Beiere

Van Wikipedia
Gank nao: navigatie, zeuke


Qsicon Under Construction.png
Aan dit artikel weurt de kómmenden tied nog gewirk.
Tot daen tied kan d'n inhaud van 't artikel veurnaam informatie misse of nog neet good in zie verbandj ligke.


Dit artikel is gesjreve in 't Mestreechs. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Mestreechs aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.


Vrijstaot Beiere (Freistaat Bayern)
Vlag Blazoen
Veendel vaan Beiere Veendel vaan Beiere Waope vaan Beiere Waope vaan Beiere
Kaart
Deutschland Lage von Bayern.svg
Basisgegeves
Hoofstad Minge (Mönche)
Oppervlekde 70.551,57 km² (ierste)
Inwoeners 12.538.696 (twiede) (31 December 2010)
Bevolkingsdiechheid 178 inwoeners/km² (èlfde)
ISO 3166-2 DE-BY
Officieel website www.bayern.de
Politiek
Ministerpresident Horst Seehofer (CSU)
Coalitie CSU/FDP
Zedeleerverdeiling
(187 zedele):
CSU 92, SPD 39, FW 21, Bündnis 90/Die Grünen 19, FDP 16
lèste verkezinge 28 september 2008
volgende verkezinge 2012
Stumme in de Bundesrat 6

Beiere, formeel de Vrijstaot Beiere (Duits: Freistaat Bayern, Beiers: Freistoot Boarn), is 'ne staot in Duitsland dee in 't zuidooste vaan 't land ligk. Mèt e gebeed vaan 70.548 veerkante kilometer en naoventrint 12,5 miljoen inwoeners is 't de groetste staot vaan 't land en nump 't zoe'n 20% vaan 't totale land in beslaag. De hoofstad vaan de staot is München in 't Regierungsbezirk Opper-Beiere.

Gesjiedenis[bewirk | brontekst bewerken]

't Ierste stamhertogdom[bewirk | brontekst bewerken]

Beiere oontstoont wienie 'n Germaanse stam, de Bajuware, in d'n 6e iew n.C. 't gebeed inveel en dao e hertogdom stiechte oonder d'n Agilolfinge. In naom zien de Beiere christen, meh pas nao de koms vaan preesters oet 't iers-gallische weste oontstoont e geluifsleve. Bonifatius woort oondersteund door hertog Odilo (734-748) en reorganiseerde of stiechde de bisdomme Regensburg, Salzburg, Freising en Passau. Hertog Tassilo III (748-788) maakde ziech los vaan 't Frankisch Riek en oonderworp de Slavische stamme in 't Alpegebeed. In 788 woort Tassilo door Karel de Groete aofgezat en 't stamhertogdom weer ingelief bie 't Frankische Riek. Bie d'n opdeiling vaan 't Frankische Riek in 843 in 't Verdraag vaan Verdun kaom Beiere oongedeild bij 't Oos-Frankisch Riek oonder Lodewiek d'n Duitser. Binne 't Oos-Frankisch Riek waor Beiere 't kernland vaan de keuninge.

't Twiede stamhertogdom Beiere (907)[bewirk | brontekst bewerken]

Oonder de lèste Karolinge verzwaakde 't centrale gezag sterk, zoetot de Beierse stam zelf weer mie mach wis te kriege. Markgraof Luitpold vaan Karinthië kraog väöl invlood. Ziene zoon Arnulf (907-937) neumde ziech hertog vaan de Beiere en aongrenzende gebeeje. In 920 is Arnulf zelfs tegekeuning vaan keuning Hendrik I. Pas in 938 woort 't Duits gezag in Beiere herstèld. In 947 woort de dynastie vaan Luitpold op e zijspoor gezat en beneumde keuning Otto I zie broor Hendrik tot hertog. Heimèt woor vaan 'n zietak vaan 't Saksisch keizershoes op d'n hertogeleke troon gekoume. Oonder hertog Hendrik II oontstoont 'ne strijd mèt keizer Otto II. Heibij woort in 976 Karinthië vaan Beiere los gemaak en tot 'n aofzunderlek hertogdom verheve. Hertog Hendrik IV woort in 1002 es Hendrik II keizer. Heimèt kaom 'n ind aon de zelfstandegheid vaan 't hertogdom. Keizer Hendrik IV droog 't hertogdom Beiere in 1070 euver aon de Swabisch-Italiaanse dynastie vaan de Welfe. Oonder dees dynastie woort Beiere weer 'n belaankrieke politieke mach. In 1137 pakde hertog Hendrik X ouch 't hertogdom Sakse en wijers oetgestrèkde bezittinge in Toscane. Nao d'n verkezing vaan hertog Koenraad vaan Swabe tot keuning in 1138 braok de strijd tösse de twie mechtege vorste oet. In 1139 oontnaom de keuning Hendrik zie Beiers hertogdom en verliende 't aon zien haafbroor Leopold vaan Babenberg, markgraof vaan Oosteriek. In 1156 krijg de Welf Hendrik de Liew 't hertogdom Beiere trök in 'ne verkleinde vörm: 't markgraofsjap Oestenriek woort tot 'n aofzunderlek hertogdom verheve.

