Sonnèt versjèl tösje versies

Naar navigatie springen Naar zoeken springen
6.004 bytes toegeveug ,  6 jaar geleden
veerdeg
(wio)
 
(veerdeg)
==Vörm==
===Italiaons sonnèt===
In de mieste literature, boe-oonder oeteraard de Italiaonse zelf, is t Italiaons sonnèt de norm. Hei gief 't veer strofe, twie vaan veer ([[kwatrijn]]e) en twie vaan drei ([[terzien|terzine]]). De twie kwatrijne same, 't ''octèt'', oontvawwe 't idee vaan 't gediech, dewijl de twie terzine, 't ''sextèt'', nao 'n conclusie touwwèrke. Tösse 't octèt en 't sextèt ligk de zoegeneumde ''volta'', de wending.
 
Normaliter is de gebruukde [[veersvoot]] de jambe (kort-laank, of in de modern Europese, zeker de Romaanse taole: oonbeklemtoend-beklemtoend). De regele stoon miestentieds in [[pentameter]], dat wèlt zègke vief veersveuj. In dat geval tèlt 'ne regel in 't sonnèt tien of èlf syllabe: vijf kier twie, plus eventueel nog ein es 't [[rijm]] vrouwelek is. In de Italiaonse taol is dat miestal zoe; in 't Frans, Duits en Nederlands weurt 'n aofwisseling vaan mannelek en vrouwelek rijm evels op pries gestèld. Wijers moot me rekening hawwe mèt [[elisie]]: twie opeinvolgende vocaole vörme mer ein syllaab. Deze regel gelt zier strik in 't Italiaons en Frans, meh is in 't Nederlands in d'n twintegsten iew losgelaote.
 
De pentameter is evels neet verpliech: de regele kinne ouch korter of laanger zien. Zoe hadde Nederlandse en Duitse sonnètte in de zeventienden iew dèks [[alexandrijn]]e (jambische hexameters, dus zès veuj per regel). Ouch is 't neet verpliech tot alle regele eve laank zien. Sprik me vaan 'n "Italiaons sonnèt", daan geit me dao evels wel stèlzwijgend vaan oet.
 
't Aontal rijmklaanke is beperk. In 't octèt gief 't in princiep mer twie rijmklaanke. 't Rijm kin gekruis (abab) of umermend zien (abba); gepaard rijm kump neet of koelek veur. 't Twiede kwartèt gebruuk dezelfde rijmklaanke es 't ierste, ofwel in dezelfde volgorde (abab abab; abba abba), ofwel gespegeld (abab baba; abba baab). 't Kump soms veur tot 't twiede kwatrijn aander rijmklaanke gebruuk; dit is evels ieder typisch veur 't Ingels sonnèt (zuug oonder). 't Sextèt gebruuk miestal drei, gans nui, rijmklaanke. De volgorde steit neet vas: de bei terzine kinne dezelfde orde gebruke (cde cde), in spegelbeeld stoon (cde edc) of nog aanders gestèld zien.
 
===Ingels sonnèt===
In Ingeland woorte de mieste sonnètte aanders gemaak. Dao gief 't geine volta, meh is de verdeiling drei kwartètte en e couplèt (twie regele). De kwartètte hove neet 't ein 't aander zien rijmklaanke euver te numme. 't Couplèt besteit oet twie rijmende regele die e soort motto vaan 't gediech vörme. Alles bijein lievert dit 't volgend sjema op: abab cdcd efef gg.
 
Edmund Spenser priffereerden 't veur de kwartètte oonderein toch te verbinde. Bij häöm is de lèste rijmklaank vaan e couplèt dèks d'n ierste vaan 't volgend (abab bcbc cdcd ee). Me neump deze vörm in 't Ingels ''Spenserian sonnet'' of ''linked sonnet''.
 
