Dusseldörp

Van Wikipedia
Gank nao: navigatie, zeuke
Dit artikel is gesjreve in 't Mestreechs. Ómdat 't plaatsgebónge is, maogs doe 't ómzètte nao 't Düsseldörper Platt, as te dit dialek sjpriks.


Qsicon Under Construction.png
Aan dit artikel weurt de kómmenden tied nog gewirk.
Tot daen tied kan d'n inhaud van 't artikel veurnaam informatie misse of nog neet good in zie verbandj ligke.


Dusseldörp vaanoet de loch, gezeen in westelieke riechting.

Dusseldörp (in Duitse spelling Düsseldörp; Hoegduits Düsseldorf) is de hoofstad vaan de Duitse deilstaot (Bundesland) Noordrien-Wesfale (Nordrhein-Westfalen) en 't regeringsdistrik Dusseldörp. De stad, mèt 635.704 inwoeners (31 december 2016)[1] de veerde vaan Noordrien-Wesfale, is krinkvrij (kreisfrei) en ligk (gooddeils) aon d'n ooskaant vaan de Rijn, in 't Land vaan Berge. Börgemeister is anno 2017 Thomas Geisel vaan de SPD.

Geografie en indeiling[bewirk | brón bewèrke]

Bojemgebruuk in Noordrijn-Wesfale. Bebouwing is roed; me zuut hei dudelek de Rijn-Roerregio.

Dusseldörp ligk middenin de Nederrijn-liegvlaakde (vaanoet Duits perspectief) euverwegend aon de rechterkant (ooskant) vaan de Rijn (allein stadsdistrik 4 ligk ten weste devaan), en wel dao, boe 't reveerke d'n Dussel (Düssel) in de Rien oetstruimp. Dusseldörp ligk neet wied vaan 't Roergebeed en maak deil oet vaan de Rijn-Roerregio, e metropoolgebeed mèt alles bijein neet minder es 11 mieljoen inwoeners.

De stad zelf is rillatief vlaak. Diverse stadsdeile evels, die deper in 't Bergs Land ligke, zien al get heuvelechteger. Zoe kump 't tot 't reliëf vaan de stad varieert vaan 28 meter bove zieniveau (munding vaan de Zjwatsbaak bij Wittlaer) tot 165 meter bove zieniveau (Zandberg in Hoebelraod).

De stad Dusseldörp grens allein aon ander stei, en wel (te beginne in 't noorde, mèt de klok mèt) Duusbörg (Duisburg), Ratingen, Mettmann, Erkrath, Hilden, Langenfeld, Monheim am Rhein, Dormagen, Nüss (Neuss) en Meerbusch.

Indeiling[bewirk | brón bewèrke]

Dusseldörp is verdeild in 10 stadsdistrikte (Stadtbezirke), die alles bijein in 49 wieke verdeild zien. Eder stadsdistrik heet 'n eige distriksvertegenwoordeging (Bezirksvertretung), te vergelieke mèt de deilraode in Amsterdam en de distriksbesture in Antwerpe. De distrikte umvatte edert e paar wieke en höbbe gein aander naome es Bezirk 1 t/m 10. Distrik 5 is lendelek vaan aard en vörmp feitelek de greune buffer tösse Dusseldörp en Duusbörg. De res vaan 't stadsgebeed is in 't gemein steidelk vaan aard. Bezunder is wijer tot distrik 4 aon de linkerkant vaan de Rijn ligk. De tien distrikte bestoon in totaol oet 50 stadsdeile, die veur e groet deil geannexeerde dörper zien.

