Afghanistan

Dit artikel is gesjreve in 't Mestreechs. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Mestreechs aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.

---

Afganistan
Basisgegaevens
Officieel taal	Pathaans, Darisch
Hoofsjtad	Kaboel
Sjtaotsvörm	Islamitische Rippebliek
Sjtaotshoof	Hamid Karzai (sinds 2002)
[[{{{titelhoofregering}}}]]	{{{naomhoofregering}}}
[[{{{titelhoofregering1}}}]]	{{{naomhoofregering1}}}
[[{{{titelhoofregering2}}}]]	{{{naomhoofregering2}}}
[[{{{titelhoofregering3}}}]]	{{{naomhoofregering3}}}
Religie	{{{religie}}}
Opperflaakde – % water	652.090 km² -%
Inwoeners – Deechde:	29,8 miljoen 46/km²
Biekómmende gegaeves
Munteinheid	Afghani (AFA)
Tiedzaone	UTC +4:30
Nationale fiesdaag	19 augustus
Vouksleed	Sououd-e-Melli
Web | Code | Tel.	.af | AFG | +93

Afg(h)anistan (officieel (Pathaans) د افغانستان اسلامي دولت; (Darisch) دولت اسلامی افغانستان [Islamitische Rippebliek Afganistan]) is e land in Azië, op de geografische grenze vaan Wes-, Middel- en Zuidazië. 't Land heet gein kös en grens aon Pakistan, Iraan, Toerkmenistan, Oesbekistan, Tadzjikistan en Sjina. 't Land is hiel bergechteg, mèt de Nowsjak (7485 m.) es hoegste punt. De noordgrens weurt gevörmp door de revier de Amoe-Darja. Hoofstad is Kaboel, aander stei zien Mazar-e-Sjarif, Kandahar, Dzjalalabad en Herât. Door aonhawwende börgeroorloge is Afganistan ein vaan de ermste len t'r wereld gewore.

Geografie

Afhanistan besteit oet väöl berg. Veural in 't binneland gief 't berg. e Groet deil vaan de Hindukush ligk in 't land. Weijer besteit 't land oet steppe en weuste. 't Gief groete klemaotversjèlle: vaan aride tot subtroepisch tot aon alpien hoegbergklemaot. Groete trèkpleisters zien de moskeeë vaan de Kaliefe in Kabul en de bedevaartsplaotse Kandahar en Mazar-e Sharif.

Bestuurleke indeiling

Afganistan is ingedeild in provincies, of velajât.

1 Badachsjan 2 Badghis 3 Baghlan 4 Balch 5 Bamijan    Daikondi 6 Farah 7 Farjab 8 Ghazni 9 Ghowr 10 Helmand

11 Herat 12 Dzjowzdjan 13 Kaboel 14 Kandahar 15 Kapisa 16 Chost 17 Konar 18 Kondoz 19 Laghman 20 Lowgar 21 Nangarhar

22 Nimroez 23 Noerestan 24 Oroezgan 25 Paktia 26 Paktika     Pandjsjir 27 Parvan 28 Samangan 29 Sar-e Pol 30 Tachar 31 Vardak 32 Zabol

Cultuur

In Afganistan leve sinds iewe väöl volker nevenein, die dèks mèt ein in oorlog zien. De veurnaomste gróp zien de Pathane (Pasjtoe), aandere zien de Tadzjieke, de Hazare, de Oesbeke, de Aimakke en de Toerkmene. De taol vaan de Pathane hèt Pathaans of Pasjtoe en is ein vaan de twie offesjeel taole. De ander offsjeel taol, 't Darisch ('ne variant op 't Perzisch), weurt intösse door de hèlf vaan de bevolking gesproke, veural in 't weste. Es lingua franca is 't zelfs bij 85% vaan de bevolking in gebruuk. De bevolking is beinao gans islamitisch, en wel soennitisch.

Historie

Afganistan, sinds de 2e iew door Perzische stamme behojd, stoond oonder wisselend vreemp hiersjappij. 't In 1747 gestiech Afgaons emiraat kaom later oonder Britse invlooj te stande. In 1919 woort 't e vaan Groet-Brittannië oonaofhaankelek keuninkriek, nao 1973 'n rippebliek. De börgeroerlog vaan 1979 tot 1992 heet 't laand hendeg veraanderd; nao 1994 kraog de radikaol mohammedaonse taliban ummertouw mie invlooj. Hun terreurbeweend woort in 2001 beïndeg door e offensief vaan de Vereinegde Staote vaan Amerika en de Afgaonse noordeleke alliantie. In 2004 nom de Loya Jirga, de Groete Stammebeijeinkóms, 'n nuie groondwèt aon en woort Hamid Karzai beëdig es d'n ierste vrij gekoze prizzedent vaan Afganistan. De Afgaonse toustand is evels nog ummertouw instabiel.

Economie

Afganistan beheurt tot de ermste len vaan de wereld. In de vruchbaore dale weure akkerbouw en fruitteel bedreve, in de berg vieteel. Bodemsjat zien steinkoel, lapis lazuli, eerdolie en eerdgaas. De aonhawwende strijd tösse de Afgaonse stamme heet de economie hendeg hel besjaojeg.