Kreeg in Hoeëg-Karabach (2020)

Van Wikipedia
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.



Ambox currentevent.svg
Dit artikel geit euver 'n doorgaonde gebäörtenis
D'n inhawd van dit artikel kan naovenant gauw verangere en kan mesjiens neet gans mie kloppe mit de lèste óntwikkelinge.


Kreeg in Hoeëg-Karabach (2020)
Oranje: in heng van de Rippebliek Artsach
Helblauw: in heng van Azerbeidzjan
Datum 27 september 2020 - 10 november 2020
Lokasie Rippebliek Artsach, Azerbeidzjan
Sjtriejende partieje
Flag of Armenia.svg Armenië Flag of Azerbaijan.svg Azerbeidzjan
Flag of Artsakh.svg Rippebliek Artsach Syrische huurlinge[1]
Flag of Turkey.svg Turkieje (militair sjteun & bewapening)[2]
Flag of Russia.svg Rusland (militair sjteun)[3]
Flag of Israel.svg Israel (bewapening)[4]
Leijers en commandante
Flag of Artsakh.svg Arajik Haroetjoenjan Flag of Azerbaijan.svg Ilham Aliyev
Flag of Artsakh.svg Jalal Haroetjoenjan Flag of Azerbaijan.svg Zakir Hasanov
Flag of Artsakh.svg Karen Jalavjan Flag of Azerbaijan.svg Hikmat Mirzayev
Flag of Artsakh.svg Sergey Shakarjan Flag of Azerbaijan.svg Elchin Guliyev
Flag of Armenia.svg Nikol Pasjinjan
Flag of Armenia.svg David Tonojan
Flag of Armenia.svg Onik Gasparjan
Troepesjterkde
ónbekind 100.000
2.580 Syrische huurlinge[5]
Verleze
volges Armenië: 3.330 soldoate[6]
55 burgesj umgekoame, 148 lüj gewónd[7] en
90.000 vluchtelinge[8]
2.823 soldoate umgekoame[9]
SOHR: 541 Syrische huurlinge umgekoame[10]
100 burgesj umgekoame, 416 lüj gewónd[11] en 40.000 vluchtelinge[8]
Totaal: Zieëker 8.000 gewónde, óngevier 6.600 lüj gesjtórve

D'r Kreeg in Hoeëg-Karabach woar e conflik tussje Azerbeidzjan enerzieds en de Rippebliek Artsach en Armenië angerzieds rónkum de regio Artsach. 't Is de mieës recente escalatie van 'n aod conflik um dees regio, die de jure óp 't grónkgebeed van Azerbeidzjan ligk, mar de facto al seër d'r wapesjtilsjtand van 1994 weëd besjtuurd durch Armene. Artsach weëd bekans oetsjletend durch Armene bewoeënd. 't Is de groeëtste escalatie seër d'r kreeg van 1988-1994, wie Artsach de ónaafhankelikheed oetreep. Doavuur goof 't 'n Azerbeidzjaanse minderheed in Artsach en 'n groeëte Armeense minderheed in Azerbeidjzaanse sjteë, mar pogroms en etnische zuveringe hant bei leng gooddeels mono-etnisch gemaak.[4]

Hingergrónk[bewirk | brón bewèrke]

In 1921 woeëd de regio Hoeëg-Karabach per decreet va Stalin touwgeweze aan de Azerbeidzjaanse SSR. Zoeë óntsjtóng d'r Hoeëg-Karabachse Autonome Oblas, e gebeed mit beperkde autonomie. De Armeense SSR en de Armene i g'ne oblas verzatte zich doateëge, wiewaal 't doanoa rilletief ruiig bleef. Etnisch geweld i g'n regio Artsach begós ing tachetiger joare, wie de Sovjet-Unie oeteree veel. Op d'r 20e fibberwaar 1988 noom d'r Sovjet van de autonoom regio Nagorno-Karabach 'n rizzelusie aa woeë-i woeëd geprobeerd de regio van de Azerbeidzjaanse SSR uëver te bringe noa de Armeense SSR. Azerbeidzjan wees dat verzeuk versjillende kiere aaf. Wie d'r autonome sjtatus van Nagorno-Karabach woeëd ingetrokke durch de centraal regering van Azerbeidzjan, woeëd i g'n regio op d'r 10e december 1991 e referendum gehaote. Dat woeëd geboycot durch Azerbeidzjane, die doa 'n minderheed vörmde. Oetintelig sjtumde 99,8% vuur ónaafhankelikheed.

