europa&oldid=399793"