Modertaal
Van Wikipedia
Dit artikel is gesjreve in 't Norbiks. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Norbiks aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.
'n Modertaal (of L1) is 'n taal die in de jeugd, zoonder formeel oonderwies, wert verworve. Kenmerkend väör modertaalsjpraeëkers is dat zie wete wat in de taal waal en neet gezag kan waeëre.
Inhawd |
[bewirk] Twieë- en mieërtaligheed
Bie voldoende gelegenhèèd um in d'r keendertied mèt tale in kontakt te kaome, kan 'ne miensj 'n groeët aantal L1's verwerve. Twieë- en mieërtalèghèèd is in groeëte dele van de waelt d'r norm. In Westerse leng tendeert de bevolking, oonder druk van de nationaal officiëel tale, evvel nao èèntalèghèèd.
't Vermoge um 'n taal zoonder oonderrich op 'n hoeëg niveau te verwerve zow, mèt 't aafnaeme van 't vermoge tut global laerning en de wieërgaonde, ooch däör 't oonderwies gesjtimuleerde differentiëring, nao 't tieënde jaor mètstens beginne aaf te naeme. In de modern taalkunde wert 't begin van de pubertèèt aagezieë es de aafsjleting van de zoegeneumde kritische periode, oeë-in modertaalverwerving mäögelek is. 21 februari is d'r UNESCO Internationale Daag van de Modertale.
[bewirk] Twiede taal
'n Taal die me neet op modertaalniveau verworve haat, wert mètstens 'n twiede taal (of L2) geneumd. 't Aa-lieëre van L2's gèèt väöl laestèger es wie van L1's en väör 't op niveau haowe van de kènnis is mètstens 't väöl gebroeke van de taal nuëdèg. Oonder taalkundège is 't gebrukelek bie L1's va taalverwerving en bie L2's va lieëre of aa-lieëre te kalle. Bie L2's die verwaant zeunt mèt de modertaal is de passief kènnis, 't begriepe, mètstens baeëter wie de actief kènnis, 't èèges gebroeke van de taal. Ooch al kan ieëmes 'n L2 perfect en zoonder meute kalle, da nog is an 't vraem accaent te maerke dat 't neet z'n modertaal is.
[bewirk] Vertale van L2 nao L1
't Vertale van tekste van 'ne L2 nao 'ne L1 verlöpt väöl gemekkeleker es 't vertale van de èng modertaal nao de ander. Dit haat d'r mèt te make dat 'ne L2 al vertalend is gelieërd en 'ne L1 is verwórve. Me kènt 'n modertaal dus enerzijds te genuanceerd öm nog gemekkelek te kènne vertale en anderzijds haat me de taal neet al vertalend gelieërd oeëdör zich twieë relatief vanèènsjtaonde taalregisters gevörmd haant. Ieëmes dae van de èng modertaal nao de aander vertaalt mót van de te vertale taal truuk nao 't betekenisniveau öm dao de zjuuste wäöerd of zinsconstructies baove te kènne haole in de de vertaaltaal en dat proces doort langer es d'r waeg van L2 nao L1. De bètste vertalinge zeunt evvel va luuj die de twieë tale óp modertaal niveau beheerse en zich 't vertale van de èng nao de aander, leefs zoe joonk mäögelek, ooch ège haant gemakd.
[bewirk] Taalbad
't Verwerve van L2's op latere laeftied is evvel mäögelek volges de methode van 'n oonderdompeling in 'n taalbad, 'n methode die in d'r mieërtalège Euregio al mènstens 100 jaor bekaand is. In de jaore twintèg van d'r vörrige ieëw gonge Limburgse maedsjes van d'r gegoede boeresjtaand um 't Fraans te lieëre op wissel mèt maedsjes oet 't Luukse. De Luukse maedsjes kieëme da hie in de familie wonne en lieërde 't Plat en 't Nederlands. Later gong me op wissel goeë ooch wal au pair neume. In Spa bevindt zich 'n waeltberoemd taalbadcentrum oeë me väör väöl gaeld volges die methode 'n L2 op modertaalniveau kan verwerve in korte tied.
[bewirk] Taalbad via d'r TV
In de beginjaore van d'r TV - in de jaore 60-70 - waoërt in Limburg mètstens nao de Duutsje zenders gekaeëke. Bie de kènger van toendertied waor de passief auditief kènnis van 't Duutsj groeët. Allewiel is dit TV-taalkontakt bie keender väör 't Ingelsj väöl frekwaenter en nèèt mie väör 't Duutsj.
[bewirk] De Europese Unie
De Europese Unie besjoewt de officieel landstaal es de modertaal van de bevolking van e laand. [1]
