Blieriks

Van Wikipedia
Gank nao: navigatie, zeuke

Dit artikel is gesjreve in 't Blieriks. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Blieriks aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.


't Ald Blieriks is 'n Noord-Limburgs euvergangsdialek tösse 't Oeës-Limburgs en 't Kleverlands. In Blierik-Dörp is 't feitelik verdwene en in 't Venloos ópgegange; me huurt heejeuver Blierikers wal ens klaoge. Wies aan d'n Twieëde Waereldaorlog waas 't Blieriks nog ónaangetas, mer vanaaf 't moment det Blierik in 1940 aan de gemeinte Venlo woort toegeveug, woort dit dialek rap verdrónge door 't Venloos.

Verdringing van 't Blieriks door 't Venloos[bewirk | brón bewèrke]

Blierik loog vreej lank geïsoleerd van Venlo, doordet de Maas bei plaatse vaneinanger scheide. In de neugetieënde ieëw kwaam dao verangering in. De vestingwerke van de Venlose aldstad woorte aafgebroke en d'r woorte brögge euver de Maas aangeleg. De kóms van de trein zörgde d'r veural veur, det Venlonaere en Blierikse miteinanger in contak kwame. Luuj oet de euvervolle binnestad begóste zich in Blierik te vestige en d'r woorte steits mier gemengde huwelike geslaote.

Zeker wies in de jaore 1980 goof 't Blierikse die Blieriks kóste praote. Zelfs noow laeve d'r nag alde Blierikse die 't in eur jeug nag höbbe gepraot. Dit Blieriks kint me noow nag hure in wat vrujer gehuchte van Blierik waore: Houblierik en D'n Bokent. Allewiel zien die oetgegreujd wies dörpe, allewaal zie in taegestelling tot Blierik-Dörp eur agrarische karakter behalde höbbe.

Kinmerke[bewirk | brón bewèrke]

Euver 't algemein velt op, det 't ald Blieriks get conservatiever is as 't Venloos. Dat is neet verwónderlik, ömdet 't Venloos 'n stadsdialek is en 't ald Blieriks 'n dörpsdialek. 't Letste dialek woort stèrker beïnvlood door 't Nederlands en in minder maot door 't Pruus door handelscontak en vanwaege 't feit dat in Venlo vuuel soldate mit verschillende nationaliteite waore gelaegerd. Daonaeve woort Venlo vanaaf 1715 Staats. Blierik kwaam pas nao de Fransen tied beej de Nederleng, dös hóngerd jaore laternao.

Velarisering[bewirk | brón bewèrke]

Ein wiechtig verschil mit 't Venloos waas det Blierik net wie de meiste zujelike buurplaatse van Venlo velariseerde, d.w.z. nd en nt wie nk en ng oetsproke. Venloos: hónd - hund; Blieriks: hónk - hung.

Twieë zinkes die get verschille aangaeve.

Venloos: Hae meint det d'r vruger nog vraemde huzer aan d'n andere kant stónde.
Blieriks: Hae ment det d'r vrujer nag vremde huus aan d'n angere kank stónge. 

't Verdwiene van dit taalköndig verschiensel ónger invlood van 't Venloos beteikende 't verdwiene van 't Blieriks. Dees óntvelarisering beteikende namelik ouk 't ind veur anger dörpsdialekte wie 't Veldes en 't Grevorsters. 't Tegels daorentaege bleef boete schot, doordet Tegele lank beej 't zujelike Hertogdom Gulik huurde en neet beej 't naordelike Hertogdom Gelder. Dit had gevolge veur 't dialek, wat me kint zeen aan 't feit det 't Tegels vuuel zujeliker van aerd is.

Klanke[bewirk | brón bewèrke]

'n Anger opvallend verschil tösse 't Blieriks en 't Venloos wat in eder geval nog besteit, is de oetspraok van de kórte a in 'n wäörd wie <tas>: in Venlo klink die ópmerkelik helder, wie in 't Italiaans, es 'n [a]. In Blierik is 't wie euveral in de ömgaeving 'n [ɑ]. Sowieso zien vuuel Blierikse vocale huurbaar geslaote, dewiel de Venlose haaf-aop of gans aop zien. 't Gief wal weer inkel oetzunderinge. Zoeë wuurt 't wäördsje <öm> op 't Venloos gespeld as <um>. Op 't Blieriks sprik me namelik dit wäördje oet es [œm], op 't Venloos as [ʏm]. Wiejer zien de /i:/, de /œy̯/ en de /ʏ/ op 't Venloos get kórter as op 't Blieriks. Me kint dös aan dergelike aafwiekende klanke hure, det emes oet Blierik kump.

Waordgebroek[bewirk | brón bewèrke]

Óngerstaonde lies tuint get verschille en euvereinkómste tösse 't Venloos en 't Blieriks vocabulair.

Verschille[bewirk | brón bewèrke]

Nederlands Venloos Blieriks
hard hard hel (vergeliekbaar mit vuuel anger Limburgse dialekte, klinker langgerek) of herd
kruiwagen schörgker kroèwage (liek mier op 't Nederlands as 't Venlose waord)
brood - broden mik - migke wek - wegke (oetspraok vergeliekbaar mit 't Nederlandse wegge, mer plosief) (ein ald broeëd = eine vorse wek)

Verwante wäörd[bewirk | brón bewèrke]

Nederlands Venloos Blieriks
eekhoorntje ingketske eikketske
Hout-Blerick Holt-Blieërik Hou-Blieërik (waarschienlik is Hout-Blieërik oejt ouk gangbaar gewaes)
perzik pierks peers
de zangvereniging de zangvereiniging 't zankverein
(rond-)zwaaien zwingele zwinge

Literatuur en geschreve traditie[bewirk | brón bewèrke]

Veur wae mier dao-euver wilt weite: 't Blieriks van vrujer (door Bakker en Hendrikx). Dao steit alles van 't näödje wies 't zökske oetgelag. Wiejer haet Wiel Aerts (Bestevader) in de jaore 1950 stökskes op 't Blieriks geschreve. Die zien neet ummer aeve zuver Blieriks, mer in de jaore neugetig woorte die stökskes, ömgezatte in good Blieriks, oetgegaeve ónger d'n titel 'Oèt d'n alden Tièd'. Ouk Jacques Grubben oet Blierik, schrief nag wal ens op 't Blieriks.

Extern linke[bewirk | brón bewèrke]

Referenties[bewirk | brón bewèrke]

Dit artikel is gedeiltelik gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstalig artikel.

==Brónne==
Brón(ne):
  • Bakker, F. (1998). Het Venloos en het Blericks, een stads- en een dorpsdialect in één gemeente. Hasselt: Vereniging voor Limburgse Dialect- en Naamkunde, p. 7-22. URL-adres: Klik heej veur de link
Wikipedia
De Limburgse Wikipedia haet ouch artikele in 't Blieriks.
Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Blieriks&oldid=423959"