Norbiks

Van Wikipedia
Gank nao: navigatie, zeuke

Dit artikel is gesjreve in 't Norbiks. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Norbiks aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.


't Norbiks is 'n Limburgse toeëntaal en e dialect dat gekald wert in Norbik.

Toeëntaal[bewirk | brón bewèrke]

Mieërvoud[bewirk | brón bewèrke]

In 't Norbiks kan me e mieërvoud vörme mèt behulp van verendering in toeën: bv. bèèn (sjlèèptoeën, been) - bèèn (sjtoeëttoeën, benen).

Aander väörbeelde:
Sjlèèptoeën - sjtoeëttoeën

  • 't knee (knie) - de knee (knieën)
  • d'r berg (berg) - de berg (bergen, gebergte)
  • d'r daag (dag) - de daag (dagen)
  • d'r waeg (weg)- de waeg (wegen)
  • 't paerd (paard)- de paerd (paarden)
  • d'r wörm (worm)- de wörm (wormen)
  • d'r sjoon (schoen) - de sjoon (schoenen), mae sjon (sjt t. mooie) sjoon (sjl. t. schoenen)
  • äörm (bw, arm/niet rijk)) - de äörm (de armen/de niet rijken)

Versjil betekenis[bewirk | brón bewèrke]

Ooch haat 't waoërd oeë in 'n toeënverendering betekenisoondersjèjjende waeërd haat:
Sjlèèptoeën - sjtoeëttoeën

  • d'r haos (hals) - de haos (kous)
  • 't graaf (graf) - d'r graaf (graft, adelleke titel)
  • de vief (vijf) - vief (levendig)
  • wies (wijs) - de wies (melodie of manier)
  • de Voor - 't voor (voeding)
  • 't hoes (huis) - de hoes (foedraal)
  • d'r tieën (teen) - tieën (tien)
  • d'r drieëj (draai) - drieëj (drie)

Ander väörbeelde[bewirk | brón bewèrke]

  • dòòf (doof, bw) - dòòf (doof, dove, bn)**
  • leef (lief, bw) - leef (lief, lieve, bn)**

**Dae is dòòf. sjl. t. - E dòòf maedsje. 'n Dòòf vrów. Dòòf luuj sjt. t. Mae: d'r dòve jóng.
Dae is leef. sjlt.t. - E leef maedsje. 'n Leef vrów. Leef luuj sjt. t. Mae: D'r leve jóng.

Allèng toeënversjil, aander sjriefwies[bewirk | brón bewèrke]

Hie-oonder vólge väörbeelde van waoërd oeë-in allèng 'n toeënversjil 'n versjil in betekenis makt, mae die, öm versjillemde raejes, versjillend gesjraeve werre.

  • d'r blues (bluesmuziek) - de bloes (blouse)
  • 't zaot (zout) - d'r zaod (zaad)

Twieë melodieje sjlèèptoeën en sjtoeëttoeën[bewirk | brón bewèrke]

Väörbeelde va waoërd die oetgesjpraoëke mèt twieë verjèjje sjlèèptoeëne en ene sjtoeëttoeën dör 't toeënversjil va betekenis verendere:

  • Boete (bw, buiten) - de boete (barakken) - de boete + boete (de boete + ww, boeten)
  • 't Zaot (zout) - zaot (o.v.t. va zètte (zat) - d'r zaod (zaad)

Aander kènmaerke[bewirk | brón bewèrke]

Ripuarismes[bewirk | brón bewèrke]

Wie alle dialekte in 't Mergelland ligk 't Norbiks in de euvergangszaone van 't Limburgs nao 't Ripuarisch, en ooch al is 't aontal ripuarismes beperkt, toch valle dudelik de volgende vas te stèlle:

  • Norbik is èè van de westelikste dörper oeë 't lidwoord d'r veur mannelèke wäörd väörkump. Te weste vaan Norbik is dat de of d'n.
  • Norbik liegkt zjuus t'n ooste van de isoglos tösje bein en boum einerzijs en been en boom anderzijs. In Norbik kleenke die lètste twie vörme. Dees lijn löpt va Norbik deur bies aon De Boesj (Koningsbosch).

Neet-ripuarismes[bewirk | brón bewèrke]

Norbik liegkt evvel wer zjuus t'n wèste van de -lik/-lich-lijn; me zaet hie natuurlèk, neet natuurlèch. In Sjlennich, e dörp wiejer nao 't ooste, is dat waal te hure (dit is ooch in d'r naam te zieë).

Aander kènmaerke[bewirk | brón bewèrke]

  • Andersj es in de mètste Limburgse dialekte blijf de -t in alle gevalle stoon (m.a.w. gein t-deletie). Ouch opvallend zien de väöl verkortinge van oorsprunkelèk lang (of verlingde) vocale (Noorbeek > Norbik). Dao stjèèt taegenuvver dat de i veur 'n n verlengkt wert tot ee: keend, seent.
  • Mieërvoudsvörming mèt behulp van d'r umlaut: bv. boom-beum; baank-baenk.

Historie[bewirk | brón bewèrke]

D'r is nog neet väöl uvver 't dialekt va Norbik gesjraeve mae 'n umvangrieke sjtudie oet de jaore daartèg bevestègt de waarnumming dat de taal groeëte verenderinge haat dörgemakd. In de daartèger jaore zach me bv. loojt ipv loch; aajt ipv ach; zaajt ipv zach.

Norbiks op sjrif[bewirk | brón bewèrke]

'n Bekaande sjriefster is Bep Mergelsberg, die oonder andere in 't blad Veldeke publiceerde, wie dat nog besjtong.

Externe link[bewirk | brón bewèrke]

Wikipedia
De Limburgse Wikipedia haet ouch artikele in 't Norbiks.
Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Norbiks&oldid=404238"