Dist. Stadsdeile Opperflaakde Inwoeners
(31-12-2016)
Kaart
1. Aw stad, Carlstadt, Centrum, Pempelfort, Derendörp, Golzheim 11,35 km² 84.840[1] Distrikte en stadsdeile vaan Dusseldörp. De ciefers op de kaart correspondere mèt die in de tabèl.
2. Flingern-Zuid, Flingern-Noord, Dusseldaal 7,18 km² 62.340[2]
3. Frederiksjtad, Oonderbilk, Have, Ham, Volmerswerth, Bilk, Ueverbilk, Flee 24,2 km² 119.086[3]
4. Ueverkassel, Heerdt, Lörick, Nederkassel 12,77 km² 43.446[4]
5. Sjtokkem, Lohoeze, Kaiserswerth, Wittlaer, Angermoond, Kalkum 50,9 km² 34.479[5]
6. Lichtebrooch, Oonderraod, Raod, Mäörsebrooch 19,49 km² 65.415[6]
7. Jerresheem, Jraoveberg, Loedeberg, Hoebelraod, Knitkoel 27,91 km² 47.296[7]
8. Lereveld, Èller, Vènhoeze, Oonderbaak 21,04 km² 60.233[8]
9. Wersjte, Himmelsjist, Holthoeze, Reisholts, Benraod, Oerdebaak, Itter, Hassels 26,57 km² 93.486[9]
10. Gaorao, Hellerhof 5,59 km² 25.083[10]

De volgorde is wie gebrukelek in de steideleke administratie vaan Dusseldörp. Me kin de stadsdeile ouch mèt nommmers aongeve. De aw stad is daan stadsdeil 011, Benraod beveurbeeld stadsdeil 095.

Waope[bewirk | brón bewèrke]

Waope vaan Dusseldörp

't Waope vaan Dusseldörp liet ziech wie volg umsjrieve:

In zèlver (wit) 'nem dobbelstartege liew vaan keel (roed), gekroend, getongk en genageld vaan lazuur (blauw), hawwend in zien klawwe 'n aanker vaan 'tzelfde.

De liew is 't waopebies vaan de hertoge vaan Berg. Bij 't verkiege vaan zien stadsrechte woort Dusseldörp e waope mèt allein 'n aanker verliend. Dat waope versjeen veur 't iers ind zeventienden iew, en had tegen 't midde vaan d'n iew daonao 't awwer waope gans verdroonge.

In de officieel communicatie gebruuk de stad Dusseldörp allewijl e logo in blauw en wit. 't Tuint de luip vaan de Rijn bij Dusseldörp, mèt aon de rechterkant de liew oet 't waope.

Stadsfuncties[bewirk | brón bewèrke]

Industrie[bewirk | brón bewèrke]

In de negentienden iew greujde Dusseldörp oet tot 'n industriestad. Sindsdeen is 't belaank vaan industrie in gans Wes-Europa aofgenome, en zeker in Dusseldörp, wat ziech in deenste heet gespecialiseerd en de industrie mie aon de naoberstei heet euvergelaote. Toch vint me tot op d'n huiegen daag industrie in de stad. Westelek vaan de binnestad vint me de have, die aon d'n drökbevare Rijn bezunder gunsteg ligk. Sjemische industrie vint me in de stad oonder mie mèt Henkel, fabrikant vaan bekinde merke wie Persil en Pritt. Tot begin einentwintegsten iew waor Dusseldörp ouch de stad vaan Mannesmann, e metaolverwèrkend conglomeraot op 't lèts veural nog bekind um zien (noe door Vodaphone euvergenome) tillefoontak. In Derendörp vint me 'n otofebrik vaan Mercedes. Wijer gief 't in Dusseldörp pepier- en levesmiddele-industrie.

Deenste[bewirk | brón bewèrke]

De Königsallee ('Kö') vaanoet 't noorde in zuieleke riechting. Hei vint me zoewel baanke es exclusief winkelaonbod.

D'n deenstesector is in Dusseldörp boetegewoen sterk oontwikkeld. Alleriers zitte hei natuurlek de deilstaotsregering en 't deilstaotsparlemint vaan Noordrijn-Wesfale. Hiel belaankriek is evels de financieel sector. 't Gief in Dusseldörp 'n effektebeurs, 'n jäörsbeurs, ketoere vaan zoe'n 170 baanke en hoofketoere vaan talloes bedrieve, oonder mie de industrieel concerns die bove zien geneump. Neve Frankfort aon de Main is Dusseldörp daomèt 't veurnaomste financieel centrum vaan Duitsland. Ouch de modesector en creatieve sector zien hei sterk vertrooje. De nui economie (internètstartups) kin evels neet op tege centra wie Berlien en Hamburg.

