Sj-umlaut

Van Wikipedia
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.


De sj-umlaut (inne litteratuur meistes de sch-umlaut) is 'n vorm van umlaut die veurkump in versjillige Nederfrankische en Ripuarische taalvariëteite, worónger 't Limburgs. De sj-umlaut is vanwaenge zie betrèkkelik ónregelmaesig karakter slechs in e paar vel aan te wieze, wovan wiedoet de meiste gaon euvere verangering van a nao e, wen die wuuertj gevolg door 't (historisch) cluster sj/sch. Strik-gezeen is 't dus geinen umlaut, mer 'n saort aan palatalisatie.

De sj-umlaut is betrèkkelik jónk in vergelieking mitte anger umlaute en ouch 't verspreijingsgebied is bepirk; zoea kump t'r in 't Standerdnederlands mer in ei val veur: 't wäördje "fles". In sómmige vel luuet de sj-umlaut e minimaal paar achter; mit naam bie 't ewegvalle van 't palataal karakter van 't consonantcluster. E veurbild oet 't Mofers is tes (inne mantjel) taenge tas (kóffe), wobie 't ieëste 'ne sj-umlaut haet óngervónje.

De sj-umlaut kump allein veur bie wäörd die in 't Oergermaans 't cluster *sk hawwe, neet *hs; dus bösj kump veur, meh ösj neet.

Veurbiljer[bewirk | brón bewèrke]

Oergermaans mit umlaut
(Kölsj en Luuksembörgs)
mit umlaut
(Ètsberger)
umlaut en depalatalisering
(Mofers)
ónaangetas
(Hoeagduutsj)
*askaz (boum) Esch esj es Esche¹
*askǭ (aafval) Äsch esj asse Asche
*buskaz Bösch / Bësch ² bósj ³ bós Busch
*flaskǭ Fläsch flesj fles Flasche
*taskǭ Täsch tesj tes Tasche
*waskaną wäsche(n) wesje wasse waschen
Noeate
  1. In 't Middelhoeagduutsj koom ónnag de vorm asche zónger umlaut veur.
  2. Bösch is Kölsj en Bësch is Luuksembörgs. Vergeliek ouch nog Frösch, Fräsch veur kwekkerd (Hoeagduutsj: Frosch).
  3. De vörm bösj en busj kómme veur in sómmige Zuud-Limbörgse dialekte.

Zuuch ouch[bewirk | brón bewèrke]

Brón[bewirk | brón bewèrke]

  • van Wijk, N. "De umlaut van a in ripuaries-en salies-frankiese dialekten van België en Nederland." Tijdschrift voor Nederlandsche Taal-en Letterkunde 33 (1914): 203-247.
Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Sj-umlaut&oldid=442563"