Zittesj

Van Wikipedia
Gank nao: navigatie, zeuke

Dit artikel is gesjreve in 't Zittesj. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Zittesj aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.


't Zittesj is de taal van de sjtad Zittert in de gemeinte Zittert-Gelaen. Óndanks dat Zittert al jaore mit Gelaen aaneingegruid is en sins 2001 ouch in dezelfde gemeinte lik, zeen de dialekte van bei sjtae absoluut neit geliek, kiek ouch Gelaens. 't Meis liek 't Zittesj nog op de dialekte die sjus euver de grens mit Dutsjlandj, in de Zelfkantj, gesjpraoke waere, en op 't plat van Herkeboesj. Veur de res is 't e typisch euvergangsdialek van de Midde-Limburgse dialekte, wie 't Remuns, nao de Zuud-Limburgse dialekte van 't Heuvellandj.

Kènmerke[bewirk | brontekst bewerken]

E veurnaam kènmerk wo in 't Zittesj zich aansjlut bie Midde-Limburg is de mouillering, al kump dit versjiensel neit meer in alle weurd veur wo me ze in 't Remunjs nog aantröf. Zittert en Gelaen zeen óngeveier de zudelikste plaatsje wo me dees mouillering heurt. Get typisch zudelèks is de -sj in e woordènd, wo me in noordeliker dialekte -s of -rs haet. Dat zuut me al aan 't woord Zittesj en dat wurt ouch dudelik in flesj, minsj en beusj. Waat 't Zittesj mit zowaal 't midde es 't zuide gemein haet en 't aafsjeit van 't noorde, van 't Mesjtreichs en van de Belsj-Limburgse dialekte is dat 't te zuudooste van de Panninger Linie lik. Dit kènmerk sjpeelt 'n rol in 'n zeker rivaliteit die besjteit tösje Zittert en Mesjtreich.

't Belangriekste kènmerk van 't Zittesj vuntj me de Zittesje diftongeiering. Die besjteit dao-oet dat wen in de dialekte te noorde van Zittert 'n ee, oo of eu in e woord optraet, en dae vocaol haet dao de sjtoottoon, dat er dan gebraoke wurt tot 'ne diftong: ei, ou of ui. Vergliek:

  • neet - neit
  • blood - bloud
  • zeuke - zuike

Dit kènmerk haet es verspreiingsgebied behawve Zittert traditioneel de Zelfkantj en Herkeboesj, wie baove besjreve is, mer boete Zittert kump 't versjiensel allewiele koum of neit meë veur. 't Moug dan ouch neit meë door jederein in Zittert zelf in eer gehouwte waere, toch zuut me sjus dit kènmerk es de kwintesens van 't Zittesj, zodat väöl sjpraekesj toch waal draan vashouwte.

De typisch Zittesje diftongeiering woort veur de eesjte maol besjreve door Willy Dols in zien dissertatie oet 1944.

'n Anger typisch Limburgs kènmerk det ouch in 't Zittersj veurkump is de verangering van 't diminutieve suffix -ke in -ske nao ch, -k en -ng; buik-buikske, sjpang-sjpèngske, baoch-bäöchske.

Literatuur[bewirk | brontekst bewerken]

Zittesje leidjes woorte gezónge door de jónkgesjtorve Jo Erens, en later incidenteel door Toon Hermans. Bekènde dichtesj waore Felix Rutten en Arthur Laudy. Veldeke haet 'ne krink in Zittert. Grote name van noe zeen Albaer Sluis en Phil Schaeken.

Externe link[bewirk | brontekst bewerken]

==Brónne==
Brón(ne):
Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "http://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Zittesj&oldid=338560"