Aelse

Van Wikipedia
Gank nao: navigatie, zeuke

Dit artikel is gesjreve in 't Aelses. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Aelses aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.


Aelse (Elsloo)
Gewaeze gemeinte in Nederlandj

Elsloo wapen.svg

{{{locatie}}}

Gevörmp 1817
Opgehaeve 1982
Opgegange in Stein
Provincie Nederlands Limbörg
Hoofplaats Aelse
Opperflaakde (bie opluffing) 8,18[1] km²
– daovan water: 0,39[2] km²
Inwoeners (kort veur opluffing) 6.980 (1971)
deechde: 8,54[1]/km²
Lies van börgemeisters

Aelse (Nederlands: Elsloo) is 'n dörp in Nederlands Limburg in de gemeinte Stein. In de buurt sjtruime de Hemelbaek en de Sjlekbaek.

Buurtsjappe[bewirk | brontekst bewerken]

Buurtsjappe zint:

Gesjiedenis[bewirk | brontekst bewerken]

In de buurt zeen opgravinge, die truk gaon nao de tied van de Bandkeramiekers, die hie rónd 5000 v. Chr. woonde. De boere waore aafkómstig van Boheme en Moravië. De Romeine houwe hie 'ne Romeinse villa en 'n begraafplaats. Ouch de Franke en Merovingersj höbbe hun doaje begrave op 't plateau in 't Maasdal bie Aelse . 't Hudige dörp is van Middelièwse oarsjpróng. In de 12e ièw boèwde de hière van Aelse 'n börch. De reste ligke in de Maas. De luuj verdeende vreuger hun brwad mèt sjeepvaart op de Maas. 't Hoes van Jan Coninx, dae helsjtein oet Name verveurde, bevunk zich baove op de Maasberg.

Saer 1982 huurt Aelse bie de gemeinte Stein.

Historische inwoanertalle[bewirk | brontekst bewerken]

Zoawel in de neugetiende as in de twintigste ièw is de bevolking van Aelse bezónger hel gegreujd, mjèstal helder as 't gemiddelde van de provincie.

Jaor Aantal Greuj (gans Limburg)
1830 786[3] --
1840 1.110[4] +41,2% (+5,6%)
1849 1.254[5] +13,0% (+4,3%)
1859 1.206[6] -3,8% (+4.4%)
1869 1.264[7] +4,8% (+4,5%)
1879 1.380[8] +9,2% (+7,0%)
1889 1.447[9] +4,9% (+6,8%)
1899 1.447[10] =0% (+10,2%)
Jaor Aantal Greuj (gans Limburg)
1909 1.602[11] +10,7% (+17,8%)
1920 2.020[12] +26,1% (+32,5%)
1930 2.650[13] +31,2% (+25,1%)
1947 3.511[14] +32,5% (+24,2%)
1956 4.273[15] +21,7% (+27,3%)
1960 5.127[2] +20,0% (+7,4%)
1971 6.980[1] +36% (+13,9%)
  • Opmerking: Bie de volkstèlling van 1971 zeen de ciefers op ganse vieftalle aafgerund. Gelèt op 't klein aantal inwoeners van Aelse is 't greujciefer veur dat jaar op ganse percènte aafgerund.
Rillatief oontwikkeling vaan 1830 tot 1971

(x1830=100)

Greun: Gemeinte Aelse
Blauw: Provincie Limburg

Waope[bewirk | brontekst bewerken]


De volgende sectie van dit artikel is gesjreve in 't Mestreechs.

De gemeinte Aelse kraog op 21 november 1888 vaan d'n Hoege Raod vaan Adel e waope touwgekind (zuug de tabel veur e printsje), wat ziech zoe liet besjrieve:

In sinopel (greun), bezejd mèt elzetekskes, de H. Maag Maria, in natuurleke kleur, mèt kroen en nimbus vaan goud en gekleid in zèlver (wit), op de rechtererm dragende 't kinneke Zjezus, mèt e kleid vaan zèlver, mèt 'ne nimbus vaan goud en, vashawwend aon 'n koord vaan keel (roed) twie sjuinsgezatte sjèldsjes, dat aon de rechterkant (veur de beziener links) vaan keel belaoje mèt drei kepers vaan goud, en dat aon de linkerkant vaan keel mèt 'ne paol vaan goud, belaoje mèt drei kepers vaan sabel (zwart).

