Aranees

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Aranees
Inheimse name:	aranés
Gekald in:	ESP (Catalonië: Val d'Aran)
Classificatie:	Indo-Europees Italisch Roemaans Occitaans Gascons
Aantal sjpraekers:	4.700 (2001)
Cónservatiegraod:	bedreig
Officieel taal:	Spanje (Catalonië)
ISO-639-code:	`oc, oci, oci^{^Ņ}i`

't Aranees is de Romaanse taol inheims in de Aranvallei, e Pyreneeëdaal in de Spaonse regio Catalonië. 't Is eigelek e dialek vaan 't Occitaans, mie bepaold vaan 't Gascons. Umtot in Spaanje evels nörges aanders Occitaans weurt gesproke, heet ziech toch 'n eige taolstandaard kinne oontwikkele en weurt 't Aranees binne Spaanje dèks es 'n taol op ziech gezeen.

De touwkoms vaan de taol is oonzeker, umtot veural awwere ze nog vaan hoes oet spreke, meh sinds 1984 is ze systematisch oonderweze neven 't Spaons (Castiliaans) en Catalaans. Heidoor kin ouch de jäög vrij algemein Aranees praote en verstoon. Ouch veur sprekers vaan 't Catalaans is 't te verstoon, meh wel mèt mie meujte es väöl aander Occitaanse dialekte.

Karakteristieke

De veur 'ne boetestaonder mies opvallende versjille vaan 't Aranees zien de bepaolde artikele en persoenleke veurnaomwäörd, die aanders klinke es in de aander dialekte vaan 't Occitaans:

Aranees: eth / era es bepaold artikel „de“ (miervoud: es), es persoenlek veurnaomwoord „heer“ / „zie“ (miervoud: eri / eres)

Occitaans: lo (miervoud: los) / la (miervoud: las) es bepaold artikel „de“, es persoenlek veurnaomwoord „heer“ / „zie“.

Vergeliekingstabel vaan de vocabulaire

In 'n vergelieking mèt aander Roemaanse taole (Frans, Italiaans en Spaans) weure zeve belaangrieke klaankoontwikkelinge vaan 't Aranees vocabulaire oet 't Latien getuind: Latiense „F“ aon 't begin weurt „H“: ferrum (iezer) → hèr; filius (zoon) → hilh Intervocalische „N“ (tösse klinkers) velt eweg: farina (meel) → haria; una (ein) → ua „L“ aon 't eind vaan 'ne lèttergreep weurt 'nen halfvocaal „U“: sal (zaat) → sau Latiense „LL“ in of aon 't eind weurt de finaal „TH“: vitellus (kaof) → vedèth; bellus (sjoen) → bèth Intervocalische „LL“ weurt „R“: bella (sjoen) → bèra; gallina (hin) → garia Aonvangende „R“ krijg 'n „A“ deveur en de „R“ weurt verdobbeld tot „RR“: rota (raad) → arròda; radix (wortel) → arraïc De „R“ weurt dèks verplaots (metathese): ventrum (maag) → vrente; capra (geit) → craba

Oontwikkelingstendenze vaan 't Aranees vocabulaire volgens de zeve aofleidingsregels in vergelieking mèt aander taole:

Nr.	Latien	Frans	Italiaans	Spaans	Aranees	Limbörgs
1a	festa	fête	festa	fiesta	hèsta	fies
1b	filius	fils	figlio	hijo	hilh	zoon
2	luna	lune	luna	luna	lua	maon
3	mel	miel	miele	miel	mèu	honing
4	castellum	château	castello	castillo	castèth	kestieël
5	illa	elle	ella/lei	ella	era	zie
6	ridere	rire	ridere	reír	arrir	lache
7	capra	chèvre	capra	cabra	craba	geit

Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle