Herstal

Dit artikel is gesjreve in 't Norbiks. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Norbiks aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.

---

Liegking Herstal in de provincie Luuk

Knooppeunt Haut-Sarts

Herstal is 'n gemèngde die langs de Maas in de provincie Luuk óp 't Belsj liekt. Herstal makt deel oet van de agglomeratie Luuk, die 600.000 inwoners haat. Bie de gemèngde hure ooch de kerne Milmort, Vottem en 'n dèel van de vreuger gemèngde Liers. 't Aander deel hurt bie Juprelle. Herstal is riek an industrie, o.m. de FN, kreegwapefabriek, beejt werkgelegenheed an de lokaal bevolking.

Herstal liekt an e belangriek knooppeunt van ottowaeg die nao Brussel, Name, Bastogne, Antwerpe, Hasselt, Luuk, Aoke en Mestreech lope.

Historie

D'r gówwe ieëw van Merovingers en Karolingers

De liegking langs de Maas en de plaatsjeleke brónne makde dat d'r regio al bewónd waor in d'r viefde ieëw v. chr. Roond 't èng van 't Romeins Riek en 't begin van de Merovingische periode waoërt 't gehuch 'n versjterkde vesting mèt d'r naam Héristal. D'r belangriekste verbeendingswaeëg tösje Tongere en Aoke sjtook hie de Maas över. Waarsjienlek sjtook me mèt 'n vaer de Maas över nao Jupille.

Monument to Charlemagne, Liège, Louis Jéhotte, sculptor, 1867

In d'r zaeëvende ieëw goof Héristal ziene naam an de familie die de Karolingische dynastie sjtichde, Pepijn van Héristal. E waor d'r vader van Karel Martel dae d'r groeëtvader waor van Karel d'r Groeëte en dae verlach zieng hoofdresidentie nao Aoke en trók va palts nao palts in zie immens groeët riek.

Middelieëwe bies noe

Hestal waor 'n deel van Hertoge va Lotharinge en waoërt an 't èng van d'r twelfde ieëw 'n deel van de hertoge van Brabant. Ooch al loog Herstal kórt bie Luuk, 't makde gèèn deel oet van 't preensbisdom Luuk bies 1740 wie d'r preensbisjop Georges-Louis de Berghes 't gól van Frederick II va Pruse. In dae tied waor de sjtad bekaand öm z'n kapabel ambachtsluuj: póttebakkers, hoefsjmidse en klókkemaeekers.

In d'r 19de ieëw waoërt Herstal de sjtad va kaole ne sjtaal. Waeltberoemd waoërt Herstal dör de sjtichting van de FN in 1889. Va 1902 bies 1962 waoërte hie, naeve kreegswapens, ooch motorfietse en otto's gemakd.

Op 7 augustus 1914, bie 't begin van d'r Örsjte Waeltkreeg en de invasie van de Duutsjers waoërte 27 burgers geëxicuteerd en 10 hoezers verwoest.

Nao d'r Twiede Waeltkreeg sjtortte d'r kaole en metaalsector inèè, oeëdör de werkloosheed oongekande proporties aa-noom. Allewiel hersjtèlt de Herstalse economie wer. D'r zeunt mieë wie 200 bedrieve gevestigd, oeë-oonder Techspace, dat precisie oonderdele makt vör European Space Agency’s Ariane rekèt.

Bekiekenswaeërd

Lovinfosse-hoes

• E museum, oonderbrach in 't Lovinfosse-hoes oet 1664 in Maaslandse Renaissance, tuuënt artifacte oet de prehistorie en de Gallo-Romeinse periode, 'n Frankische begraafplaatsj. 't Museum haat ooch 'n collectie industrieel erfgood.
• D'r Pippijn Toeëre (“Tour Pépin”)

Beroemde bewoners

• Pippijn va Herstal, (635 or 640-714)
• Karel Martel, (686-741)
• Karel d'r Groeëte,(742 or 747-814, birth in Herstal is uncertain)
• John Browning, VS designer va vuurwapens (1855-1926)
• José Happart, Belzje politicus
• Jean-Marie Happart, Belzje politicus

Externe leenk

• Website van de gemèngde