Vla
Van Wikipedia
Dit artikel is gesjreve in 't Valkebergs. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Valkebergs aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.
Vla, vlaam of vlaaj ies 'n plat rónd gebak gevöld of belag mèt vröchtemoos. Ouw benaminge zint: flado en vlade (Oud-Duutsj); vlãde, vlaye, vlade, toerte, vlaedpanne, toertpanne (Oud-Nederlands). Ouch 't woord (koo)flat haet hiemèt verband.
Inhawd |
[bewirk] Historie
D'n oarsjpróng van de vla zou liegke bie de Germane, die 'ne platte baom van giesdeig bakde, woa ze honing of 'n soort confituur op dege. Op sjilderieje van Pieter Brueghel (de ouwe), oet ca 1525, were 'n soort vla's aafgebeeld.
[bewirk] Limburgse vla
Limburgse vla, (plaatselik ouch vlaoj, vlaaj, flaaj of vlaam geneump), in 't Nederlands vlaai, ies e typisch Limburgs gebak. Limburgse vla's were gebakke in de Euregio Maas-Rien: Belsj en Nederlands Limburg, in 't Land van Herf, 't Montsenergebied, Oas-Belsj en in e klein deil van Duutsjland. Opvallend kènmerk ies dat de vla in zien gehièl weurt gebakke, compleet mèt de völling.
[bewirk] Soorte Limburgse vla
- Limburgse Vla besjteit oet 'ne rónne platte baom van broaddeig, mèt opsjtaonde reng, dae belag weurt mèt sjpies (ouch moos) van vröchte. Die vröchte kènne bieveurbeeld keersje, appele, appelekauwe, kroasjele, eerdbeze, proeme of äöfte zin. Dat zint de ope vla's.
- Riestevla ies gevöld mèt dieke, löchtige riestepap.
- Greumelevla haet 'n bovelaog van bakgreumele.
- 'ne Moereflaaj ies 'ne vla belag mèt gesjaafde moeëre (wortele).
- Lödderkesvla, vla weurt bedèk mèt ziech krusende deigreemkes, de zgn lödderkes, euver 't fruit.
- Es de vla bedèk weurt (gesjlote vla) mèt 'ne deigdèksel höbbe v'r te make mèt 'ne toesjlaag. Bie appele weurt dat appeltoesjlaag, tartepóm of appeletoert geneump.
- Wiejer ies d’r dan nog de variant toert, dae gemaak ies van luxere, zjwoardere deig (zandtaartdeig), dae neet in drieheukige punte weurt gesjneje bie ’t opdene, mèh in pestielvörmkes. Meistal ies hie de sjpies ouch bedek mèt lödderkes. 'n Veurbeeld ies linzetoert. (oarsjprónkelek aafkömstig oet Linz, Duutsjland).
- 'n Tuurtsje ies 'n klein gebekske.
- Kook ies gebak van luchtige biscuitdeig woa-in in plaats van boter, eier were geklop. Nao 't bakke weurt de basisvörm gecombineerd mèt sjlaagroum, mokka of crème.
- 'ne Greuntetoert ies 'ne hartige 'vla' mèt greuntevölling.
- Vla ies ouch ’n soort weike pudding. Ter óndersjeiing van dit produk weurt gebakke vla tegewoordig dèks vlaaj geneump.
[bewirk] Vla bakke
Vla bakke ies 'n traditie in Limburg. Hoesvrouwe bakde mèt verjäördage, broelofte en veural ouch mèt de kèrmes 'ne houp vla's. Die vla's woorte dan gebakke in 't bakkes, e klein gebuke mèt 'ne ove dat los sjtóng van 't hoes.
[bewirk] Recep lödderkesvla
'ne Ouwerwètse vla weurt gebakke op 'n zjwarte, iezere vlaplaat van 28 of 30 cm. Allewiel deit me 't bakke ouch in kleiner vörm, ouch vanwege 't kleiner gezin.
Recep van 'ne lödderkesvla:
- 250 gram bloom
- hemfelke, ca 15 gram, gis (of 5 g korrelgis)
- 20 gram verkesvèt of boter
- ca. 1 deciliter mèlk
- 1 eetlepel soeker
De gisdeig make: De gis mèt get lauwe mèlk menge. Van de bloom, 't vèt of de boter, de soeker, de gis en de lauwe mèlk 'ne deig make. Al good doorknae en daonao op 'n werm plek, ónder 'ne dook, laote sjtoon um te laote rieze, ongevaer 1 oer.
Naodat de deigbol gereze ies, nog ins doorknae en dan oetrolle mèt 'n deigrol tot 'n platte rón vörm woamèt 'n vlaplaat ruum bedèk kènt were. Dus 'ne centimaeter of 3 miè es de doorsjnee van de vlaplaat. De deig dae oetsjtiek mèt de deigrol rollentaere euver de rand devanaaf sjnieje. 't Opsjtaond rendsje vochtig make um nao ´t bakke 'n broen rendsje te kriege. De baom hie en dao inprikke mèt 'n versjèt en dan nog ins laote rieze.
De baom weurt dan belag mèt sjpies van kouw vröchte of vröchtemoos. Van 'n res van de oetgerolde deig reepkes sjnieje van óngevaer eine centimaeter breid (mèt 'n radeerraedsje). Die kruusgewies euver de vla drapere zoadat 'r 'n nètwerk óntsjteit.
Bakke in 'ne heite ove, ongevaer 20 minute.
[bewirk] Trivia
- 'n Bekènde Limburgse oetdrukking ies Goje vla ies dun van laer en diek van sjmaer, dat wilt zègke, dat de baom dun maog zin en de sjpies (völling) royaal.
- 'n Toert ies 'ne sjeldnaam veur 'n vrouw.
