Sjötterie

Dit artikel is gesjreve in 't Valkebergs. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Valkebergs aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.

---

Aan dit artikel weurt de kómmenden tied nog gewirk. Tot daen tied kan d'n inhaud van 't artikel veurnaam informatie misse of nog neet good in zie verbandj ligke.

'n Sjötterie ies 'n vereiniging van mansluuj, die veur 1500 es taak houw um de eige sjtad en 't platteland te verdedige tege indringersj en criminele.

In de tegewoordige tied ies de sjötterie miè 'n vereiniging, die de sjötterietradities van vreuger bewaard haet binne 'n gemeinsjap van kameraodsjap en óntsjpanning. 't Veurnaamste blief 't (vogel)sjete en 't ziech presentere in 't traditioneel uniform (Carnaval, processie). Väöl Limburgse en Belzje dörper en sjtae höbbe 'n sjötterie, woavan d'rsj 'n aantal ies opgeriech of heropgeriech in de jaore 1880-1885. Sómmige vereiniginge zint al ièwenoud.

Sjete mèt de buuks

De raek op de sjeetboum mèt de bölkes

'n Buuks of buks ies 't geweer woamèt bie de sjötterie gesjote weurt. Ze vèlt onder de vuurwaopewet. 't Ies 'n type kamergeweer, kaliber 12 mèt 'n lengde van 1.80 m. en 'n gewiech van ca 17 kilo. 't Doel van t sjete bie de sjötterie ies 'ne (naomaak)vogel of 'n aantal bölkes. Dat gebeurt in wedsjtriedvörm o.a. bie 't OLS.

Mèt de buuks weurt gesjote vanaaf 'ne aanlèkpaol riechting de sjteetboum, wao-op ziech in de tuup, de raek bevingk woa-op de bölkes ziete.

't OLS en d'n Um

D'n Um ies de pries dae 'n sjötterie kriet bie 't winne van 't OLS of "Oud Limburgs Sjöttersfiès" (Oud Limburgs Schuttersfeest). Eder jaor weurt 't OLS georganiseerd door de winnende vereiniging van 't aafgeloupe jaor. De pries dae 'n sjötterie kènt winne sjteit bekènd ónder de naam D'n Ouwe Limburger of d'n Um.

Bielemanne

Neet eeder sjutterie haet bielemanne, mer es un vereiniging bielemanne haet, loupe deze veurop, achter de burdjesdrager. Bielemanne zeen diks forsje manne, die unne zwaore biel op de sjouwers drage. Auch hubbe zie ein tesj bie zich, mit versjillende materialen zoa es touw, unne knieptang, un zakmes en nog veul meer.

Bielemanne funksjioneerde vreuger es vriemakersj van de waeg hoe euver de bronkprocessie trik. Want dur waore altied waal ein paar protestanten die neet wilde dat de processie door de straote trok. Diks ligde zie dan eine boum op de waeg, of versjperde de waeg mit andere obstakels.

Sjmurges vreug, teage un oer of 5, ginge dan de bielemanne mit unne sjlaagwerker op paad om de route gans vrie te maken van versjperringe. Dit gebroek weurt op sommige plekke in limburg nog oetgeveurd, rond 5 oer gaon de bielemanne dan same mit de drumband en de vaan van de sjutterie de route van de processie vriemaake. De versjeperringe waere dan verzurg door de buurtvereiniginge, die dan unne boum op de waeg ligke. Es de bielemanne de boum op minstens ein plaats volledig door hubbe gehak, wach dur meistal ein glaeske els, of get angers sterks, op hun.

Marketenster

'n Marketenster in 'n sjötterie ies 'n vrouw die de sjötte verzörg mèt ete en drank. Diet weurt meistal mètgedrage in 'n rete mangel, aafgedèk mèt 'nen dook. De kleierdrach besjteit oet 'n vrouwelike versie van wat de lede van de sjötterie drage. Ein sjötterie haet meistal miè es ein marketenster.

De Oud Limburgse Sjuttersfederasie

De Oud Limburgse Sjuttersfederatie ( ofwaal de O.L.S. ) is het hwoagste euverkoepelende orgaan van alle sjutterieje in Nederlands - en Belsj Limburg. Zie zeen d'r op toe, dat alles wat binnen de diverse bonden gebeurd altied volges de richtlijne gebeurd. Wier verzurge zie onger angere Jury - Buksmeister en commandante cursussen. Veur de res zeen zie natuurlijk belas mit un sjukske organisasie van 't OLS-fjes.

Op dit moment zeen d'r ong. 155 sjutterieje aangesjlaote bie de OLS.

Petroanheilige van de sjötterieje

Bekans eder sjötterie in Nederlands Limburg en Belsj Limburg haet 'ne petroanheilige in de Katholieke traditie. De naam van deze besjermheilige, dae dèks dezelfde ies es van de parochièkèrk, ies ouch dèks de naam van de sjötterie.

Bekènde petroanheilige van sjötterieje zint Agatha, Aldegundis, Ambrosius, Andreas, Anna, Ansfried, Antonius, Barbara, Brigida, Catharina, Clemens, Cornelius, Dionysius, Eligius, Elisabeth, George, Gertrudis, Gondulphus, Gregorius, Hiëronymus, Hubertus, Harlindis, Jacobus, Sint Jan, Sint Job, Johannes, Joris, Joseph of Sint Joep, Lambertus, Laurentius, Leonardus, Lucia, Marcellinus, Michaël

Lèsbreef Sjötterie veur de jeug

De wèrkgroep Volkscultuur van Veldeke-Limburg goof in samewèrking mèt Veldeke krink Venlo in 2009 'ne lèsbreef oet euver de Sjötterie. De beukskes woorte versjpreid onder de lièrlinge van de groep 7 en 8 van de basissjoale in Nederlands Limburg.