Venrods

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Venrods. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

't Venrods is 't dialekt van de Nederlands-Limburgse pláts Venroj. 't Plat van 't kortbeej gelaege däörp Aostrem wiekt zó wénneg van dat van Venroj aaf, dat men dit òk "Venrods" noemt.

Indaeling en kenmerken

't Dialekt wert dur dialectologe gewoeënlek nie tot 't Limburgs geraekend, már behuuërt tot de Noord-Limburgse groep van 't Kleverlands. Dit kumt durdat Venroj buute 't verspreidingsgebied van de maeste Limburgse taalkenmerke ligt. De belangriekste verschille zien de volgende:

't Wäördje doe/diech ontbraekt; dorvur gebruukt men geej (òk duk geschrieëve gìj, uutspraak [ɣıj); vur mérvoudig geer gebruukt men gillie, vur beleefheids-geer het 't Venrods gen apart woord.
Ien pláts van i(e)ch gebruuëkt men de normale Nederduitse vörm ik. Dit wert ovverigens al ien 't Venloos gebruuëkt.
't Venrods is gén toontaal: 't verschil tösse sleeptoeën en stoottoeën is nie betaekenisónderscheidend ánwezeg. Toch komme ien 't Venrods wel sleeptoeëne vur, már die zien marginaol ánwezig en defectief. Waorschienlek hebbe zillie ok noeit dienst gedaon.
Ien 't Venrods werre de ee en oo ien weurd as beer en good as ie resp. oe uutgespraoke, precies zoeëas dát ien 't Nederlands gebuūrt.
De maeste weurd met 'n oe, de zoeëgenaamde aw "oe" ien 'n woord ás hoes, hebbe ien 't Venrods 'n uu gekrege: huus. Toch zien 'r nog wel 'n paar weurd met oe aovergebleve, as kroepe en boek, már die zien wied ien de minderhejd.
't Venrods kent gen regressief assimilatie, as de echte Limburgse dialekte dat wel kenne. Da's goed te zien ien de vörming van de verleje tied: hìj of heej klopte, nie *klopde.
De âlde clusters alt en olt zien ien 't Venrods geblaeve en nie tot aut en out gewórre (zoeëas ien 't Limburgs), nie ien olt samegevalle (zoeë as ien 't Nedersaksisch) en nie ien olt samegevalle en vervolges tot out gewórre (zoeë as ien 't Hollands en Braobants). Dit vind men ok al ien 't Venloos.

Sommige kenmaerke dieëlt 't Venrods wel volop mit 't Limburgs:

De âlde twieëklank ie [iə] en oe [oə], werre nog altied ás twieëklank ieë en oeë [uə] gerealiseerd, zoeë ás ien veul Limburgse dialekte, en nie ás ee en oo zoeë ás in 't Nederlandse: Hieër, woeëne.
Umlaut, en wel functioneel umlaut, kumt hieël veul vur, nie allieën ien diminutieve már ok volop ien mieërvoude van substantieve (bal - bel) en in ónregelmaotige zinne.
De ee uut 't Braobants en Hollands kumt ien 't Venrods ás ae terug.

Cultivering van 't Venrods

't Dialekt stöt nie in zó'n hooëg ánziēn as veul andere Limburgse dialekte mér nor 't zuije; de bovvelaog van de bevolking praot allang aoverwaegend Algemieën Nederlands. 't Ántal spraekers van 't plat is nie precies bekend, már 't algemieën bieëld van de dialekte ien Noord-Limburg is dat ze minder gespraoke werre dan die ien Midde- en Zuid-Limburg. Literatuur is dan ok betrekkelek schàrs. Toch is ien Venroj wel 'n Veldeke-kring, die ónder mieër enne Venrodsen dictionair gepubliceerd hit (1991). 'n Umvangrieke publicatie is de vertaling van Sjang Hoex ziene streekroman ien manuscrip Rijk zonder geld as Riek zònder caens. Vandaag d'n dág is dichteres Wilma Bos actief binne dizze kring.

Extern linke