Dusseldörp is ouch 'n belaankrieke winkelstad. Veural in 't hoeger segmint is hei väöl te vinde. Dit kump deils door de stad häör positie es financieel centrum en es centrum vaan mode. Aon de Königsallee, in de volkmoond kort-eweg geneump, höbbe väöl exclusief modemerke hun eige winkele. Dit maak dees laon, boe ouch väöl baankketoere en deur hotels stoon, tot de belaankriekste luxe winkelstraot vaan Duitsland. In 't middesegmint is de kortbijgelege Schadowsjtraot vaan vergeliekbaar belaank. Aon allebei vint me neve losse winkele ouch groete winkelcentra.

Oonderwies[bewirk | brón bewèrke]

In Dusseldörp steit de Heinrich Heine-universiteit. Ze besteit nog neet zoe laank: gestiech in 1907, woort ze in 1965 tot universiteit verluf. Aon häör verboonde is de Düsseldorf Business School, wie me in 'n handelsstad wie dees maag verwachte. Väöl awwer is de Kunsacademie Dusseldörp, die al in 1773 woort gestiech en de ajdste in häör soort is. Soortgelieke claims weure trouwens opgehawwe veur 't gymnasium oet 1545, wat 't ajdste es zoedaoneg gestiech gymnasium in Duitsland is. Belaankriek is ouch de Robert Schumann-Hoegsjaol, gestiech in 1935 en tot 1987 bekind es Schumann-Conservatorium. Wijer gief 't in Dusseldörp väöl opleiinge veur beroepsoonderwies en veur touwgepasde wetensjap. 't Materiaolkundeg Max Planck-Instituut veur Iezer is beveurbeeld vaan väöl nut veur de staolindustrie in 't kortbij Roergebeed.

Cultuurinstèllinge[bewirk | brón bewèrke]

Sport[bewirk | brón bewèrke]

Diverse sporte weure in Dusseldörp gedoon. Wie euveral wel in Duitsland is ouch hei voetbal de populairste sport. De plaotseleke club Fortuna Dusseldörp heet 'n groete historie achter ziech, meh veel in de jaore negeteg en nul wied trök in de Duitse voetbalpiramide. Sindsdeen is ze get herstèld; allewijl (sezoen 2017/18) späölt ze in de Twiede Bundesliga.

Nao Fortuna is de bekindste sportvereineging vaan Dusseldörp ieshockeyclub Dusseldörper EG. dees club woort ach kier kampioen vaan Duitsland; veur 't lèste in 2000. In de jaore tien góng ze door 'ne flessehals nao 't ewegvalle vaan d'n hoofsponsor, meh oetindelek is ze blieve bestoon.

In 't handbal, d'n twiede nationaole sport vaan Duitsland, heet Dusseldörp mèt HSG Neuss/Düsseldorf 'n club in de twiede handbal-Bundesliga. In vreuger tije heet de stad mie handbalsucces gekind; door trökloupend succes móste de twie groete clubs fusere (wie oet de naom al dudelek weurt).

Verkier[bewirk | brón bewèrke]

Dusseldörp heet 'n eige vleegveld, officieel gewoen Düsseldorf Airport (IATA-code DUS) meh in de volksmoond Joltsemer Heed (Goltzumer Heide) geneump. Dit vleegveld góng in 1927 ope; allewijl is 't mèt 22 mieljoen passageers de daarde passageerslochhave vaan Duitsland en 't belaankriekste transferium vaan Noordrijn-Wesfale.