D'r kreeg rizzelteerde in de verplaatsing van 750.000 Azerbeidzjane en 353.000 Armene oet zoeëwaal Azerbeidzjan es Armenië. D'r kreeg indigde in 1994 mit 'ne wapesjtilsjtand, woeëbei Armeense troepe de controle krege uëver 't groeëtste deel van de regio. Tiedes d'r kreeg woeëde óch de umligkende distrikte Agdam, Cəbrayıl, Füzuli, Kəlbəcər, Qubadlı, Laçın en Zəngilan bezat, wiewaal die gebede bauw oetsjletend durch Azerbeidzjane woeëde bewoeënd. Angesjum woeëde Armene verdreve oet de dele van d'r oblas die in heng koame van de Azerbeidzjaanse armee.

Noa 1994 goof 't mieërder sjendinge van d'r wapesjtilsjtand. Döks góng 't um sjuëtewisselinge aa g'n grens tussje Artsach (of Armenië) en Azerbeidzjan. Me hat óch geperbeerd um e ing aan 't geweld te bringe en vreë te sjtichte, mar oane rizzeltaat.[12] In 2016 goof 't 'ne kótte kreeg, woeëbei 350 lüj zint doeëdgeblieëve.[13]

In d'r juli van 2020 vónge nui gevechte plaats óp g'n grens tussje Armenië en Azerbeidzjan.[14] Doezende Azerbeidzjane demonstreerde heinoa vuur kreeg teëge Armenië. Volges Turkse en Azerbeidzjaanse nationaliste guëf 't sjterke etnische, cultureel en historische beng tussje bei leng. Turkieje óngersjteunt doarum de Azerbeidzjaanse regering en maakde propaganda.[3]

D'r kreeg[bewirk | brón bewèrke]

Uëverzichskeëtje. 't Oranje gebeed blief in heng van Armenië en weëd same mit d'r Laçin-corridor bewaak durch Róssische troepe. De greun gebede blieve in heng van Azerbeidzjan. De Armeense armee zal zich trüktrekke oet de umligkende distrikte Kalbajar, Ağdam en Laçin.

Azerbeidzjaans offensief[bewirk | brón bewèrke]

't Conflik begós in d'r vreuge mörge van 27 september 2020, wie Azerbeidzjan en Artsach zich óngeree besjuldigde van 't sjende van d'r wapesjtilsjtand. Deëzelfde daag woeëd d'r noeëdtouwsjtand en totaal mobilisatie aafgekondig. Azerbeidzjan begós e militair offensief in 't zude van Artsach, dat gemekkeliger te verovere is es 't bergechtige noarde.[15] Tussje d'r 27e september en d'r 9e november koame versjillende dörpkes en sjteë in heng van de Azerbeidzjaanse armee, woeë-ónger Cəbrayıl, Hadroet en Kovsakan (Zəngilan), Varanda (Füzuli) en Sjoesji (Șușa). De sjtrategische sjtad Berdzor (Laçın) en d'r Laçın-corridor woeëde evvel neet igenoame.

