Naar inhoud springen

Indogermaanse nominaalflectie

Veug links toe
Van Wikipedia

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Thematische groop (twiede declinatie)

[bewirk | brón bewèrke]

Nota bene: bij 't Tochaars, 't Albanees en 't Armeens is 't versjèl tösse thematisch en athematisch neet (mie) aonwezeg. Bovedeen zien de oetgeng zoe gemuteerd tot ze wieneg höbbe bijgedroge aon de reconstructie vaan 't Proto-Indogermaans. Dees taole weure hei oonder de thematische stamme geneump, kinne um de geneumde rejes wijerop oontbreke.

Mannelek (op -os)

[bewirk | brón bewèrke]
Proto-Indogermaans: *deiwos ('god')Oergermaans: *wulfaz ('wouf')Aajdlatien: campos ('veld')Oerkeltisch: *wiros ('maan')Episch Grieks: ἄνθρωπος ('mins')Tochaars A: käṣṣi ('lierer')
inkelvouddualismiervoudinkelvoudmiervoudinkelvoudmiervoudinkelvouddualismiervoudinkelvouddualismiervoudinkelvoudmiervoud
nominatiefdeiwosdeiwoh1(u)?deiwōswulfazwulfôs[1]camposcampoīwiroswirouwiroiἄνθρωποςἀνθρώπωἄνθρωποιkäṣṣikäṣṣiñ
genitiefdeiwos(j)odeiwoh1e[2]deiwōmwulfisa[3]wulfôncampoīcampōm[4]wiriwirūswiromἀνθρώποιο[5]ἀνθρώποιϊνἀνθρώπωνkäṣṣiyāpkäṣṣiśśi
datiefdeiwōideiwome[2]deiwomus[2][6]wulfai[7]wulfamizcampoīcampoīswirūiwirobomwiroboἀνθρώπῳἀνθρώποιϊνἀνθρώποισι[8](käṣṣinac)[9](käṣṣisac)[9]
accusatiefdeiwomdeiwoh1(u)?deiwonswulfanwulfanzcampomcampōswiremwirouwirūsἄνθρωπονἀνθρώπωἀνθρώπουςkäṣṣiṃkäṣṣis
vocatiefdeiwe=nominatiefwulfa=nom.campe=nom.wirewirouwirūsἄνθρωπε=nominatief**********
ablatiefdeiwōt[10]deiwoios[11]?[12]**********campōdcampoīswirūwirobimwirobi**********(käṣṣinäṣ)[9](käṣṣisäṣ)[9]
instrumentalisdeiwōdeiwobhih1[2]deiwōiswulfô?[13]***********wirūwirubimwirūs**********(käṣṣinyo)[9](käṣṣisyo)[9]
locatiefdeiwoideiwoh1ou[2]deiwoisu**********campōcampoīswireiwirouwirobi**********(käṣṣinaṃ)[9](käṣṣisaṃ)[9]


