CDA

Dit artikel is gesjreve in 't Mestreechs. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Mestreechs aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.

---

't Christen-Democratisch Appel, kort-eweg CDA, is 'n Nederlandse christen-democratische politieke partij. De groondslaag is christelek-confessionalistisch, de politieke filosofie is centralistisch mèt conservatief illeminte. De partij heet väöl mach verlore bij de lèste verkezinge aon de Partij Veur de Vrijheid PVV vaan Geert Wilders.

Historie

't Aontal zetele vaan 't CDA in de Twiede Kamer. Veur 1980 zien de partije ouch apaart aongegeve.

Vaanaajds waor de politiek in Nederland sterk christelek gekleurd. In de jaore zesteg en zeveteg evels naom de steun veur drei groete christeleke partije, de protestantse ARP en CHU en de kathelieke KVP, sterk aof. Daodoor woorte vaanaof 1967 planne veur 'n fusie besproke. Op 11 oktober 1980 kaom dees fusie tot stand: 't CDA waor opgeriech.

't Verval leek mèt de fusie wel gestop: de nui partij bleef in de gans jaore tacheteg roond de 50 zetele in de Twiede Kamer sjogkele. Oonder de charismatische premier Ruud Lubbers haolde de partij in 1986 en 1989 zelfs 54 zetele. Lubbers veurde drei kabinette aon mèt 't CDA es groetste partij: 't Lubbers I en II mèt de VVD, Lubbers III mèt de PvdA.

De christeleke partije, en ouch 't CDA, waore ummer zeker gewees vaan zitting in de regering, umtot de andere partije in de Twiede Kamer ziech oonderein oetslote vaanwege te groete ideologische versjèlle. Veural PvdA en VVD leke neet in ein regering te kinne. In 1994 kaom dao evels verandering in. Bij dees verkezinge woort 't CDA door 'n crisis geplaog roond de nui liestrèkker Elco Brinkman. 't CDA zakde in de peilinge ummer wijer en bij de verkezinge verloor de partij oetindelek 20 zetele, boemèt ze op 34 oetkaom. PvdA, VVD en D'66 vörmde noe 'n kabinèt, Kok I, beter bekind es 't ierste mauve ("paars") kabinet.

In de oppositie góng 't 't CDA ouch neet good. De leislui wisselde ziech oonderein dèks aof, en d'n oetindeleke primus inter pares, Jaap de Hoop Scheffer, had ouch neet 't charisma um de trend te kiere: in 1998 verloor 't CDA weer vief zetele en kaom 't op 29 oet. Mèt de verkezinge vaan 2002 kaom oonverwach de umkiering. De Hoop Scheffer woort vervange door Jan Peter Balkenende, en oondanks tot dee alum bespot woort sleipden 'r de partij nao 'n euverwinning op 43 zetele, boemèt 't weer de groetste partij woort. In 't volgend kabinèt naom de partij daan ouch neet allein zitting, meh leverde ze ouch de premier: dat woort Balkenende zelf. 't Kabinet-Balkenende I, bestoond oet CDA, LPF en VVD, veel evels al nao 86 daog door instabiliteit in de LPF. Bij de verkezinge in 2003 kraog de partij zelfs nog 'ne zetel mie, boemèt ze de groetste bleef, al kaom de PvdA mèt 42 dao kort oonder. Balkenende leide ouch 't nui kabinèt, Kabinet-Balkenende II, noe bestaond oet CDA, VVD en D'66. Dit kabinet veel in 2006. Door groete kritiek op 't rezjiem vaan dit kabinèt verloor 't CDA wel weer hendeg in de peilinge. Dit verlees woort evels in d'n tied tot de verkezinge gooddeils goodgemaak: 't CDA verloor drei zedele (44 nao 41). Dao-op woort Balkenende obbenuits premier; deeskier regeerde 't CDA mèt PvdA en ChristenUnie. Ouch dit kabinèt veel; noe evels woort 't CDA hel aofgestraaf en kaom de partij op nog mer 21 zetele oet.

Europees parlemint

't CDA maak deil oet van de Europese Christendemocrate, de EVP, die, oonder leiing vaan veurzitter Wilfried Martens de partij vaan Berlusconi (de F.A., die 'n fusie aongóng mèt de Italiaanse fasciste) in hun range opnaome um aon 'n mierderheid te koume.

Bekinde CDA-politici

Kabinèt

• Piet Hein Donner, minister vaan binnenlaandse zake
• Gerd Leers, minister vaan immigratie
• Maxime Verhagen, minister vaan economische zake

Ierste en Twiede Kamer

• René van der Linden, veurzitter Ierste Kamer
• Yvonne Timmerman-Buck, aajd veurzitter Ierste Kamer
• Jos Werner, fractieveurzitter Ierste Kamer

Börgemeisters

• Hubert Bruls, Venlo
• Toine Gresel, Heerle, aajd börgemeister
• Gerd Leers, Mestreech, aajd börgemeister
• Jos Som, Kèrkraoj

Boeteland

• Jaap de Hoop Scheffer, aajd secretair-generaol vaan de NATO

In 't verleie

• Dries van Agt, aajd minister en drei kier premier
• Jan Peter Balkenende, veer kier premier
• Camiel Eurlings, aajd minister vaan verkiër en watersjtaat
• Maria van der Hoeven, aajd minister vaan oonderwies en wetensjappe
• Ruud Lubbers, aajd minister, drei kier premier en aajd hoege commissaris veur vlöchtelinge bij de Vereinegde Naties