Mofers

Van Wikipedia
Gank nao: navigatie, zeuke


Qsicon Under Construction.png
Aan dit artikel weurt de kómmenden tied nog gewirk.
Tot daen tied kan d'n inhaud van 't artikel veurnaam informatie misse of nog neet good in zie verbandj ligke.


Dit artikel is gesjreve in 't Mofers. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Mofers aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.


Mofers of Moferts is de taal die wuuertj gespraoke in de stad Mofert en 't boetegebied van Mofert. Mofers is 'n variant van 't Limburgs en ligk kwa kènmirke tössen 't Oeas- en Centraal-Limbörgs in; 't weurt aevel meistes ingedeildj bie 't Centraal-Limbörgs vanwaengen 't feit det me stein zaet en neet sjtein. Bie anger kènmirke sluutj 't baeter aan bie 't Oeas-Limbörgs; zoea gebroek me 't waord "dich" noeatj es óngerwirp vanne zin, in plaats daovan mót me "doe" gebroeke in 't Mofers.

't Mofers wiek weinig aaf van 't Pötbrooks, en get mieë van 't Sint-Joeasters en 't Echters. Óndanks det 't väöl kènmirke deiltj mit 't Posters, versjille dees twieë dialekte toch waal behuuerlik vanein.

Kinmèrke[bewirk | brón bewèrke]

De wichtigste kinmèrke van 't Mofers zeen:

  • De Hoeagduitse klankversjuving: Ein van de kinmèrke vanne Hoeagduitse klankversjuving vinje veer gedeiltelik in 't Mofers trök. Mofert lik ten zuje vanne Uerdinger Linie, wodoor in sommige gevalle de "k" in een "ch" verangerdj is, beveurbeeldj "ich", "mich". Bie de meiste anger wäörd haet dees klankversjuving neet plaatsgevónje. Mofert lik dan ouch ten noorde vanne Benrather Linie, ouch waal bekindj es de maken/machen-lien. 'n Ópmirkelik versjiensel is det me vreuger in Mofert kaldje van "welch" in plaats van "welk", meh door de jaore haer is dit droet gegange.
  • "doe": In 't Mofers gebroek me "doe" es persuuenlik veurnaamwaord twieëdje persoean inkelvoud nominatief. Nominatief wiltj in dit geval zègke det 't waord 't óngerwerp vanne zin is. Es 't waord geliek achter 't wirkwaord steit en neet beklemtoeandj wuuertj, dan zaet me "se", beveurbeeldj: "Höbs se det al gedaon?". 't Waord "dich" kump ouch in 't Mofers veur es twieëdje persoean inkelvoud, mer dan alein mer es 't waord 'n veurwerp van de zin is. Veurbeeldj: "Höbs se dich pien gedaon?".
  • "boum" en "meine": De meiste wäörd, die in 't Nederlands 'n lang "oo" höbbe, sprik m'n in 't Mofers mit 'n "ou" oet. Wie "boum", "ouch" en "rouk". Dees "ou" (spraek oet es aw) is 'n drek euverbliefsel van 't Aadgermaans en is al hieël aad. Wiejer zaet me ouch "meine" en "buim" mit diftóng.
  • Mouillering: Bie zelfstenjige naamwäörd mit 'n "d" op 't inj kump in 't Mofers mouillering veur: "gróndj". Mofert haet speciaal regels veur 't gebroek van de mouillering bie wirkwäörd inne derde persoean inkelvoud. Bie sommige wirkwäörd wuuertj de mouillering waal gebroek, en bie anger wäörd weer neet. Pierre Bakkes haet oeats gesjreve: "'n Goje Moferter geit en steit, mer wètj en kaltj.". 't Is lestig óm aan te gaeve wienieë de mouillering waal of neet in 't Mofers veurkump. Pierre Bakkes haet hie-euver gesjreve in zien dissertatie. Mouillering kump wiejer ouch nag veur bie bepaoldje verkleinwäörd op 'n "s", wie "bieës" > "bieësjke" en "kas" > "kestje" of "kesjke".
  • Panninger Linie enne fles/flesj-lien: Mofert lik juus ten weste vanne Panninger Linie, wodoor m'n in Mofert "stad" en "staon" zaet. In 't Mofers kump dus gein "j" tösse de "s" en de "t". Ouch aan 't inj van 'n waord wuuertj gein "j" achter 'n "s" oetgespraoke, beveurbeeldj "fles". In aad Mofers weurd waal gespraoke van "'ne fietsj". Wiejer guuef 't in Mofert zowaal de vorm "mienselik" es "miensjelik".
  • Panninger Seitenlinie: Mofert lik ten zuje vanne Panninger Seitenlinie. In Mofert zaet me dus "sjaop" en neet "schaop".
  • T-deletie enne inj-n: Allewiel kintj 't Mofers gein inj-t en inj-n, 't Mofers kintj dus de zoeagenaamdje t-deletie. Beveurbeeldj: "ich brach" i.p.v. "ich bracht"; "veer make" i.p.v. "veer maken". Vreuger sjiene dees lètters waal te huuere zeen gewaes in 't Mofers. Bie voltoeaidje deilwäörd wuuertj in 't Mofers waal de -j drachter geplaats, dus 't is neet gezat meh gezatj. De inj-n huuertj me aevel nag ummer in wirkwäörd en mieëvaadsvörm es 't desbetrèffendj waord wuuertj gevolg door 'ne klinker (of soms 'n h), wie in: "Zie zagten ummer nieks."
  • Óneigelike twieëklanke: In Mofert wuuertj gespraoke mit de zoeagenaamdje óneigelike twieëklanke: ieë, uue, en oea. Veurbeeldje: Kieës, gruuets, kroeat.
  • "maedje": Zelfstenjige naamwäörd, die eindige op 'n "t" of 'n "d" kriege bie 'n verkleinwaord d'n oetgank "je", beveurbeeldj bie "pötje". Inne oeastelike Roerstreek zaet me "pötsje".
  • "haje": Mofert lik in 't haje-gebied, in taengestèlling toet de meiste buurdörpe. Dao wuuertj meistens "haoje" of "hawte" gezag. 't Zelfde geldj veur beveurbeeldj "kaad" en "aad".
  • "wore": In Mofert zaet me "veer wore" in taengestèlling toet de buurdörpe Postert en Berg ane Roer, wo me "veer ware" zaet. "Ich waas" is onnag meugelik.
  • "mótte": Taengen 't Nederlandse "moeten" zaet m'n in 't Mofers "mótte". In de meiste Roerstreekdörpe zaet me "modde".
  • Paragogische sjwa: 't Mofers haet de zoea-geneumdje paragogische sjwa. Det hèltj in det me döks 'n stóm -e toeveug aan 't inj vanne zin: "Waat höbs doe noe gedaon-e?"
  • Begoonse wäörd: Juus wie de meiste Limbörgse dialekte kèntj 't Mofers väöl wäörd oet 't Begoons, wie "meles" veur "boek" en "kiebes" veur "kop".
  • Exclusief kinmèrk: Mofert haet ouch 'n exclusief kinmèrk. Es emes "gäötje" zaet es verkleinwaord veur "gaat", dan wèts se det dae persoean oet Mofert kump.

