Jazz

Van Wikipedia
Gank nao: navigatie, zeuke

Dit artikel is gesjreve in 't Mestreechs. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Mestreechs aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.


Jazz is 'nen oersprunkelek Afro-Amerikaanse meziekstijl dee es hoofkinmerke improvisatie en swing heet. Improvisatie wèlt zoeväöl zègke es 't binne zeker norme op de plaots bedinke wat me geit speule, en swing weurt dèks oetgelag es subtiel oongeliekheid en syncopatie die de muziek häör typisch dansant geveul gief; e kinmerk vaan alle Afro-Amerikaanse meziek.

Historie en stiele vaan de jazz[bewirk | brontekst bewerken]

Scott Joplin maakde de ragtime in gans Amerika (en daoboete) populair.

Heieuver besteit gein einstummegheid, meh 'ne consensus besteit wel.

De prehistorie[bewirk | brontekst bewerken]

Vaan de late zestiende iew tot de negentiende iew woorte negers oet Wes-Afrika nao de Nuie Wereld versjeep. In deen oonderdrökde wereld verlore de slaove hun taole en religies, meh hunne meziek en dans bleef nog laank behawwe; de lèste rapporte vaan zulke ritueel danse stamme oet de jaore viefteg vaan de twintegste iew. Zeker zoe belaankriek is evels d'n invlood - toen al, meh zeker ouch nao de slaovetied - vaan de westerse meziek, die de slaove tot ziech krege door christeleke hymnes en volksleedsjes. De work songs en negro spirituals stoonte aon de weeg vaan versjèllende 'zwarte' stijle.

Wie de slaovernij in 1865 woort aofgesjaf in de Vereinegde Staote raakde de zwarte bevolking hendeg verpauperd meh kaom wel mèt nog mie de blanke muziekcultuur in aonraoking, wat rizzelteerde in sumpel leder mèt akkoordbegeleiding en 'n typische ritmeveuring: de blues. Neve deze meziek, dee op 't platteland vaan de Mississippidelta tot bleuj kaom, oontwikkelde ziech in de stei 'nen aandere muziek mèt Afrikaanse invlode: de ragtime, miestal veur piano solo, 'nen hendeg ritmische meziek boebij de syncopes in de melodie zörgde voor 'n veur deen tied oongekind dansant geveul. Ragtime gespäöld door 'n brassband, wie de muziek vaan James Reese Europe, populair gewore in d'n Ierste Wereldoorlog, waor de directe veurluiper vaan de jazz.

New Orleans jazz[bewirk | brontekst bewerken]

Kornèttis en trompöttis Louis Armstrong is de bekindste New Orleans-jazzmusicus.

In New Orleans oontstoont de jazz doortot brassbands blanke songs, zwarte blues en gemingde ragtimes gónge speule en dat op dezelfde gesyncopeerde meneer bewèrkde. Es stiechter en leier vaan 't ierste jazzensemble weurt Buddy Bolden geneump; de ier vaan inventor of jazz woort later door de weineg besjeie Jelly Roll Morton nao ziech touwgetrokke. De jazz sloog snel euver nao aander stei, veural in New York en Chicago. De groetste naome oet deen tied zien kornèttis en trompöttis Louis Armstrong en pianis Art Tatum. De muziek woort in commerciële vörm euvergenome door de blanke, wie Paul Whiteman, um dee zien orkes de charleston-rage oontstoont en veur wee George Gerschwin zien orkeswerke sjreef.

De New Orleans jazz weurt ouch wel Dixieland geneump, meh euver 't algemein is dat de naom veur de börgerleke jazzmeziek vaan nao d'n oorlog, dee sterk op de vreuge jazz trökgreep (zuug oonder).

Swing[bewirk | brontekst bewerken]

In de jaore daarteg oontstoont in New York 'n nui soort jazz: de swing. Dezen jazz waor homofoon (in plaots vaan heterofoon, wat de New Orleans jazz waor), lag geine naodrök allein op de ierste en twiede slaag meh op alle veer slaoge, en leep op 'n loupende, oonoonderbroke baslien. 't Besjeie ensemble woort ouch ummer groeter, tot 't op 't niveau vaan 'n big band kaom: veur eder instrumint dèks veer stök. Arranzjere woort zoe get professioneels. Aon 't eind vaan de jaore daarteg waor Amerika in de greep vaan 'n big-bandraazj. Groetste naome oet deen tied waore Duke Ellington, dee opelek inspiratie haolde oet de klassieke muziek, en de blaanke Benny Goodman.