Albanees[14]: mal ('berg')Aajdkèrkslavisch: градъ ('stad')Litouws: vaikas ('keend')Klassiek Armeens: am ('jaor')Avestisch: aspô ('peerd')[15]Vedisch: vīras ('maan')Hethitisch: annas ('mojer')[16][15]
ink. oonbep.ink. bep.mv. oonbep.mv. bep.inkelvouddualismiervoudinkelvoudmiervoudinkelvoudmiervoudinkelvouddualismiervoudinkelvouddualismiervoudinkelvoudmiervoud
nominatiefmalmalimalemaletградъградаградиvaikasvaikaiamamk'aspô[17]aspâaspå [18]vīrasvīrāuvīrās[19]annasannis
genitiefmalimalitmalevemaleveградаградоу[20]градъvaikovaikųamiamats'*aspahyaaspayâhaspêm[21]vīrasya(s)vīrayausvīrānāmannas*annan[22]
datiefmalimalitmalevemaleveградоу[20]градомаградомъvaikuivaikamsamiamats'*aspâiaspaebya*aspaebyôvīrāya(i)vīrābhyāmvīraibhyasanni*annas
accusatiefmalmalinmalemalet=nominatiefградыvaikąvaikusamamsaspemaspâ*aspêngvīramvīrāuvīrān*annanannus
vocatief=nominatief[23]граде=nominatiefvaike=nom.***********aspâ=nominatiefvīra=nominatief*anna=nom.
ablatiefmalimalitmalevemalesh[24]********************améamats'*aspâtaspaebya*aspaebyôvīrātvīrābhyāmvīraibhyasannaz*annaz
instrumentalis**********градомьградомаградыvaikuvaikaisamawamawk'*aspâaspaebya*aspâishvīraināvīrābhyāmvīrāis*annit*annit
locatief**********градѢградоу[20]градѢхъvaikevaikuoseamiams*aspaiaspayâh*aspaeshuvīraivīrayausvīraiṣu[25]

Oonzijeg (op -om)

[bewirk | brón bewèrke]
Proto-Indogermaans: *ǵr̥h1nom ('korrel')Oergermaans: *worda ('woord')Aajdlatien: saxom ('rots')Oerkeltisch: *dūnom ('börch')Episch Grieks: δῶρον ('cadeau')
inkelvouddualismiervoudinkelvoudmiervoudinkelvoudmiervoudinkelvouddualismiervoudinkelvouddualismiervoud
nom.acc.voc.ǵr̥h1nomǵr̥h1noih1[2]ǵr̥h1noh2[2]wordawordôsaxomsaxadūnomdūnoudūnāδῶρονδώρωδῶρα
genitiefǵr̥h1nos(j)oǵr̥h1noh1e[2]ǵr̥h1nōmwordisa[3]wordônsaxoīsaxōm[4]dūnidūnōsdūnomδώροιο[5]δώροιϊνδώρων
datiefǵr̥h1nōiǵr̥h1nome[2]ǵr̥h1nomus[2]wordai[7]wordamizsaxoīsaxoīsdūnūidūnobomdūnoboδώρῳδώροιϊνδώροισι[8]
ablatiefǵr̥h1nōt[10]ǵr̥h1nios[2]?[12]**********saxōdsaxoīs[26]dūnūdūnobimdūnobi**********
instrumentalisǵr̥h1nōǵr̥h1nobhih1[2]ǵr̥h1nōis?[13]**********dūnūdūnobimdūnūs**********
locatiefǵr̥h1noiǵr̥h1noh1ouǵr̥h1noisu**********saxōsaxoīs[26]dūneidūnoudūnobi**********

Athematisch

[bewirk | brón bewèrke]
Proto-Indogermaans: *rēḱs ('keuning')Oergermaans: *gastiz ('gas')Aajdlatien: rex ('keuning')Oerkeltisch: *druwits ('druïde')Episch Grieks: κόραξ ('raof')
inkelvouddualismiervoudinkelvoudmiervoudinkelvoudmiervoudinkelvouddualismiervoudinkelvouddualismiervoud
nominatiefrēḱsrēǵh1erēǵesgastizgastijizrexregesdruwitsdruwidedruwidesκόραξκόρακεκόρακες
genitiefrēǵosrēǵh1e[2]rēǵōmgastisagastijônregisregōmdruwidosdruwidoudruwidomκόρακοςκοράκοινκοράκων
datiefrēǵeirēǵm.e[2]rēǵm.us[2]gastaigastīregeiregebosdruwideidruwidobomdruwidoboκόρακικοράκοινκόραξι
accusatiefrēǵm.rēǵ1erēǵm.sgastingastinzregemregeisdruwidemdruwidedruwidasκόρακακόρακεκόρακας
vocatiefrēǵ=nominatiefgasti=nom.=nominatief=nominatief=nominatief
ablatiefrēǵosrēǵios[11]?[12]**********regeidregebosdruwidīdruwidobimdruwidobi**********
instrumentalisrēǵeh1[2]rēǵbhih1[2]rēǵbhigastî?[13]**********druwidedruwidobimdruwidobi**********
locatiefrēǵirēǵh1ou[2]rēḱsu**********regeiregebosdruwididruwidobimdruwidobi**********


