Vèlbedersch

Van Wikipedia
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Velbedersj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.



Crystal kword.png  Dit artikel is in 't Duutsj sjpellingssysteem gesjreve. Flag of Germany.svg
Dit is toegesjtange veur dialekte gekald in Duutsjland.

Dat Vèlbeder Platt (Vèlbedersch) oder huachdütsch Velberter Platt èß eïne nedderdütsche Spróch, die tour südlichen Óngergruppe van’t Nedderfränkischen gehüart. Eïne angere Beteïchnung èß ouch Bèrgisch oder genauer Nedderbèrgisch.

Karte van der Lage vam Vèlbeder Platt

Besónderheïten[bewirk | brón bewèrke]

Fröier han in Vèlbed (Nedder)Sachsen gelèft ón èm 9. Johrhóngert sind die iarschten Franken ónger Kaal dem Gruaten èn diese Gegend gekoumen.
Óstgrenze van 't Vèlbeder Platt èß de Westfälische Linie oder -en/-et Linie (huachdütsch ouch äß Einheitsplural- oder Rhein–IJssel-Linie beteïchnet) ón mittenmang dörch Vèlbed löpt ouch die wichtige Spróchgrenze van Uerding oder ich/ik Linie. Dómèt göft 't èn Vèlbed twai Spróchgebiete: Eïn gruates südnedderfränkisches ón eïn kleines Ostbèrgisches: Èn Vèlbed, Tünnesheïd ón Nèvges wèt èch, mèch, dèch ón ouch geseit. Èn de Stadtdeïle Langenberg ón Bonsfeil, die aan der westfälischen Grenze liegen, wèt dóför èck, mèck, dèck ón ook/ouk geseit. Dat Vèlbeder Platt hèt dómèt suawal middeldütsch-ripuarische äß ouch neddersächsisch-westfälische Eïgenschaften.

Huachdütsch Bèrgisch (Vèlbed) Westfälisch
wir kochen wir koken wi kuoket
ihr kocht jöt koken jit kuoket
sie kochen si koken se kuoket

Dat Vèlbeder Platt hèt sèch èn der Tiet tüsschen dem 15. ón 16. Johrhóngert errut gebildet, äß die Kölsche Expansion dat Gebiet van Vèlbed erreicht hat. Die kölsche-ripuarische Spróch hèt dem Dörpke Vèlbed dann sine eigene Spróch gegeven.
Otto Lobbes hèt geseit, dat 't Bèrgische wegen sin Üewergangscharakters miar dem ripuarisch-middeldütschen äß dem nedderdütschen aangehüarten.[1]

Die wichtigsten Kènnteïchen van't Vèlbeder Platt[bewirk | brón bewèrke]

  • kch
èch, mèch, dèch, sèch, Geróch, sècher, Bróch, Teïchenstónt
  • tz oder s
fiazich (40), fofzich (50), ziewenzich (70), Zèmmer, tèmern ón zèmern, Zóch
  • pf
pröfen, Begrèf (äwer begriepen!), Wiatschaft
  • sz èm Aanlaut (ut 'm Ripuarischen üewernommen)
Zaus (Sauce), Zijet (Sayett), Zafroon (Saffran), Zènterkloos, Zop, zückeln (Nederlands Ziek zijn), zènger

Reverenz[bewirk | brón bewèrke]

  1. Otto Lobbes: Nordbergische Dialektgeographie, Zeitschrift für Deutsche Dialektgeographie, Heft VIII

Literatur[bewirk | brón bewèrke]

  • Dr. Hermann Bredtmann: Die Velberter Mundart, Wuppertal-Elberfeld 1938

Tonbeïspiel[bewirk | brón bewèrke]

Weblinks[bewirk | brón bewèrke]

Wikipedia
De Limburgse Wikipedia haet ouch artikele in 't Vèlbedersch.
Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Vèlbedersch&oldid=409474"