De elzetekskes zien sprekend: ze beelde de lètterleke beteikenis vaan de (Nederlandse) naom es 'bos vaan elze' oet. Maria is zeker sinds de zestienden iew sjötspetroen vaan Aelse. De sjèlder zien vaan Gavre ('n hierlekheid boevaan de hiere langen tied ouch euver Aelse heersde) en vaan de aw hierlekheid Aelse. De Maria mèt twie sjèlder in de hand vörmde in vreuger tije 't zegel vaan de hierlekheid.[16]

Bezeenswaerdig[bewirk | brontekst bewerken]

Kesjtièl Aelse
  • Aelse is besjermp dörpsgezich mèt monumentaal pande in de Dörpssjtraot, op de Maasberg en Op d'n Berg.

'n Gedeilte van oud Aelse is aafgebraoke bie de aanlèk van 't Julianakanaal (1925-1935).

  • De Heilige Augustinuskèrk oet 1848 door architect Dumoulin. 't Baksjteine geboew haet klassieke elemente. Bènne sjteit 'n houte Anna-te-drieëbeeld oet 1525 gemaak door 'de Meister van Aelse, wavan nog mjeh werke bekènd zin. Wiejer zin nog te zeen de beelde van de heilige Catharina en Sinteberb, 't 13e jews "houte kruus van Katsep" en 'n Miedelièws doupvont. Aansjtwatend bevingk zich nog 'ne apaarte Maria devotiekapel.
  • De Mariakèrk oet 1959.
  • Martinuskèrk
  • Op de kruusing van de Raodhoessjtraot, Kaaksjtraot en Dörpsjtraot sjteit 'n neogotisch kapelke, oet de 19e ièw, gewiejd aan Slevevrouw van Lourdes. 't Gebuuwke (rieksmonument) is opgetrokke oet veldbrandsjtein op de plaats woo in vreuger jaore 'ne sjanpaol haet gesjtange. Veurdat 't hudig beeld in 't kapelke kaom te sjtaon sjtinge d'r versjeie anger beelde: 'n houte crucifix en tot 1995 'n Heilig Hartbeeld. Binne hingk ouch nog e klein houte kruus, dat in 2004 op wónderbaarlike wies ies euvergebleve oet 'n aafgebrend hoes.
  • Naeve de kapel sjteit de ouw dörpspómp.
  • Kesjtièl Elsloo. Van warsjpróng 'n broewerie woort 't in de 17e ièw verboewd tot kesjtièl door de Hièr van Aelse, graaf Nicolaas d'Arberg Valengin. Bie 't complex werre ouch 'n watermeule, 'ne haof en 'n wenjelpark mèt heemtuin. In de Maasbedding ligke de reste van 'ne börch van Aelse, die in de 51 e jew door de Maas is euversjtruimp.
  • de inpandige Sjlekmeule (watermeule) op de Sjlekbaek sjtamp oet 1552.
  • Graafkapel van de grafelike familie Geloes van 't kesjtièl.
  • Sjtreekmuseum Sjippersjbäörsj oet de 17e jew.

Dörpsvereiniginge[bewirk | brontekst bewerken]

  • Fanfare De Maasgalm
  • Heemkundevereiniging De Maasstreek
  • Carnavalsvereiniging de Sajelaire

Dialek[bewirk | brontekst bewerken]

In 2000 versjeen de platte Aelsenaer, de dictionair van 't Aelser plat oet de jaore veur 1940-1950 en vreuger van de hand van J.G.G. Cobben.

Rifferenties[bewirk | brontekst bewerken]

  1. 1,0 1,1 1,2 Volkstèlling 1971 - Plaatselike indeiling
  2. 2,0 2,1 Volkstèlling 1960 - Bevolking van gemeintes en óngerdeile van gemeintes
  3. Volkstèlling 1830
  4. Volkstèlling 1840 - Limbörg
  5. Volkstèlling 1849 - Hertogdóm Limbörg: gemeintesgewies indeiling van de provincie
  6. Volkstèlling 1859 - Plaatselike indeiling
  7. Volkstèlling 1869 - Feitelike of getèlde bevolking in eder gemeinte van 't riek
  8. Volkstèlling 1879 - Limbörg: plaatselike indeiling
  9. Volkstèlling 1889 - Limbörg
  10. Volkstèlling 1899 - Limbörg
  11. Volkstèlling 1909 - Plaatselike indeiling
  12. Volkstèlling 1920 - Plaatselike indeiling
  13. Volkstèlling 1930 - Plaatselike indeiling
  14. Volkstèlling 1947 - Plaatselike indeiling
  15. Woaningtèlling 1956 - Veurnaamste gegaeves per gemeinte
  16. Heraldry of the World - Elsloo
 
Gemeinte Stein
Flag of Stein.svg
Dörper: Aelse | Berg | Maes | Stein | Werment
Buurtsjappe en gehuchte: De Kaereshei | Katsep | Klein Maes | De Maasbendj | Nattenhaove | Nuujdörp | Terhage | De Velsjuur
Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "http://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Aelse&oldid=355294"