===Irrationaol sonnèt===
Deze vörm is bedach door de Franse avant-gardebeweging [[Oulipo]], die ziech op mathematische modèlle riechde. Gans in 't bezunder steit de oetvinding op naom vaan [[Jacques Bens]] (1931-2001). In 't irrationaol sonnèt zien de strofe achterein 3, 1, 4, 1 en 5 regele laank, wie de ierste vief decimaole vaan [[pi (getal)|pi]], 'n [[irrationaol getalle|irrationaol getal]]. De twie rosse regele zien identiek, of bekanas identiek (mèt in eder geval 'tzelfde rijmwoord), en tuine oongeveer de centraol gedachte vaan 't gediech. Compleet zuut de vörm zoe oet: aab C baab C cdccd (hooflètters stoon veur 'tzelfde woord, klein lètters veur allein dezelfde rijmklaank). E wijer vereisde is tot de rijmklaanke a en c mannelek mote zien en b en d vrouwelek, of perceis umgekierd.<ref>[http://oulipo.net/fr/contraintes/sonnet-irrationnel Oulipo.net - Sonnet irrationel]</ref>
 
==Veurbeelder==
{|
|
===Italiaons sonnèt===
;CCXCI (oet 't ''Canzoniere'')
Quand' io veggio dal ciel scender l' aurora<br>
co la fronte di rose e co' crin' d' oro,<br>
Amor m' assale, ond' io mi discoloro<br>
e dico sospirando: « Ivi è Laura ora ».<br><br>
O felice Titon, tu sai ben l'ora<br>
da ricovrare il tuo caro tesoro;<br>
ma io che debbo far del dolce alloro?<br>
ché, se 'l vo' riveder, conven ch' io mora.<br><br>
I vostri dipartir' non son sí duri,<br>
ch' almen di notte suol tornar colei<br>
che non à schifo le tue bianche chiome:<br><br>
le mie notti fa triste e i giorni oscuri<br>
quella che n' à portato i penser' miei<br>
né di sè m' à lasciato altro che 'l nome.<br>
:::''Francesco Petrarca''
|
===Ingels sonnèt===
;81.
ONE day I wrote her name upon the strand,<br>
But came the waves and washèd it away:<br>
Again I wrote it with a second hand,<br>
But came the tide and made my pains his prey.<br><br>
Vain man (said she) that dost in vain assay<br>
A mortal thing so to immortalise;<br>
For I myself shall like to this decay,<br>
And eke my name be wipèd out likewise.<br><br>
Not so (quod I); let baser things devise<br>
To die in dust, but you shall live by fame;<br>
My verse your virtues rare shall eternise,<br>
And in the heavens write your glorious name:<br><br>
&nbsp;&nbsp;Where, when as Death shall all the world subdue,<br>
&nbsp;&nbsp;Our love shall live, and later life renew.
:::''Edmund Spenser''
|
===Tachtegerssonnèt===
;LX Wilg en Popel (oet ''Mathilde'')
&nbsp;&nbsp;Meen niet, dat éene deugd voor allen past! –<br>
De popel streeft omhoog met trotsch verachten<br>
Der aarde, en 't harte popelt haar van smachten<br>
&nbsp;&nbsp;Naar 't blauw des hemels, waar de vrede wast;<br><br>
&nbsp;&nbsp;De treurwilg neigt en loot en looverlast,<br>
Die 't water zoeken met een hoopvol trachten,<br>
En lijdzaam op de blijde stonde wachten,<br>
&nbsp;Dat zij door golfjes worden overplast;<br><br>
Men moet den popel, die zich buigt, verachten,<br>
&nbsp;&nbsp;De treurwilg, die de wolken zoekt, misdoet, –<br>
Want elk moet, wat hem past te doen, betrachten:<br><br>
&nbsp;&nbsp;Wie, wat zijn aard beveelt, verricht, is goed:<br>
De duif zij zacht, maar de arend toon zijn krachten,<br>
&nbsp;&nbsp;En gal zij bitter, maar de honing zoet.
:::''Jacques Perk''
|}
==Rifferenties==
<references/>
 
{{wio}}
[[Categorie:Literatuur]]
Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/wiki/Speciaal:MobielVerschillen/371720"

Navigatiemenu