Èèsjde

Van Wikipedia
Gank nao: navigatie, zeuke
Dit artikel is in versjillende Limburgse dialekte gesjreve. Ómdat 't plaotsgebónje is maogs doe 't ómzètte nao 't Èèsjdes, as te dit dialek sjpriks.

Èèsjde (Eijsden)
Gewaeze gemeinte in Nederlandj

Flag of Eijsden.png

Waope vaan Èèsjde sinds 1983

Ligking vaan de gemeinte Èèsjde kort veur de opluffing

Gevörmp veur 1213
Opgehaeve 2011
Opgegange in Èèsjde-Mergraote
Provincie Nederlands Limbörg
Hoofplaats Èèsjde
Opperflaakde (bie opluffing) 21,90 km²
– daovan water: 1,43 km²
Inwoeners (kort veur opluffing) 11.550
deechde: 564,2/km²
Lies van börgemeisters

Èèsjde (Nederlands: Eijsden) is 'n plaots ien 't uutersjte zuid-weste van Zuid-Limburg. 't Légt ien 't zuide en 't wèsjte tjiege de Belzje grens oan. Oan d'n aandere kaant vaan dèj grens léggen ien 't zuide Moelinge (Gemèjnte Vwoere (Voeren)) en ien 't wesjte Léx (Lixhe) en Ternèje (Ternaaien) (Gemèjnte Vieséé). Ten oosjte vaan de Gemèjnte Èèsjde légt Snt Géttere (Sint Geertruid) (Gemèjnte Merregroate (Margraten)) en ten noorde Hwugem (Heugem) (Gemèjnte Mesjtreech).

Vanaaf 1982 waor de tot daan tòw zelfsjtandege gemèjnte Groêselt (Gronsveld), oe òòch Riêkelt (Rijckholt) bie huurde, iengedèjld bie Èèsjde. Sinds 2011 huurt Èèsjde bij de nui gemeinte Èèsjde-Mergraote.

De taol en weurd vins se trök in dit woordebook: http://www.mijnwoordenboek.nl/regio/Eesjdens

't Aontal ienwoeners van Èèsjde bedroog in 2006 11.734.

't Gróngdoppervlak is 21,90 km².

Ien Èèsjde kumt de Maos Nederlaand binne.

Ien 2007 is de sjpoerwjègsjtwoasie van Èèsjde op de lijn Mesjtreech - Lök gesjwloëte. 'nen Aktiegroep perbeert öm de halte trök te kriege.

Dörper en gehuchte in de geweze gemeinte[bewirk | brontekst bewerken]

Dörper en gehuchte:

Bezeenswaerdig[bewirk | brontekst bewerken]

Kesjtièl Èèsjde
  • De Dörpskern mèt 't kesjtièl höbbe in 1971 de sjtatus van besjermp dörpsgezich gekrege. Veural in de Deepsjtraot, Kèrksjtraot en op de Vroenhof bevinge ziech 17e, 18e en 19e ièwse häöf en hoezer.
  • De Christinakèrk oet 1508
  • Veurmalig kloaster van de Ursuline, noe 't gemeintehoes
  • Oorlogsmonument op de Vroenhof
  • Kesjtièl Èèsjde in Maaslandse renaissance-sjtiel oet 1636
  • Èèsjder baemde, natuurgebeed langs de Maas.

Insignes[bewirk | brontekst bewerken]

Op 5 fibberwarie 1890 kraog Èèsjde vaan d'n Hoege Raod vaan Adel e waope touwbedeild, wat ziech zoe liet umsjrieve:

't Waope vaan Èèsjde veur de fusies vaan 1982.
Vaan zèlver (wit) belaoje mèt e knóbbeleg Bourgondisch kruus vaan keel (roed), vergezèld vaan 't te half oetkoumend beeld vaan de H. Christina vaan goud, mèt geziech en han vaan natuurleke kleur, hawwend in de opgelufde rechterhand 'n slang vaan sinopel (greun) en in de opgelufde linkerhand 'ne bundel vaan drei pijle vaan sabel (zwart); links (veur de beziener rechs) en oonder vaan 'n zèsblaojege roes vaan keel, rechs (veur de beziener links) vaan 'ne vaan goud gekroende liew vaan keel, hawwend in d'n opgelufde rechterklaw 'n opgeluf zweerd vaan goud en in de linker 'ne pijlebundel vaan 'tzelfde.