Bebop[bewirk | brontekst bewerken]

Dizzy Gillespie, ein vaan de belaankriekste figure oet de bebop.

Wie de swingraasj veurbij waor en 't groet pebliek ziech mier op songs góng riechte, hadde sommeg getalenteerde muzikante genoog vaan de conformistische conventies in de muziek, e gónge die conventies verbreke of temeenste sterk oprekke, in klein combo's boe edere speuler solis kós zien. Zoe oontstoont de bebop, mèt hiel sterke harmonische oetbreiing (dreiklaanke en veerklaanke make plaots veur vief-, zès- en zeveklaanke; chromatische alteratie weurt de gewoenste zaak vaan de wereld), hoeg tempo's, en wieneg melodieus, wèl solo's (dèks opgebouwd oet lang series vaan zèstiende note). Hei had de jazz definitief 't niveau vaan kunsmuziek gehaold. Groondlègkers waore Charlie Parker, Dizzy Gillespie en Thelonius Monk.

Dixieland, Cool jazz en Hard bop[bewirk | brontekst bewerken]

D'n invloodrieke Miles Davis heet 'n rol vaan beteikenis gespäöld in versjèllende stijle.

Es reactie op de euververhitte bebop kaome dees drei stijle op. D'n ierste waor 'ne revival vaan de jazz oet de jaore twinteg, mèt artieste wie Lu Watters. Deze muziek woort door jazzleefhöbbers weineg gewaardeerd en klink nogal taam. 't Waor veurnaomelek, haos exclusief, de muziek vaan blanke.

D'n twiede stijl waor cool jazz, wat es oontspanne muziek euverkaom. Dat beteikende evels zeker neet tot deze meziek es achtergrondmeziek bedoeld waor. Heer kós e hoeg niveau bereike, wie bij Miles Davis.

De hard bop kaom ouch naoventrint tegeliek op, mèt vertegewoordegers wie Sonny Rollins en veural John Coltrane. De muziek laog aonvenkelek gemekelek in 't gehuur, meh incorporeerde later modaliteit en verwijde tonaliteit en woort tenslotte atonaal.

Free jazz[bewirk | brontekst bewerken]

De touwgenome vrijheid in de hard bop veurde tot slot in 1960 tot de free jazz, bedach door 'n gróp musici oonder leiing vaan saxofonis Ornette Coleman. Zie doel waor veur alle parameters los te laote: gein akkoordsjema of leed mier es basis vaan improvisatie, gein tonaliteit, gein te sterk ritmegeveul. Bij beter bekieke bliek evels ouch deze meziek structuur en regele te höbbe, waore 't ouch mer negatief regele wie "gein tonaliteit". De free jazz had en heet wieneg aonhengers, al is 'r historisch belaankriek.

Rock jazz[bewirk | brontekst bewerken]

Wie me op dezen doedloupende weeg neet mie wijer kós, zoch me inspiratie in verminging mèt popmeziek. De mingvörm weurt meistens "jazzrock" geneump, meh "rockjazz" is correcter, umtot de meziek in weze jazz en neet rock is. De grooves vaan de rock en 't gebruuk vaan elektrische piano's, gitare en basgitare zien kinmerke die de rockjazz dudelek oondersjeie. Chick Corea is 'ne bekinde en gewaardeerde rockjazzpianis. In de jaore zeventeg verwaterde de meziek tot 't niveau vaan muzak-achteg materiaal (bekind es smooth jazz); zoe'n artieste (wie de sopraonsaxofonis Kenny G) weure in de jazzwereld algemein verach meh hole soms oongekinde verkoupciefers.

Posmoderne jazz[bewirk | brontekst bewerken]

Wynton Marsalis is eine vaan de toenaongevende jazzmusici sinds de jaore tachteg.

Roond 1980 waor in de gezètte te leze "Jazz is dead". De artieste verkochte minder plaote es oets en väöl groethede oet 't verleje waore gehiemeld. In eder geval trejt in dezen tied 't postmodernisme in d'n jazz in: artieste perbere neet mie te vernuie meh griepe trök op jazzstijle vaan vreuger. Verminging vaan jazzstijle, wie ouch de incorporatie vaan egaal welk muzikaal materiaol vaan boete de jazz, is hiel gewoen. Groete naome zien Wynton Marsalis en John Zorn.

Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "http://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Jazz&oldid=337844"