Dusseldörp weurt aongedoon door diverse otosnelweeg. D'n A3 (vaan de Nederlandse nao de Oosteriekse grens) löp oostelek aon de stad veurbij. De A44 (noorde), A46 (zuie) en A59 (zuie, riechting Kölle) zien mie vaan regionaol belaank. D'n A52, dee vaanaof de Nederlandse grens bij Remund löp (Provinciaole weeg 280), indeg in de bebouwing vaan Dusseldörp; um perceis te zien in Frederiksjtad.

De stad weurt bedeend door diverse opebaarverveursysteme. Aon de Centraol Statie vaan Dusseldörp stoppe treine vaan alle niveaus, vaan ICE tot regionaol. Binne de stad zelf, en veur 't verveur riechting Kölle of 't Roergebeed, gebruke väöl Dusseldörpers de S-Bahn. Zelfs de metro (U-Bahn) slut aon op dee vaan Duusbörg. Op lokaol niveau gief 't nog de bös en d'n tram.

Stadsgeziech[bewirk | brón bewèrke]

Dusseldörp zelf[bewirk | brón bewèrke]

Zeker neet modern gebouwe vergete!

Geannexeerde dörper[bewirk | brón bewèrke]

Schloß Benrath

Demografie[bewirk | brón bewèrke]

In Dusseldörp woene oongeveer 100.000 lui zoonder de Duitse nationaliteit. Turke zien de groetste gróp, daonao volge Grieke, Pole, Italiaone, Serve, Japanners, Marokkaone, Russe, Spanjole en Macedoniërs. Dusseldörp is oongebrukelek umtot laank neet alle migrante veur gojekoupe, oongesjaolde arbeid zien gekoume, meh veur e groet deil ouch bestoon oet bedeende veur 't bedriefsleve.

Religie[bewirk | brón bewèrke]

Wie 't mierendeil van 't Noord-Rijnland is Dusseldörp euverwegend katheliek, meh de stad heet 'n groete protestantse minderheid. Ind 2015 waor nog 30,3% vaan de bevolking katheliek, 18,3% protestants ('evangelisch') en 51,4% vaan gein of 'n aander religie. In Dusseldörp en umgeving waor in de zeventienden iew de piëtistische predikant Joachim Neander actief. In Dusseldörp is de daarde groetste juudse gemeinte vaan Duitsland actief mèt 7.500 leie. Natuurlek gief 't hei ouch väöl moslims, al is Dusseldörp neet zoe riek aon migrante wie de stei vaan 't Roergebeed. Ouch de Griekse gemeinsjap heet häör eige, Grieks-orthodoxe kèrk.

Taol[bewirk | brón bewèrke]

Dusseldörp ligk in 'ne vrij ingen hook boe de Uerdinger Linie en de Benrather Linie samekoume (of vaanoet Duits perspectief: kort naotot ze ziech splitse). Sinds de annexatie vaan Benrath, wat zuielek vaan de nao 't dörp geneumde lijn ligk, löp dees lèste isoglos door 't stadsgebeed vaan Dusseldörp heer. In de res vaan de stad, boe-oonder in de stadskern, spreke ze e dialek wat oonder 't Limbörgs vèlt te plaotse: me kint hei ich neve make. Diverse aander versjijnsele die me normaal mèt de Benrather Linie associeert koume in Dusseldörp evels wel veur. Heidoor klink 't Dusseldörper plat wezelek Hoegduitser es de mieste Limbörgse dialekte. 't Dialek weurt neet bezunder väöl mie gesproke, meh wel nog dèks op sjrif gestèld. Zoe gief 't oonder mie 'n Asterix-vertaoling in dit dialek.[11]

Historie[bewirk | brón bewèrke]