Aanvalle óp groeëte sjteë[bewirk | brón bewèrke]

De Azerbeidzjaanse sjteë Gəncə en Bərdə en Stepanakert, de hoofsjtad van Artsach, woeëde mieërder kiere besjtook mit ballistische rakette. Vuur 't ieësj woeëde óch óp groeëte sjaal Turkse[1] en Israelische drones igezat durch Azerbeidzjan.[4]

Vreësakkoord[bewirk | brón bewèrke]

In de nach van d'r 9e óp d'r 10e november sjlote d'r premier van Armenië, Nikol Pashinyan, d'r prizzedent van Azerbeidzjan, Ilham Aliyev, en d'r prizzedent van Rósland, Vladimir Poetin e sjtaak-'t-vure dat e ing maakde aan de gevechte. 't Sjtaak-'t-vure góng in óp d'r 10e november, en waal percies um twelf oer sjnachs. Óch d'r prizzedent van Artsach, Arajik Harutjoenjan, góng akkoord.

Aafgesjproake woeëd dat:

  • 'n Russische vreësmach noa Artsach kunt vuur de vreë vuur mindestens vief joar te beware en d'r Laçın-corridor te besjerme;
  • Armeense troepe zich trüktrekke oet de gebede rónkum Hoeëg-Karabach: Kalbajar (dit gebeed kunt óngeveer uëveree mit dat van de Artsachse regio Sjahoemjan), Laçin (Kasjatag) en Ağdam;
  • in 't zude van Armenië 'ne weëg weëd gebouwd deë de exclave Nachitsjevan verbingk mit de res van Azerbeidzjan.

Bauw alle etnische Armene verlete de umligkende distrikte en sjtoke doabei hun hoezer in brank.[16]

Gevolge[bewirk | brón bewèrke]

Brónne[bewirk | brón bewèrke]

  1. 1,0 1,1 Turkse drones en Syrische huurlingen poken conflict Nagorno-Karabach op. Sarah Lamote - De Tijd, d'r 7e oktober 2020
  2. F-16s Reveal Turkey's Drive to Expand Its Role in the Southern Caucasus. Stratfor, d'r 8e oktober 2020
  3. 3,0 3,1 AP Explains: What lies behind Turkish support for Azerbaijan. Suzan Fraser - AP, d'r 2e oktober 2020
  4. 4,0 4,1 4,2 As Nagorno-Karabakh Conflict Expands, Israel-Azerbaijan Arms Trade Thrives. Yossi Melman - Haaretz, d'r 7e oktober 2020
  5. Nagorno-Karabakh battles | Fatalities among Turkish-backed Syrian mercenaries jump to 250, and more bodies arrive in Syria'. SOHR, d'r 6e november 2020
  6. Armenia reveals final death toll from Karabakh war. Al Masdar News, d'r 2e jannewaar 2021
  7. 50 Armenian civilians killed by Azerbaijani armed forces so far. Armenpress, d'r 4e november 2020
  8. 8,0 8,1 Nagorno-Karabakh conflict: Bachelet warns of possible war crimes as attacks continue in populated areas. OHCHR, d'r 2e november 2020
  9. List of servicemen who died as Shehids in the Patriotic War. 't Azerbeidzjaans ministerie van Defensie, d'r 28e december 2020
  10. Death toll of mercenaries in Azerbaijan is higher than that in Libya, while Syrian fighters given varying payments. SOHR, d'r 3e december 2020
  11. Civilian death toll in Armenian attacks reaches 100. Ayya Lmahamad - Azernews, d'r 8e december 2020
  12. Military occupation of Azerbaijan by Armenia. RULAC Geneva Academy, d'r 3e oktober 2020
  13. Background Briefing on the Nagorno-Karabakh Conflict. US Department of State, d'r 16e mei 2016
  14. Armenia/Azerbaijan – Border clashes between the two countries (15 Jul. 2020). Ministère de l'Europe et des Affaires étrangères, 2020
  15. Why Are Armenia and Azerbaijan Heading to War? James Palmer, FP - d'r 28e september 2020
  16. Armeniërs verlaten Kalbajar - maar laten regio verschroeid achter. Pieternel Gruppen - Trouw, d'r 17e november 2020