Broukzittert

Van Wikipedia
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Zittesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.


Broukzittert (Broeksittard)
Gewaeze gemeinte in Nederlandj

Broeksittard wapen.svg

{{{locatie}}}

Gevörmp 1817
Opgehaeve 1942
Opgegange in Zittert
Provincie Nederlands Limbörg
Hoofplaats Broukzittert
Opperflaakde (bie opluffing) 2,10 km²
– daovan water: 0? km²
Inwoeners (kort veur opluffing) 899 (1930)
deechde: 428,1[1]/km²
Lies van börgemeisters

Broukzittert (Nederlands: Broeksittard) is ei dörp daan wel 'n naobersjap in Zittert in de gemeinte Zittert-Gelaen in Nederlands Limburg. 't Lik taege de Dutsje grens aan (kortbie Tudder en Waer, gemeinte Zelfkantj) en is allewiel gans in de stadsbeboewing vaan Zittert opgenöme. Tot 1942 waor 't 'n zelfstjandige gemeinte, daonao kaom 't es dörp iej de gemeinte Zittert. In 2002 woonde hie 1800 luuj.

Aonzien[bewirk | brón bewèrke]

De aw dörpsbeboewing van Broukzittert besjteit in hoofzaak oet veier straote die bij benaodering 'ne rechhouk vörme: Aan de Brouk (noorde, kort aan de grens), de Kruussjtraot (ooste), de Dörpssjtraot (zuuje) en In de Kamp (weste). De Kirksjtraot (westeleke veurtzètting vaan de Dörpssjtraot) sjtik boete dat veerheukeg plan. De gats Achter de Kèrk löp in dee veierhouk; veur de res is de ruumte bénne de veier sjtraote (genaomp 't Brouk) gooddeils gruin (haof e.d.).[2] Dit plan had 't dörp ouch in de neugeteende eew alle.[3] Önger de monemente is de dörpskèrk op d'n haok van de Dörpssjtraot en In de Camp, gewiejd aan Onze lieve vrouw-geboorte. Dees kirk vaan de Zittesje arsjitek Jos Wielders kaom in 1934 klaor en vervingk 'n väöl awwer preromaanse zaolkèrk vaan rondj 't jaor 1000.[4]

Historie[bewirk | brón bewèrke]

Broukzittert weurt in 1144 veur 't eesj genuimp, es Bruchsitert.[5] De naam is in de eewe neit wezelik verangerd en leet ziech zonger muijte verklaore es moeras ('brook') van/bij Zittert. De grondj woort in de middeleewe dreuggelag omtot 'r hejndig gesjik waor veur veeteelt. Eewelaank veil 't dörp en 't biebeheurende gruin onger de stad Zittert. Pas bij de stjichting van 't Keuninkriek van de Nederlen woort 't van de stad aafgesjeie: in 1817 woort 't 'n eige gemeinte. 't Gehuch Sjtadbrouk bleef evels wel bij de stad heure.

In de twintigste eew breide Zittert zich, wie anger stei, stjerk oet en woort de honger nao nuuj grondjgebied groter. Op 30 september 1942 vougde 't Dutsj bewendj de gemeinte weier bij Zittert. Nao d'n oorlog raakte de meesjte landbouwgrondj beboewd mit Zittesje nuujbouw; 't dörp heel evels e good deil vaan zien eige identiteit vas.

Historische inwoenertalle[bewirk | brón bewèrke]

Broukzittert is e groet deil vaan de negentienden iew neet gegreujd meh zjus liech gekroompe. Nao 1889 drejde ziech dezen trend um, al bleef 't tot aon de opluffing 'n typische plattelandsgemeinte.

Jaor Aontal Greuj (gans Limbörg)
1830 606[6] --
1840 624[7] +3,0% (+5,6%)
1849 677[8] +8,5% (+4,3%)
1859 653[9] -3,5% (+4,4%)
1869 635[10] -2,8% (+4,5%)
1879 627[11] -1,3% (+7,0%)
1889 612[12] -2,4% (+6,8%)
Jaor Aontal Greuj (gans Limbörg)
1899 671[13] +9,6% (+10,2%)
1909 685[14] +2,1% (+17,8%)
1920 813[15] +21,2% (+32,6%)
1930 899[16] +10,6% (+25,1%)
1942 992 +10,3%
1947 1.117[17] (zuug opmerkinge)
Opmerking
  • De gemeinte Broukzittert umvatde neve 't dörp Broukzittert ouch de naobersjap Laarhaof.
  • 't Getal veur 1942 is 't aontal inwoeners (nao 't bevolkingsrezjister) op 't memint vaan opluffing.
  • 't Getal vaan 1947 is veur Broukzittert es buurt vaan de gemeinte Zittert. De nui mojergemeinte oondersjeie ouch nog 'ne wiek Broukzittert, die neve 't dörp ouch Leiebrouk umvatde (681 inwoeners), zoewie verspeide hoezer (235 inwoeners). Leiebrouk veel neet oonder de gemeinte Broukzittert. Bij de verspreide hoezer zit nao me maag aonnumme ouch Laarhaof inbegrepe; die lui woende dus deils wel op veurmaoleg Broukzittertse groond.
  • Tegeneuver 1942 waor in 1947 de Broukzittertse bevolking mèt 12,6% gegreujd, tegeneuver de volkstèlling vaan 1930 mèt 24,2% (in gans Limbörg ouch 24,2%).
Rillatief oontwikkeling vaan 1830 tot 1971