't Hertogdom Beiere oonder 't hoes Wittelsbach (1180)[bewirk | brontekst bewerken]

In 1180 woort Hendrik de Liew, hertog vaan Beiere en Sakse, door de keizer aofgezat en verbanne. Stirië woort vervolges los gemaak vaan Beiere en tot 'n aofzunderlek hertogdom verheve. 't Verkleind hertogdom Beiere woort euvergedrage aon Otto vaan Wittelsbach. Zien naokoumelinge zouwe tot 1918 aon de regering blieve. De hertogeleke mach is in Beiere nao 1180 sterk gekroompe: de graove en bisjoppe zien zoe good wie oonaofhenkelek gewore vaan d'n hertog. In 1214 woort door 't houwelek vaan hertog Otto II mèt Agnes vaan d'n Palts 't paltsgraofsjap aon de Rien verworve. Dit gebeed grensde neet aon Beiere en had 'n gans aander historie.

't Hertogdom Beiere nao de deiling vaan 1255[bewirk | brontekst bewerken]

Nao d'n doed vaan hertog Otto II in 1253 deilde zien zäöns in 1255 de bezittinge vaan 't hoes Wittelsbach:

  • Lodewiek II (gehiemeld in 1294) kraog Opper-Beiere en 't paltsgraofsjap aon de Rien mèt de käörvorsteleke weerdegheid
  • Hendrik XIII (I) (gehemield in 1290) kraog Neder-Beiere.

Nao d'n doed vaan keuning Konradien in 1268 erfde de hertoge vaan Beiere e groet deil vaan 't land vaan de Hohenstaufe mèt oonder aandere 't graofsjap Dillinge en de stad Donauwörth. Nao d'n doed vaan allebei de breurs volgde 'n wijer versplintering vaan 't hertogdom.

Hertog Lodewiek vaan Opper-Beiere woort in 1294 opgevolg door dee zien zäöns:

  • Rudolf (gehiemeld in 1319) in München en in de Rienpalts
  • Lodewiek IV (gehiemeld in 1347) in Ingolstadt

Hertog Hendrik I vaan Neder-Beiere woort in 1290 opgevolg door dee zien zäöns:

  • Otto III (gehiemeld in 1313)
  • Lodewijk II (gehiemeld in 1296)
  • Stefan I (gehiemeld in 1310)

Hertog Lodewijk IV had 'ne groeten invlood op de Beierse en Duitse historie. In 1314 woort heer tot Duitse keuning gemaak, dewijl zie broor Rudolf veur de tegepartij stumde. In 1317 woort Rudolf oet Münche verdreve en door de euverwinning bij Mühldorf in 1322 woort d'n Duitse troenstrijd in 't veurdeil vaan Lodewiek de Beier beslote. In 1329 woort 't hoesverdraag vaan Pavia geslote. De zäöns vaan de gestorve käörvoors Rudolf kraoge 't paltsgraofsjap aon de Rijn en 't groetste deil vaan de Beierse Noordgouw (Opper-Palts) touwgeweze. De käörvoorsteleke weerdegheid góng wissele tössen allebei de linies. Naotot in 1340 de hertoge vaan Neder-Beiere waore oegestorve woort hun land hereineg mèt Bove-Beiere. Ouch boete Beiere verwaorf de dynastie oonder kiezer Lodewiek vorstedomme: in 1324 't markgraofsjap Brandenburg en in 1342 't graofsjap Tirol. In 1346 volgde d'n gaofsjappe Holland, Zieland, Friesland en Henegouwe.

