Gulpe
Van Wikipedia
Dit artikel is gesjreve in 't Gulpesj. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Gulpesj aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.
Gulpe (op 't plaatsnaambord es Gullepe gesjpeld) is 'n plaatsj gelaege an de Gulp in de gemèngte Gulpe-Wittem. De Gulp hat zieng brón in Gulpe óp 't Belsj, e gehuch óp de grens van de Belzje plaatsje Hommerig (Hombourg) en Montse en is 'n ziejbaeëk van de Geul. Nóg twieë ander baeëke sjtrome durch dit gróndgebied: de Eijserbeek, in Ees (Eijs) d'r Ezerbaach geneump en de Selzerbeek in Nieswiller, och d'r baach geneumd.
Vreuger voeërt e tremke van Mastrich nao Vols. 't Traject durch dès plaatsj leep achter kesjtieël Neubourg öm via 'n 600 maeter lang brök övver 't Gulpdal. Nao d'r Twède Waeltkreeg is d'r tramwaeëg opgeruumd. 't Begin en 't eindpeunt van de brök zunt nog zichbaar want de brök leep va Peëzeke naoë Öäverem. 't Tramemplacement waoërt later de buswèrkplaatsj.
Inhawd |
[bewirk] Buurtsjappe
De gehuchte en buurtsjappe:
- Berghem
- Billinghoeze (Billinghuizen)
- Krapoel, Krapel (Crapoel)
- Öäverem (Euverem)
- Ingber en De Hut
- Landserao (Landsrade)
- Peëzeke (Pesaken)
- Waterop
huuëre bie Gulpe.
De volgende sectie van
- Dit artikel is gesjreve in 't Valkebergs. Ómdat 't plaatsgebónje is, maogs doe 't ómzètte nao 't Gulpesj, as te dit dialek sjpriks.
[bewirk] Historie
Al veur oos jaortèlling waor hie bewoning. In de Romeinse tied loog Gulpe bie 't kruuspunt van de heerbane Mesjtreech - Aoke en Luuk - Heerle. In de Mieddelièwe waor Gulpe same mèt Mergraote, dat toen Gulpe op de berg woort geneump, beziet van de Karolingische keuninge. In 1568 kampeerde Willem van Oranje op de Gulperberg, wie hae probeerde Mesjtreech te verovere.
In 1825 vestigde ziech hie de Gulpener beerbroewerie woavan 't beer landelek bekènd ies ónder de naam Gulpener beer.
[bewirk] Bezeenswaerdighede:
- De Petruskèrk is van 't type kruuskèrk en in 1925 geboewd es vervanging van 'n vreuger parochiekèrk, van natuursjtein in neoromaanse sjtiel. Op de twiè tores sjtoon zoageneumde Duutsje helmdaker, die van wied opvalle. De petroanheilige ies Sint Petrus same mèt de heilige Hubertus. In de 17e ièw besjtóng d'r daorum al eine Hubertusmert in Gulpe. Vanaaf de 17e ièw waor de kèrk 'n simultaankèrk, umdat zoawaal katholieke es protestante gebruuk daovan maakde. Dat doerde tot 'r in 1937 ein apaarte protestantse kèrk woort geboewd. In 1923 ies ouch nog 'n synagoge veur de Juudse gemeinsjap geboewd. Ouch de Hervormde Gemeinte haet 'n eige kèrk oet 1966.
- 'ne Mieddelièwse tore sjteit op 't kèrkh'f van de parochiekèrk. 't Boewwerk haet 'n zadeldaak, meh ies waarsjienlik in vreuger tieje hoager gewaes en haet toen vermoedelik gefungeerd es verdedigingstore.
- Effe boete 't centrum liek Kesjtièl Neubourg miedde tösje grachte en park. De historie geit truuk nao de 11e ièw, toen hie al 'n versjterk hoes sjtóng. In de 14e ièw leet Gerard van Wittem op de fundamente van 'n rewien 'n burch boewe. De hudige vörm van 't kesjtièl datteert oet de 17e ièw, mèt renovaties oet de 18e en 19e ièw. De naam wies nao 'n vreuger burch.
Op diet moment ies de Vereiniging van Natuurmonumente eigenaer van Neubourg en 't róntelum liegkend gebeed.
In de buurt liek de Neubourger watermeule aan de Gulp mèt 'n oetzónderlik groat waterraad.
Aan de Meuleweeg sjteit 'n gerestaureerd vakwerkhoes.
- Op de Gulperberg ies in 1935 'n Mariamonument opgetrokke. Daoneve bevingk d'r ziech ouch nog 'n missiekruus van hónderd jaor ièrder.
- Diverse groate boerehäöf in de umgeveving
- De Piramide, 'n glazere piramide-vörmig geboew, woa-in cultureel activiteite plaats vingeg.
- Mosaqua, 'n subtropisch zjwumbad
[bewirk] Dörpsvereiniginge
- Harmonie St. Petrus oet 1993. Dees harmonie ies de vervenger van de vreuger harmonie van Gulpe oet 1865 en de harmonie Crescendo.
- Carnavalsvereiniging de Garekiekere
[bewirk] Evenemente
- Eder jaor in juni weurt de Nach van Gulpe georganiseerd, 'ne wandeltoch van 70 km dae sjnachs geloupe weurt.
- Eder jaor in augustus zin in Gulpe de beerfieëste, drie daag lang.
Externe link: http://gulpen.coolbegin.com
|
|
 |
|---|---|
| Dörper: Ees | Gulpe | Ieëpe | Mechele | Nieswiller | Partei | Rimmesjtók | Sjlennich | Wielder | Wilder | Wittem | |
| Buurtsjappe en gehuchte: Aoverees | Berghäöf | Berghem | Betsehaove | Billinghoeze | Bisse | Böätenake | Bómmerig | Brook | Dal | De Hut | Dringsele | Eëtenake | Elkerao | Elzet | Euvergäöl | Ezerhei | Heieret | Helle | Hilleshage | Höfke | Hurpesj | De Ieëperhei | Ingber | Kapolder | Kertiels | Kleeberg | Kling-Kulle | Kling-Kuttinge | Kosberg | Krapoel | Kuttinge | Landserao | Öäverem | Peëzeke | D'r Piepert | Plaat | Sinselbaach | Sjilberg | Sjweeberig | Sjtókkem | Tippelder | Terpaote | Terziet | Waterop | |