Klanklieër[bewirk | brón bewèrke]


Qsicon Under Construction.png
Aan dit artikel weurt de kómmenden tied nog gewirk.
Tot daen tied kan d'n inhaud van 't artikel veurnaam informatie misse of nog neet good in zie verbandj ligke.


Wie ieëre gezag zeen de óneigelike twieëklenk enne verspreijing vanne mouillering in 't Mofers de opvallendjste kinmèrke waat betröf de fonologie.

't Mofers kèntj wäörd die ènjigen op 'ne kórte klinker, mit naam inne interjecties (tössewirpsele), wie jah, jöh en neh. Dees klinkers waere döks lichtelik geglottaliseerdj.

Sjrievers in 't Mofers[bewirk | brón bewèrke]

Waordebook[bewirk | brón bewèrke]

Zónjig 21 oktoeaber 2007 is 't ieëste Mofers waordebook oetgekómme. Dit waordebook is samegestèldj door Pierre Bakkes en is oetgegaeve door de Stichting Mofers Waordebook. In 't waordebook staon ouch aaj foto's in vergelieking mit nuuj foto's van Mofert. Wiejer bevat 't waordebook ouch 'n kaart van veure ruulverkaveling en nao sjatting 10.000 trefwäörd.

Zeen ouch de categorie Waord in 't Mofers veur Moferse wäörd.

Dictee[bewirk | brón bewèrke]

Zoeaget eder jaor wuuertj in Mofert 't Mofers dictee gehaje. In 2009 woor det óp zónjig halfvaste, 22 mieërt. 't Mofers dictee wuuertj noe al saer 2008 gehaje. 't Dictee vèltj in te deile in drie deil: spelling & beteikenis, creativiteit en 'mofertkunde'. In alsjaore is toet noe toe de winnieër dezelvendje gewaes mit oetzönjering van 2010 en 2013, wienieë emes anges wón.[1] Lies van winnieërs:

Mofers Dictee
  • 2008: Ed vanne Seel
  • 2009: Ed vanne Seel
  • 2010: Wullem van Pol
  • 2011: Ed vanne Seel
  • 2012: Ed vanne Seel
  • 2013: Wullem van Pol
  • 2014: Ed vanne Seel
  • 2015: Ed vanne Seel
  • 2016: Ed vanne Seel

Externe links[bewirk | brón bewèrke]

Brónne[bewirk | brón bewèrke]

Wikipedia
De Limburgse Wikipedia haet ouch artikele in 't Mofers.
  • Bakkes, Pierre. "Mofers Waordebook." Montfort: Stichting Mofers Waordebook (2007).
  • Bakkes, Pierre. "Talen, dialekten, Limburgse dialekten, dialekten in de Roerstreek." Roerstreek 81. 129-140.

Vootnote[bewirk | brón bewèrke]

  1. Mofert.nl - Ed van Peet van Baerke vanne Seel winnieër van `t Mofers Dictee 2011
Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Mofers&oldid=413177"