(v1830=100)

Greun: Gemeinte Broukzittert
Leechgreun: Greuj es deil vaan Zittert
Blauw: Provincie Limbörg

Waope[bewirk | brón bewèrke]

Op 24 november 1936 kraog Broukzittert vaan d'n Hoege Raod vaan Adel e waope touwbedeild, wat ziech zoe liet umsjrieve:

Doorsnooje: I. golvend gedweersbalk vaan zès stökker vaan zèlver (wit) en sinopel (greun); II. in goud (geel) e slangekopkruus vaan sabel (zwart). 't Sjèld gedèk door 'n gouwe kroen vaan drei blaajer en twie perele.

Broukzittert waor oonder 't ancien regime e deil vaan Zittert, daorum waor 'n eige waope of zegel neet besjikbaar. Dit waope, de winnende inzending vaan 'n priesvraog, is in feite sprekend: 't boveste deil tuint 't moeras ('brook') wat hei in vreuger iewe laog, 't slangekopkruus in 't oonderste deil is 't waope vaan Zittert.[18]

De gemeinte heet dit waope aamper zès jaor kinne drage.

Dörpsvereineginge[bewirk | brón bewèrke]

Allewijl nog heet Broukzittert e paar eige dörpsvereineginge:

Bronne[bewirk | brón bewèrke]

Veur dit artikel is (oonder mie) gebruuk gemaak vaan 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in dees versie.

Rifferenties[bewirk | brón bewèrke]

  1. Volkstèlling 1930 - Oppervlaakde en bevolkingsdiechheid per gemeinte
  2. Google Maps - lochfoto vaan Broukzittert
  3. Broukzittert in de Gemeinteatlas vaan Nederland (1865-1870)
  4. Kerk Broeksittard - Over onze kerk
  5. Maurits Gysseling (1960). Toponymisch Woordenboek van België, Nederland, Luxemburg, Noord-Frankrijk en West-Duitsland (vóór 1226): p. 191
  6. Volkstèlling 1830
  7. Volkstèlling 1840 - Limbörg
  8. Volkstèlling 1849 - Hertogdóm Limbörg: gemeintesgewijs indeiling vaan de provincie
  9. Volkstèlling 1859 - Plaotseleke indeiling
  10. Volkstèlling 1869 - Feiteleke of getèlde bevolking in eder gemeinte vaan 't riek
  11. Volkstèlling 1879 - Limbörg: plaotseleke indeiling
  12. Volkstèlling 1889 - Limbörg
  13. Volkstèlling 1899 - Limbörg
  14. Volkstèlling 1909 - Plaotseleke indeiling
  15. Volkstèlling 1920 - Plaotseleke indeiling
  16. Volkstèlling 1930 - Plaotseleke indeiling
  17. Volkstèlling 1947 - Plaotseleke indeiling
  18. Heraldry of the World - Broeksittard
Gemeinte Zittert-Gelaen
Sjtae en dörper: Bor · Beech · Buchte · Einikhoeze · Gelaen · Göttekaove · Houtem · Lömmerig · Munstergelaen · Opbeech · Papenhaove · Zittert
Buurtsjappe en gehuchte: Abshaove · Awt-Gelaen · Baandert · Broukzittert · Danike · Dassekoel · Europapark · Euverhaove · Gelaen-Zuid · Graasbrook · De Graathei · Haagzittert-park · Harrekaove · De Haze · Hazelderveldj · Hogenberg · Hóndjsbrook · Hoogveldj · Janskamperveldj · Kempehaof · De Kloes · Kolleberg · Kraonkel · Klein-Holtem · Laarhof · De Landjgraaf · Leiebrouk · De Lèndjheuvel · 't Lömmerigerveld · Lötterao · Mesjtreechterbaan · Ophaove · Rosengarten · Sanderbout · Sjpaans Neerbaek · Sjpaorkóllenie · Sjtadbrouk · Sjipperskèrk · Staaj · Vrangedaal · De Wèndjraak · Wolfrath
Kollenieë: Achbunjer · Teenbunjer
Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Broukzittert&oldid=385390"