Aajdkèrkslavisch: змии ('draak')Litouws: vagis ('deef')Vedisch: patis ('gashier')
inkelvouddualismiervoudinkelvoudmiervoudinkelvouddualismiervoudinkelvouddualismiervoud
nominatiefзмиизмијазмииvagisvagyspatispatīpatayas
genitiefзмијазмиюзмииvagiesvagiųpataispatyauspatīnām
datiefзмиюзмиіємазмиіємъvagiuivagimspatayaipatibhyāmpatibhyas
accusatiefзмиизмијазмиѧvagįvagispatimpatīpatīn
vocatiefзмию=nominatiefvagie=nom.patai=nominatief
ablatief********************pataispatibhyāmpatibhyas
instrumentalis змиіємьзмиіємазмииvagimivagimispatināpatibhyāmpatibhis
locatief змиизмиюзмиихъvagyjevagysepatāupatyauspatiṣu

Vootnote

[bewirk | brón bewèrke]
  1. ↑ ouch meugelek is hei wulfôz
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Robert Beekes en Paul Gabriner, Comparative Indo-European linguistics: an introduction. Amsterdam, J. Benjamins Publishing Company, 1995.
  3. 1 2 ouch gegeve wulfasa, wordasa
  4. 1 2 later campōsom, saxōsom
  5. 1 2 neve nuier ἀνθρώπου, δώρου
  6. ↑ ouch deiwobhos weurt gegeve
  7. 1 2 ouch wulfê, wordê
  8. 1 2 neve nuier ἀνθρώποις, δώροις
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 't Tochaars naomvalssysteem is gans anders. 't Heet drei naomvalle (nominatief, genitief, accusatief) bewoerd en daonao nuie gemaak mèt suffices op d'n accusatief. Die nuivörminge stoon hei tösse häökskes
  10. 1 2 traditioneel gegeve, meh neet presint in Raumat; Beekes (1995) gief hei deiwos, ǵr̥h1nos
  11. 1 2 Beekes (1995): volges häöm waore de ablatiefvörm dualis en miervoud aonein geliek
  12. 1 2 3 deiwoios, rēǵios volges Beekes (1995), aofwezeg in Raumat (1998); ouch gegeve es identiek aon d'n datief miervoud (deiwomus, rēǵm.us; deiwomos, rēǵm.os; deiwobhos, rēǵbhos?)
  13. 1 2 3 D'n instrumentalis is in de Germaanse taole mer hiel rudimentair euvergelieverd en kin neet compleet gereconstrueerd weure
  14. ↑ 't Albanees kint bepaolde en oonbepaolde vörm. Etymologisch geit 't um 'n enclitisch lidwoord; de versmelting is hei evels zoe sterk tot de vörm neet los vaanein gezeen kinne weure
  15. 1 2 neet alle vörm vaan dit paradigma zien euvergelieverd
  16. ↑ 't Hethitisch maak gei versjèl tösse mannelek en vrouwlek
  17. ↑ ouch aspâ
  18. ↑ ouch aspnghô
  19. ↑ ouch vīrāsas
  20. 1 2 3 spreek oet gradū
  21. ↑ ouch aspanãm
  22. ↑ later *annas
  23. ↑ kump in 't Albanees mer in inkel wäörd veur
  24. ↑ ouch maleve
  25. ↑ oontbrik; 't Hethitisch heet eine naomval veur datief en locatief same
  26. 1 2 ouch saxoes
Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Indogermaanse_nominaalflectie&oldid=423690"