't Hertogdom Beiere nao de deiling vaan 1349/1353[bewirk | brontekst bewerken]

't Hertogdom Beiere nao de deiling vaan 1392[bewirk | brontekst bewerken]

't Käörvorstedom Beiere (1620)[bewirk | brontekst bewerken]

Beiere en d'n Reichsdeputationshauptschluss in 1803[bewirk | brontekst bewerken]

Beieren en de Vrei vaan Pressburg vaan 1805[bewirk | brontekst bewerken]

Keuninklek Beiere[bewirk | brontekst bewerken]

Beiere en 't Congres vaan Wene[bewirk | brontekst bewerken]

't Keuninkriek Beiere vaan 1815 tot 1918[bewirk | brontekst bewerken]

De vrijstaot Beiere (1918-noe)[bewirk | brontekst bewerken]

Bestuurleke deile[bewirk | brontekst bewerken]

Regierungsbezirke[bewirk | brontekst bewerken]

Beiere is verdeild in 5 zoegeneumde Regierungsbezirke. Dees umvatte op hun beurt weer Landkreise en Kreisvrije Stei (Duits: Kreisfreie Städte)

Regierungsbezirk Waope Hoofplaots Inwoeners (2008) Oppervlak (km²) Aontal Landkreise Aontal Kreisvrije Stei
Opper-Franke Waope vaan Opper-Franke Bayreuth 1.085.770 7.231 9 4
Midde-Franke Waope vaan Midde-Franke Ansbach 1.714.453 7.245 7 5
Oonder-Franke Waope vaan Oonder-Franke Würzburg 1.331.500 8.531 9 3
Schwaben Waope vaan Schwaben Augsburg 1.787.995 9.992 10 4
Opper-Palts Waope vaan Opper-Palts Regensburg 1.085.216 9.691 7 3
Opper-Beiere Waope vaan Opper-Beiere München 4.320.934 17.530 20 3
Neder-Beiere Waope vaan Niederbayern Landshut 1.193.444 10.330 9 3
Beiere Waope vaan Beiere München 12.519.312 70.549 71 25
Bestuurleke distrikte vaan Beiere

Landkreise[bewirk | brontekst bewerken]

  1. Aichach-Friedberg
  2. Altötting
  3. Amberg-Sulzbach
  4. Ansbach
  5. Aschaffenburg
  6. Augsburg
  7. Bad Kissingen
  8. Bad Tölz-Wolfratshausen
  9. Bamberg
  10. Bayreuth
  11. Berchtesgadener Land
  12. Cham
  13. Coburg
  14. Dachau
  15. Deggendorf
  16. Dillingen
  17. Dingolfing-Landau
  18. Donau-Ries
  19. Ebersberg
  20. Eichstätt
  21. Erding
  22. Erlangen-Höchstadt
  23. Forchheim
  24. Freising
  1. Freyung-Grafenau
  2. Fürstenfeldbruck
  3. Fürth
  4. Garmisch-Partenkirchen
  5. Günzburg
  6. Haßberge
  7. Hof
  8. Kelheim
  9. Kitzingen
  10. Kronach
  11. Kulmbach
  12. Landsberg
  13. Landshut
  14. Lichtenfels
  15. Lindau
  16. Main-Spessart
  17. Miesbach
  18. Miltenberg
  19. Mühldorf
  20. München
  21. Neuburg-Schrobenhausen
  22. Neumarkt
  23. Neustadt (Aisch)-Bad Windsheim
  24. Neustadt (Waldnaab)
  1. Neu-Ulm
  2. Nürnberger Land
  3. Oberallgäu
  4. Ostallgäu
  5. Passau
  6. Pfaffenhofen
  7. Regen
  8. Regensburg
  9. Rhön-Grabfeld
  10. Rosenheim
  11. Roth
  12. Rottal-Inn
  13. Schwandorf
  14. Schweinfurt
  15. Starnberg
  16. Straubing-Bogen
  17. Tirschenreuth
  18. Traunstein
  19. Unterallgäu
  20. Weilheim-Schongau
  21. Weißenburg-Gunzenhausen
  22. Wunsiedel
  23. Würzburg

Kreisvrije stei[bewirk | brontekst bewerken]

  1. Amberg
  2. Ansbach
  3. Aschaffenburg
  4. Augsburg
  5. Bamberg
  6. Bayreuth
  7. Coburg
  8. Erlangen
  9. Fürth
  1. Hof
  2. Ingolstadt
  3. Kaufbeuren
  4. Kempten im Allgäu
  5. Landshut
  6. Memmingen
  7. München
  8. Nürnberg
  9. Passau
  1. Regensburg
  2. Rosenheim
  3. Schwabach
  4. Schweinfurt
  5. Straubing
  6. Weiden in der Oberpfalz
  7. Würzburg


Bundesländer van Duutsjlandj Vlag van Duutsjlandj
Baden-Württemberg | Beiere | Berlien | Brandeburg | Breme | Hamburg | Hesse | Mecklenburg-Vorpommern | Nedersakse | Noordrien-Wesfale | Rienland-Pals | Saarland | Sakse | Sakse-Anhalt | Sjleeswiek-Holstein | Turinge
Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "http://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Beiere&oldid=341942"