Watermeule

Van Wikipedia
Gank nao: navigatie, zeuke

Dit artikel is gesjreve in 't Valkebergs. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Valkebergs aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.


Watermeule op de Geul in Geulem

'n Watermeule ies 'n meule, woavan 't meulewerk weurt aangedreve door sjtruimend water van 'n beek of klein reveer, dat 'n waterraad in bewaeging bringk. In 't vlake landsjap en op hoager gelege gebejer weurt gebruuk gemaak van de windkrach. Dao bevinge ziech de windmeules.
Bie 'n bovesjlaagmeule vèlt 't sjtruimend water van bovenaaf op de sjoepe van 't waterraad.
Bie 'n óndersjlaagmeule sjtruimp 't water ónderlangs die sjoepe.

Gesjiedenis[bewirk | brontekst bewerken]

Watermeule op de Geul, Sint-Pièter, Valkeberg

De watermeule ies 'n oetvinging van de Romeine. In Roame en in Frankriek höbbe opgravinge dat aangetuènd. In de Mieddelièwe ies de watermeule heroetgevónge in Europa. Saer de 14e ièw zint in Limburg, Noord-Brabant, Gelderland en Twente óngevaer 800 watermeules in bedrief gewaes. In die meules woort graan, mosterd en böskroet gemale. Ouch woort 't driefwerk gebruuk veur 't peersje van plante-olie, zaege van hout of veur de fabricage van papier. Zoa woorte de meules nao hun gebruuk geneump: graanmeule, mosterdmeule, koremeule, oliemeule, zaegmeule, papiermeule. In de tied van de industrieel revolutie zint väöl van dees bedriefkes euvergegange op sjtoummachines. In Nederland zint nog 'n 85 watermeules euver. In Zuud Limburg ies ouch 'n aantal bewaard gebleve en (nog) in gebruuk.

Soorte watermeules[bewirk | brontekst bewerken]

Al nao gelang wat mèt 't driefwerk weurt gefabriceerd, krieg ouch de meule ziene naam. Zoa óndersjeie v'r:

  • graan- of koremeule. Graanzäödsjes weure tot mael gemale woavan broad weurt gebakke
  • mosterdmeule. Mosterdzäödsjes weure vermale tot mosterd.
  • oliemeule. Oet zónnebloompitte, olieve e.d. weurt plante-olie gepeersj.
  • zaegmeule. 't Waterraad drief 'n zaegmesjien aan.
  • volmeule. 't Meulewerk weurt gebruuk veur 't volle van wöl en ander sjtoffe.
  • papiermeule. 't Driefwerk weurt gebruuk veur de fabricage van papier.

Woa[bewirk | brontekst bewerken]

Langs de sjtruimende beekskes in Zuud-Limburg zint nog watermeules in bedrief óf ze weure veur ander doeleindes gebruuk. (Horeca, kunsgalerie, museum).

Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "http://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Watermeule&oldid=339236"