Picardië

Van Wikipedia
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.


Laag va g'n regio Picardië i Frankriek

Picardië (Franzuësisj en Picardisch: Picardie) is 'n sjtrieëk en woar 'n regio in 't noarde va Frankriek. De hoofsjtad va de regio woar Amiens en ze woar ópgedild i de departemente Somme, Oise en Aisne. De administratief regio heelt óp te besjtoa toen ze i jannewarie 2016 woeëd samegevoog mit Nord-Pas-De-Calais. Bei regio's make hüj deel oet va e nui regio Hauts-de-France. De ouw regio Picardië houw i 2014 1,9 mieljoeën iwuënesj en 'n óppervlakde van 19.399 km².

Geografie[bewirk | brón bewèrke]

De regio ligk óp ungeveer 'n sjtónd rieje vanaaf Paries. Óch 't Belsj en Groeët-Brittannië (uëver zieë) ligke neet meh wied va g'n regio aaf. De gooj verkieësjverbindinge, wie autobane en sjpoarweëg, make vlot verkier meugelig. Picardië is durch zing infrasjtructuur doarum e wiechtige internationale sjakel tussje Wes-Europese leng en grensuëversjeidende regio's.

't Lanksjap va Picardië is leech huëvelechtig, hat get bussje en weileng. Bekank is 't breid estuarium va g'n Somme en de zestig kilometer lang kus mit de sjteile witte kliffe va krietsjtee, wie me dat uëveriges in e groeët deel va Noard-Frankriek, inclusief Normandië kint teëgekómme. Óch aa g'n uëverzie van 't Kanaal, in Ingeland, guëf 't zölke kliffe. In 't zuudoeëste, kótbei de regio Champagne, ligke wiengaade.

Gesjichde[bewirk | brón bewèrke]

Middelieëwe[bewirk | brón bewèrke]

't Woape en de vaan va Picardië hat liewe. Dat kunt weil 't departement Somme i d'r Bourgondische tied (1384-1482) behoeëde tot de Bourgondische Nederleng. De revier de Somme woar i deë tied de grens mit Frankriek.

I d'r vunnefde ieëw woeëd Picardië óngerdeel van 't Frankisch Riek. 't Woar 'ne sjmale sjtroak tussje Boulogne-sur-Mer (doamals kalde me doa e Wes-Vlaams dialek) en 't sjtedje Laon, teëge de regio Champagne. De regio ten noardoeëste heivan heesjde Artesië en woar e graafsjap. Na d'r doeëd va d'r Frankische kuëning Lodewiek d'r Vrome in 840, koam Picardië bei 't Wes-Frankisch Riek, sjpieëder Frankriek. Dit woeëd bepoald in 't Verdraag va Verdun van 843. Lang, vermeudelig bis i d'r twelfde of daartieënde ieëw, woar mit d'r naam "Picardië" gee besjtuurlig samehang gemind, allewaal 't formeel oet zes graafsjappe besjtóng. Me zag dat waal um de gebede te beneume oeë Picardisch gekald woeëd, meh dat woar groeëter gebeed es 't hüj en dit gebeed sjtrekde zich oet van e groeët deel va g'n hütse Belsje provins Henegouwe tot kótbei Paries.

Tiedes d'r Hóngerdjoarige Kreeg perbeerde de Ingelse de sjtrieëk te veroavere, wat óch lukde. Bei d'r vreë van Atrech van 1435 woeëd Picardië i zing gehieël touwgekend aa Bourgondië. Wiewaal d'r Bourgondische hertog Filips d'r Goje lanksheer van Picardië woar, woar e óch lienman, en dus óngergesjik aa d'r kuëning va Frankriek. Noa d'r doeëd va d'r kingerloze Karel d'r Sjtoute, ópvolger va Filips d'r Goje, brak d'r Bourgondische Successiekreeg oet. D'r sjtried begós sjnel e machssjpieël te weëde tussje 't Frans en 't Habsburgs kuëningshoes. Frankriek liefde vervolges de sjtrieëk i. D'r Habsburgse ópvolger va Karel, keizer Maximiliaan van Oeësteriek, kós 't leengebeed neet trükveroavere en mós doamit de Franse heersjappie uëver Picardië erkenne, zoe-wie bepoald bei d'r Vreë van Atrech van 1482.

