Iran

Van Wikipedia
Gank nao: navigatie, zeuke

Dit artikel is gesjreve in 't Mestreechs. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Mestreechs aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.


Iraan

Vlag van Iraan

Waope van Iraan

Lokasie van Iraan

Basisgegaevens
Officieel taal Perzisch
Hoofsjtad Teheran
Sjtaotsvörm Rippebliek (theocratisch)
Sjtaotshoof Hasan Roehani (sinds 2013)
Groetayatollah Ali Khamenei
[[{{{titelhoofregering1}}}]] {{{naomhoofregering1}}}
[[{{{titelhoofregering2}}}]] {{{naomhoofregering2}}}
[[{{{titelhoofregering3}}}]] {{{naomhoofregering3}}}
Religie {{{religie}}}
Opperflaakde
– % water
1.648.195 km²
0,7%
Inwoeners
Deechde:
65.397.521 [1]
39,7/km²
Biekómmende gegaeves
Munteinheid Riaal (IRR)
Tiedzaone UTC +3.5
Nationale fiesdaag 1 april
Vouksleed Sorûd-e Melli-e Jomhûri-e Eslami
Web | Code | Tel. .ir | IRN | +98

Iraan (ایران, vreuger Perzië) is e land in Azië, op d'n euvergaank vaan 't Middelooste nao 't Wied Ooste. 't Land grèns in 't ooste aon Toerkmenistan, Afganistan en Pakistan en in 't weste aon Irak, Törkije, Azerbaidzjan en Armenië. In 't noorde ligk 't aon de Kaspische Zie en in 't zuie aon de Perzische Golf. Hoofstad is Teheran, ander groete stei zien Tabrîz, Qom, Esfahan en Masjhâd.

Bestuurleke indeiling[bewirk | brontekst bewerken]

Provincies vaan Iraan

Iraan is ingedeild in daarteg provincies.

  1. Teheran
  2. Qom
  3. Markazi
  4. Qazvin
  5. Gilan
  6. Ardabil
  7. Zanjan
  8. Oost Azarbaijan
  9. West Azarbaijan
  10. Kurdistan
  11. Hamadan
  12. Kermanshah
  13. Ilam
  14. Lorestan
  15. Khuzestan
  16. Chahar Mahaal en Bakhtiari
  17. Kohgiluyeh va Boyer Ahmad
  18. Bushehr
  19. Fars
  20. Hormozgan
  21. Sistan en Baluchistan
  22. Kerman
  23. Yazd
  24. Esfahan
  25. Semnan
  26. Mazandaran
  27. Golestan
  28. Khorasan-e-shomali (Noord-Khorasan)
  29. Khorasan-e-Razavi
  30. Khorasan-e-Jonoobi (Zuud-Khorasan)

Taole[bewirk | brontekst bewerken]

De officieel taol, 't Perzisch, weurt al sinds de ajdheid gesproke, en sinds de koms vaan d'n Islam en de Arabische besjaving in 't land sjrief me de taol in 't Arabisch sjrif. 't Perzisch behuurt tot de Arische tak vaan Indo-Europese taole.

Historie[bewirk | brontekst bewerken]

't Aajd Perzië besleit eigelek mer e deil vaan 't medèrn Iraan, naomelek de landstreek Fars (veurheer Pars). Wie de Mede en de Perze oonder ei riek kaome, begós 't riek te greuje en de Perzische invlood verspreide ziech snel, veural wesweerts. Oonder de dynastie vaan de Achaemenide greujden 't riek tot aon Egypte en Klein-Azië. Nao oetgebreide poginge in de vijfde en veerde iew veur Christus um ouch Griekeland te vereuvere veel de Macedonische vèldhier Alexander de Groete oeteindelek Perzië binne, um 't oeteindelek in 330 v.Chr. gans te vereuvere en keuning Darius III te verdrieve. Perzië kinde heer touw aon Seleucus, dee de dynastie vaan de Seleucide stiechde. Dees woort evels algaw verdreve door de Parte, die de volgende iewe Perzië zouwe regere. Oonder de Roemeinse keizer Trajanus woort 't westelek deil vaan hun riek kortstundeg bezat. Vaan de twiede tot de zevende iew regeerde de Sassanide, tot die door de Arabiere verdraove woorte, en Iraan bij 't kalifaat góng hure en islamtisch woort. In de iewe daonao vele de Mongole en de Törke vaanaof de steppes in 't ooste binne, en bezètde Timoer Lenk 't land.

In de zestiende iew woort Perzië wier 'n oonaofhenkelek land en góng 't 'n veurnaom rol speule in de islamitische wereld. De dynastie vaan de Safavide regeerde 't land, en de voorste droge d'n titel sjah. In de iewe daonao behoolt Perzië zien oonaofhenkelekheid en fungeerde 't es buffer tösse Törkije, Rusland en 't Brits Riek. 't Land modèrniseerde ziech oonder drök vaan veural Groet-Brittannië wel. In 1953 woort de premier vaan Perzië, Mohammad Mossadeq, aofgezat in de zoegenaomde Operatie Ajax. De Vereinegde Staote en 't Vereineg Keuninkriek bleke dao de haand in te höbbe. Daonao liberaliseerde de sjah 't land nog wijer, meh zien regering woort ummer otocratischer, tot in 1979 de Iraanse Revolutie 'n ind maakde aon zie beweend en de hervörminge. Dees revolutie woort veural vaanaof 't platteland gesteund. 't Beweend installeerde de ayatolla's es machhöbbers en veurde de sjariah in. Ouch waor 't vaanaof 't begin hendeg tege de VS geriech. Vaan 1980 tot 1989 veurde 't land 'nen oorlog mèt Irak, d'n Ierste Golfoorlog. Veur deze bleujege, vröchtelozen oorlog vlöchde väöl lui 't land oet. Vaanaof de jaore negeteg kaome hervörminge op gaank, die evels door de ayatolla's hendeg beperk gehawwe weure. Inmiddels weurt gestèld tot 't rezjiem in gevier is, umtot veural de joongere (viefteg percent vaan de totaal bevolking) ziech massaol zouwe aofkiere vaan de machhöbbers.

Rifferenties[bewirk | brontekst bewerken]

  1. Onofficieel sjatting oet 2007, 't CIA factbook


Len in Azië
Afghanistan | Armenië2 | Azerbaidzjan1 | Bahrein | Bangladesj | Bhutan | Burma | Brunei | Cambodja | China3 | Cyprus2 | Filipiene | Georgië2 | India | Indonesië | Iran | Irak | Israël | Japan | Jeme | Jordanië | Katar | Kazachstan | Kirgizië | Koeweit | Laos | Libanon | Maledive | Maleisië | Mongolië | Nepal | Noord-Korea | Oesbekistan | Omaan | Oos-Timor | Pakistan | Palestijnse Staot | Papoea-Nuuj-Guinea | Rusland1 | Saoedi-Arabië | Singapore | Sri Lanka | Syrië | Tadzjikistan | Thailand | Törkije | Turkmenistan | Vereinegde Arabische Emirate | Viëtnam | Zuud-Korea
Aafhenkelike gebejer: Akrotiri en Dhekelia2 | Gazastrook | Hong Kong | Macau | Westelike Jordaankantj
Status betwis: Palestijnse Staot | Republiek China | Volksrepubliek China | Törkse Rippebliek Noord-Cyprus
1. Dit land ligk gedeiltelik in Europa. 2. Dit land ligk geografisch in Azië, meh weurt óm cultureel en historische raejes bie Europa ingedeild. 3. Sins 1949 oonder twie regeringe verdeild.

Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "http://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Iran&oldid=355981"