De aw sjepebaank Èèsjde had gein ech waope, meh veurde in zien zegele wel ummer 't Bourgondisch kruus en Sint-Christien. De hierlekheid hoort vaanaof 1430, wie de res vaan 't Land van Valkeberg, bij de Bourgondische Staot, en laog sinds 1548 in de Bourgondische kreits vaan 't Heileg Roems Riek. Allewel dit voor 't mierendeil vaan de plaotse in Nederlen gelt, heet perceis Èèsjde 't nujeg gevoonte dit symbool op te numme.

Op 16 juli 1983 kraog Èèsjde e nui waope; dit is wat in de tabel steit:

Gedeild: I. In zèlver e knóbbeleg sjuinskruus vaan keel; II. In goud 'nen dobbelen adeleer vaan sabel, gebeek, gepoet en getongk vaan keel, mèt op de boors e sjèldsje vaan goud, belaoje mèt drei bel vaan keel; in 'ne sjèldvoot vaan keel 'nen ingedreve punt vaan goudhermelijn. 't Sjèld gedèk mèt 'ne gouwe kroen mèt drei blajer en twie perele.

Dit waope waor gemeind um mie rech te doen aon de versjèllende gemeintes die, door de jaore heer, direk of indirek aon Èèsjde waore touwgeveug. Neve 't Bourgondisch kruus vaan Èèsjde zelf vint me noe de symbole vaan Groêselt (adeleer mèt bel) en Breusj (sjèldvoot).[1]

't Veendel incorporeerde versjèllende eleminte oet 't waope.

In 't waope vaan Èèsjde-Mergraote is 't kruus 'n combinatie tösse 't knóbbeleg Bourgondisch kruus vaan Èèsjde en 't gekarteld rechkruus vaan Mergraote. Twie vaan de drei Groêselter bel zien ouch in 't waope opgenome.

Historische inwoenertalle[bewirk | brontekst bewerken]

jaor aontal jaor aontal jaor aontal
1830 1.892[2] 1879 2.304[3] 1930 3.695[4]
1840 2.069[5] 1889 2.323[6] 1947 4.681[7]
1849 1.996[8] 1899 2.353[9] 1956 5.274[10]
1859 2.041[11] 1909 2.710[12] 1960 5.515[13]
1869 2.161[14] 1920 3.322[15] 1971 6.330[16]

Opmerkinge:

  • Bij al dees ciefers zien, boete 't dörp Èèsjde en zien naobersjappe (inclusief 't Wiethoes), ouch Breusj, Oesj en Moarend en inbegrepe. De gemeintes Breusj en Oesj woorte in 1828, al veur de ierste Nederlandse volkstèlling, bij Èèsjde geveug.
  • De getalle tot en mèt 1930 zien zoonder Misj, wat in 1943 pas bij Èèsjde kaom.
  • De gemeinte Groêselt (mèt 't dörp Riêkelt) fuseerde pas in 1982 mèt Èèsjde en kump in gein vaan dees aontalle veur.
  • De Klonie bestoont tot 1913 neet, meh heet ummer op Èèsjdes groondgebeed gelege.

