Vielender

Van Wikipedia
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Vielender. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.


't Vieleter of Vielender is 't karakteristiek dialekt dat me egelik alling i Viele kalt. 't Vieleter huuërt nog tot de Ripuarisch-Limburgse uëvergangsdialekte. Get oeësteliker kalt me 't Völzer, e Ripuarisch dialekt. I Viele zeët me nog "groeët" en "gevve", meh i Vols weëd 't "jroeës" en "jevve". De "t" of de "d" hinge an e woad huuët me i Viele en Vols gód. Doarum weëd ze ummer mitgesjreëve. Dat versjinsel kunt neet väöl vur in 't Limburgs sjproakgebeed. 't Norbiks is 'n anger oetzundering.

Klinkers[bewirk | brón bewèrke]

De klinkers weëde gesjreëve wie in 't Hollensj. E paar aparte tekens zunt:

  • de è: dizze klinker kunt vur in wöäd wie: bèlk, lètste, lètter, rèts, sjwèster, wèrke, kèske;
  • de ö: dizze klinker kunt vur in wöäd wie: bölke, hödje, höfke, hön, pöt, töp, Völser;
  • de ó: dizze klinker kunt vur in wöäd wie: blód, gód, hónd, mónd, mótte;
  • de ae: dizze klinker kunt vur in wöäd wie: aend, laege, taege, waeg, waegel;
  • de äö: dizze klinker kunt vur in wöäd wie: väöl, täöt.

Twieëklanke[bewirk | brón bewèrke]

Vurbeelde va Vieleter wöäd mit tweiklanke:

  • ieë: kastieël, kieës, mieë, nieëne, zieë ‘kasteel, kaas, meer (aantal), naaien, zien’;
  • oa: doa, koad, moag, poal, sjtroat, woad ‘daar, touw, mag, paal, straat, woord’;
  • öä: höäksjke, pöäl, pöätske, vlöägel, wöäd ‘haakje, palen, poortje, vleugel, woorden’;
  • oeë: broeëd, doeës, groeët, loeët, noeëts, sjoeël ‘brood, doos, groot, lucht, nooit, school’;
  • uuë: bruuëdje, duuëske, muuëte, nuuëdig ‘broodje, doosje, moesten, nodig’;
  • : (ich) beën, eët, leës, sjpeël ‘(ik) bid, eet, lees, speel’;
  • eej: beej, beejgenee, heej, vreej, zeej ‘bij, bij elkaar, hier, vrij, zij’;
  • euë: beuësj, sjleuëtel ‘beurs, sleutel’;
  • uuj: huuj, luuj ‘vandaag, mensen’;
  • ow: (ich) blow, how, zow, ow, gow, kow ‘(ik) bloed, sla, zou, oog, goed, koe’;
  • ui: grui, hui, mui, nui ‘groei, hooi, moe, nieuw’;
  • ou: bouwe, houwe, trouwe ‘bouwen, hadden/houden, trouwen’;
  • aw: awdste, awwerwèts, awwer, vraw ‘oudste, ouderwets, ouder, vrouw’.

Linwöäd[bewirk | brón bewèrke]

Linwöäd mót me zoeväöl wie meugelik ónverenderd lotte: DVD-drive, yoghurt, cd-rom en bureau.

(Awwer) Vieleter wöäd[bewirk | brón bewèrke]

Bakkes - bakhuuske
Böädje - bussel tarf, geësj of havver
Huierkieës - zult
Huuske - boete-wc
Koalemenneke - aw appelsoat die i-gekoeld woat en noa d'r ieësjte vroas 't bètste sjmaket
Kolf - gaad, miëstal vur eëpel, bonne en anger gemus (moos) vur ege gebroek
Kómpes - zoere witte kuuël, i-gelaad i zoat
Kroedwoeësj - boerewórmkroed
Noabere - bure
Sjmergel - sjoerpapier woa de forneusplaat mit gesjoerd woat
Sjpoar - prei
Tob - emmer
Teng - Tanden
Moel - Mond
Breer - Hek
Sjòttelsplak - Vaatdoek
Prat - Modder
Sjtìvvele - Laarzen
Zoermoos - Zuurkool
Hoenes - Sufferd
Ùnne - Uien
Gelièk - Straks
Geliék - Gelijk
Doézend - 1000
Nuunsig - 90
Achsig - 80
Zùvvetsig - 70
Zèssig - 60
Vòfsig - 50
Vìtsig - 40
Drìssig - 30
Twientig - 20
Nuuntieën - 19
Achtieën - 18
Zùvvetieën - 17
Zìstieën - 16
Vòftieën - 15
Vìttieën - 14
Drùttieën - 13
Twellùf - 12
Ìllùf - 11
Tieën - 10 / Teen
Nuung - 9
Ach - 8
Zùvve - 7
Zìs - 6
Vùnnùf - 5
Veer - 4
Dreej - 3
Twei - 2
Inge / Éé - 1
Noél - 0
Ôl - Olie
Vòt - Bips
Voot - Voet
Hatspaaf - Hartaanval
Loemel - (oude) Doek
Sjeam - Schaduw
Deame - Uiers
Èvvel/Eal - Toch (Daarentegen/Echter/Zeker/Desalniettemin/In ieder geval/Hoe dan ook/Desondanks/Evengoed/Afgezien daarvan/Ondanks dat/Inmiddels/Onderhand/Ondertussen/Onderdehand/Doch/Edoch/Maar/In tegenstelling tot/Uiteindelijk/Evenwel)

Externe links[bewirk | brón bewèrke]

Wikipedia
De Limburgse Wikipedia haet ouch artikele in 't Vielender.
Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Vielender&oldid=427310"