Dewijl de umgeving al sinds prehistorische tije bewoend waor, en väöl huiege Dusseldörpse stadsdeile al in de vreug middeliewe bestoonte (beveurbeeld de abdij vaan Keizerswaert, gestiech roond 700, en Bilk, veur 't iers geneump in 799), weurt Dusseldörp zelf pas veur 't iers geneump in 1135 veur 't iers geneump. 't Korbij pläötske Keizerswaert woort oonder Frederik I Barbarossa tot vesting oetgebouwd. In dees daog stoont de ganse regio sterk oonder invlood vaan Kölle. Hei kaom evels in 1288 in ind aon, wie de aartsbisjop vaan Kölle de Slaag bij Woeringe verloor. In datzelfde jaor nog kraog Dusseldörp stadsrechte vaan eine vaan de euverwinners, graof Adolf V van Berg. De graove vaan Berg naome vaanaof 1385 residentie in Dusseldörp, en mèt de oetbreiing vaan hun mach, die in 1521 zouw culminere in de stiechting vaan 't tripelhertogdóm Gulik-Kleef-Berg, naom ouch de positie vaan Dusseldörp touw. De zestiende iew waor 'nen tied vaan groete bleuj veur de stad. In 1609 störf de dynastie vaan de Gulik-Kleef-Bergse hertoge oet en weurt 't gebeed tot twisappel vaan versjèllende voorste. In 1614 woort de stad beveurbeeld bezat door de Spaonse ginneraol Ambrosio Spinola. Oetindelek zien 't de hertoge vaan Paltz-Nöibörg (Pfalz Neuburg) die de stad in hen kriege. Ouch de Paltser Käörvoors nump Dusseldörp es hoofstad; de stad bleujt wijer op.

In 1702 evels valle de Franse tróppe in de Spaonse Successieoorlog Dusseldörp binne en verweuste 't gans. Ouch in de Zevejaoregen Oorlog (en wel in 1757) vereuvere de Fransoze de stad weer eve. In deen tied weurt ze daan ouch hendeg versterk, oonder andere mèt 't Kestiel Benroa (Benrath). In 1795 kump de stad veur d'n daarde kier in Franse han, wat ze tot 1801 blijf. Nao 't Congres vaan Wene (1815) kump de stad mèt 't gebeed vaan 't aajd Hertogdóm Berg aon Pruses, es krinkvrij stad. Vaan 1820 tot 1875 is de stad neet krinkvrij. In dezen tied greujt ze evels snel door; in 1882 passeert 't aontal inwoeners de 100.000. Nao 't Verdraag vaan Versailles vaan 1919 weurt Dusseldörp in 1921 door Franse en Belzje tróppe bezat, dit blijf veer jaor laank zoe. Door zien rillatief westeleke ligking en strategisch belaank woort Dusseldörp al sinds 1940 door de Britse tróppe gebombardeerd. Tot aon 1945 zouwe de bombardeminte 5.000 lui 't leve koste. Nao d'n oorlog verloor Dusseldörp gooddeils zien functie es industriestad en woort 't väöl mier 'n deenstestad; häöre bijnaom woort noe "bureau vaan 't Roergebeed".

Bronne[bewirk | brón bewèrke]

de:Liste der Stadtbezirke von Düsseldorf

Rifferenties[bewirk | brón bewèrke]

  1. 1,0 1,1 Düsseldorf.de - Stadtbezirk 1 - Statistische Informationen
  2. Düsseldorf.de - Stadtbezirk 2 - Statistische Informationen
  3. Düsseldorf.de - Stadtbezirk 3 - Statistische Informationen
  4. Düsseldorf.de - Stadtbezirk 4 - Statistische Informationen
  5. Düsseldorf.de - Stadtbezirk 5 - Statistische Informationen
  6. Düsseldorf.de - Stadtbezirk 6 - Statistische Informationen
  7. Düsseldorf.de - Stadtbezirk 7 - Statistische Informationen
  8. Düsseldorf.de - Stadtbezirk 8 - Statistische Informationen
  9. Düsseldorf.de - Stadtbezirk 9 - Statistische Informationen
  10. Düsseldorf.de - Stadtbezirk 10 - Statistische Informationen
  11. Asterix around the world - Asterix speaks Mundart - Düsseldorferisch - Germany

Extern links[bewirk | brón bewèrke]

Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Dusseldörp&oldid=422299"