Evenemente[bewirk | brontekst bewerken]

  • Burkbraene op de ièrsjte zóndig van de vaste.
  • Hèl van 't Mergelland, fietsrenklassieker van 180 kilomaeter
  • Meikèrmes
  • De Brónk op de 2e zóndig nao Pinkstere
  • Deepsjraotfièste in 't lètste weekend van juli
  • Sjtraottheaterfestival miede augustus op de Vroenhof
  • Pisart Festival in 't dreide weekend van september

Dörpsvereiniginge[bewirk | brontekst bewerken]

  • Sjtichting Eijsdens verleden oet 1975
  • Sjötterie
  • 2 Harmonieë
  • De jónkheid van Eijsde

Gebwoere ien Èèsjde[bewirk | brontekst bewerken]

  • Eugène Dubois, (Èèsjdes: Gène Debeö')', anatoom, geoloog en paleontoloog
  • Giel Haenen ("Gél Hoane"), vótballer bie Rapid JC en MVV; sjpeölde havve wedsjtreid ien 't Nederlands elftal.
  • Jo Maas ("Jo Moas"), fétsrenner; deeg ien de joare s'jieveteg twie kier mèt oan den Tour de France en eindigde ène kier bie de iersjte tien.
  • Jef Pleumeekers ("Zjèf Pleumjèkers"), (Oesj), CDA -politicus.
  • Betsie Smeets ("Betsie Sjmèèts"), actrice.
  • Rich. Smeets ("Résj. Sjmèèts"), motorcoureur
  • Jacques Vranken ( "Zjaak Vraanke"), fétsrenner; deeg ène kier mèt oan den Tour.
  • 'Tijne' Wolfs ("'Tèjne' Wollefs"), (miesjtaal reserve-) képper bie MVV.
  • Petrus Wolfs ("Pie Wollefs") (1902-1982), kungssjilder

Varia[bewirk | brontekst bewerken]

De Deepsjtraot in Èèsjde deende es decor in de TV-serie Dagboek van een herdershond.

Rifferenties[bewirk | brontekst bewerken]

  1. Heraldry of the World - Eysden (sic)
  2. Volkstèlling 1830
  3. Volkstèlling 1879 - Limbörg: plaotseleke indeiling
  4. Volkstèlling 1930 - Plaotseleke indeiling
  5. Volkstèlling 1840 - Limbörg
  6. Volkstèlling 1889 - Limbörg
  7. Volkstèlling 1947 - Plaotseleke indeiling
  8. Volkstèlling 1849 - Hertogdóm Limbörg: gemeintesgewijs indeiling vaan de provincie
  9. Volkstèlling 1899 - Limbörg
  10. Woeningtèlling 1956 - Veurnaomste gegeves per gemeinte
  11. Volkstèlling 1859 - Plaotseleke indeiling
  12. Volkstèlling 1909 - Plaotseleke indeiling
  13. Volkstèlling 1960 - Bevolking vaan gemeintes en oonderdeile vaan gemeintes
  14. Volkstèlling 1869 - Feiteleke of getèlde bevolking in eder gemeinte vaan 't riek
  15. Volkstèlling 1920 - Plaotseleke indeiling
  16. Volkstèlling 1971 - Plaotseleke indeiling
Commons
Op de pazjena Category:Eijsden van Wikimedia Commons zeen media gerelateerd aan dit óngerwerp te vènje
 
Gemeinte Èèsjde-Mergraote
Dörper: Bieëmele | Ikkelder | Èèsjde | Groêselt | Keer | Mergraote | Maer | Misj | Norbik | Oêsj-Moarend | Riêkelt | Sjuuëlder | Se-Gietere | Tebannet
Buurtsjappe en gehuchte: Berg | Bergenhoëze | Breusj | Bruusjterbusj | Gastes | Ge Kruuts | Groeët-Welsde | Herkenter | Hoontem | Klae-Welsde | Liebik | 't Mariadörp (De Klonie) | Moarend | Moersjelt | Oêsj | 't Roeët | Sjei | Sjilberg | Sint Antoniusbank | Terhoorsj | Terlinne | Termaar | Ulvend | Vroële | De Wesj | 't Wiethoês | 't Wolfses
Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "http://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Èèsjde&oldid=351697"