Vreugmoderne tied[bewirk | brón bewèrke]

I d'r zestieënde ieëw óntsjtang 't gouvernement Picardië es gevolg va de centralisatiepolitiek van Franzuësisje kuëninge. 't Gouvernement houw óngevier de vurm va de modern regio Picardië bis 2016. Neet alling óp de kaat, meh óch administratief. 't Nui Picardië woeëd óngerverdeeld i drei departemente: Somme, Aisne en Oise. In 1557 houwe Habsburgse tróppe de Franzuëse 'n zjwoar nederlaag touwgebrach bei 't plaatsjke St. Quentin. 't Zouw d'r letste bekanke veldsjlaag zing in 't Habsburgs-Franzuësisj conflik. De sjtrieëk bleef evvel bei Frankriek. In 't sjterk gedecentraliseerde Frankriek woeëd Picardië sjpieëder umgevurmd tot provincie. Dees bleef besjtoa bis 1790, ee joar noa de Franzuësisje Revolutie. De regio woeëd umgevurmd tot departement.

Moderne tied[bewirk | brón bewèrke]

I d'r Napoleontische tied woeëd de soekerkroeët geïntroduceerd en óp groeëte sjaal verboewd um dreigend soekertekót teëge te goa. Groeët-Brittannië houw namelig de Franse eileng i de Caraïbe veroaverd, oeë soeker woeëd gewónne oet reet. De soekerindustrie bleef lang wiechtig i g'n sjtrieëk.

De regio woar i d'r Ieësjte Weltkreeg tonieël va d'r Sjlaag um de Somme. D'r slaag doorde get langer es veer moande; get mieë es 1 mieljoeën lüj sjtorve.

Kultoer[bewirk | brón bewèrke]

Café mit Picardische naam
1rightarrow.png Betrach Picardisch veur 't hoofartikel euver dit óngerwerp.

De lokaal sjproak, 't Picardisch, óch waal ch'ti of rouchi geneumd, weëd allewiel durch zoeën 700.000 lüj gekald, oeë-van 500.000 i Frankriek en 200.000 óp 't Belsj. Ze is evvel serieus bedreig i höar vuurtbesjtoa, wie 't noaburige Welsj en 't Vlaemsch; zikker i Frankriek, oeë ze gee erkinde sjproak is, i teëgezats tot Wallonië. De sjtrieëk hat 'n sjterke kultoereel identiteet en sjteet bekank um höar beer, traditioneel sjpelle en d'r pipasso, ing aat doedelzak.

Wier woeëd de regio besjouwd es bakermat va de gotiek. Ónger anger Amiens, Beauvais en Laon hant sjoeëne kathedrale i dizze sjtiel.

Economie[bewirk | brón bewèrke]

Picardië is ee va de ermer regio's van Frankriek. 't Aatal wirkeloze ligk mit 11,5% get boave 't landelig Frans gemiddelde van 10,6%. Dewiel 9,2% va de beroopsbevolking wirk i d'r lankboew, wirk 40,7% i d'r industriële sector en 50,1% i d'r deenstesector. 't Gemiddeld ikómme is geliek aan 89% va dat va Frankriek.

Wiechtige plaatsje[bewirk | brón bewèrke]

Galerie[bewirk | brón bewèrke]

Referentie[bewirk | brón bewèrke]

Dit artikel baseert zich óp 't corresponderend Nederlands, Ingels en Dütsj artikel: [1], [2], [3].

Extern linke[bewirk | brón bewèrke]

Commons-logo.svg Commons: Picardië – Media gerelateerd aan dit óngerwerp
 
Veurmalige regio's in Frankriek

Alsace | Aquitaine | Auvergne | Bourgogne | Bretagne | Centre | Champagne-Ardenne | Corsica | Franche-Comté | Île-de-France | Languedoc-Roussillon | Limousin | Lorraine | Midi-Pyrénées | Nord-Pas-de-Calais | Basse-Normandie | Haute-Normandie | Pays de la Loire | Picardie | Poitou-Charentes | Provence-Alpes-Côte d'Azur | Rhône-Alpes

Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Picardië&oldid=422028"