Slowaaks

Van Wikipedia
Gank nao: navigatie, zeuke


Qsicon Under Construction.png
Aan dit artikel weurt de kómmenden tied nog gewirk.
Tot daen tied kan d'n inhaud van 't artikel veurnaam informatie misse of nog neet good in zie verbandj ligke.


Dit artikel is in mierder Limburgse dialekte gesjreve. Perbeer estebleef waal mer ei dialek per alinea aan te hauwe.


De volgende sectie van dit artikel is gesjreve in 't Mestreechs.

't Slowaaks is de inheimse taol vaan de rippebliek Slowakije in Middel-Europa; ze weurt ouch in 't aonpalende gebeed gesproke. 't Is 'n Wes-Slavische taol die hendeg èng mèt 't Tsjechisch verwant is, op zoe hoeg niveau zèlfs tot vaan e dialek gesproke kin weure; doe kins de versjille vergelieke es Limburgs mit 't Nederlands. Politiek ligk dat evels (te) geveuleg. De versjèlle mèt 't Tsjechisch zien dat 't Slowaaks get conservatiever is: de Tsjechische klankveraanderinge heet 't neet doorgemaak. Toch zeen hiej oetzönjeringe in, 't Slowaaks kint geine vokatief mie, in tegestèlling tot 't Tsjechisch. Wie 't Tsjechisch heet ouch 't Slowaaks 'ne groete klaankinventair.


De volgende sectie van dit artikel is gesjreve in 't Remunjs.

Verspreiding[bewirk | brontekst bewerken]

Plaatse in Vojvodina wo Slowaaks 'n officieel taal is.

Hiej onger stuit 'n lies mit lenjer en 't aantal miense die (biejnao) edere daag Slowaaks sjpraeke:

Bron: Slowaakse Wikipedia

Gesjiedenis[bewirk | brontekst bewerken]

't Slowaaks ontsjtong in de 10e eeuw nao de val van 't Groot-Moravische Riejk. 't Woor eeuwelang 'ne verzameling ongesjreve dialekte; schrieftale wore Latien, Hongaars, Duits en later ouch Tsjechisch. Nao innige poginge hiej toe in de 16e eeuw introduceerde Anton Bernolák in 1787 'ne Slowaakse sjrieftaal, gebazeerd op westelikke dialekte. De huidige sjrieftaal waerde in de jaore 1840 gelanceerd door Ľudovít Štúr en is gebazeerd op 't centrale dialek.

Klemtoon[bewirk | brontekst bewerken]

De klemtoon in 't Slowaaks lèk in bao alle gevalle oppe irste lettergreep, alhoewel d'r nooit zo sterk is.

Alfabet[bewirk | brontekst bewerken]

't Slowaaks is 'n Slavische taal die 't Latiense alfabet gebroek. De meiste Slavische tale gebroeke 't Cyrillisch alfabet, alle West-Slavische tale (dus ouch Slowaaks) gebroeke 't Latiens alfabet. 't Slowaaks maak gebroek van väöle accente om klank verangering aan te tone. De caron (ˇ) biejveurbeeld zorgt d'r veur det d'r 'n j-echtige klank achter de letter kömp woor d'r op is geplek, veurbeeld: c (ts) č (tsj).

Letters in 't Slowaaks (inclusief döbbelletters): a á ä b c č d ď dz dž e é f g h ch i ia ie iu í j k l ĺ ľ m n ň o ó ô p q r ŕ s š t ť u ú v w x y ý z ž

Notitie: de q, de w en de x komme allein biej leenwoorde en name, es watt, veur. In sommige gevalle wörd de q vervange door kv, oetsjpraak: kw es in kwark.

Naamvalle[bewirk | brontekst bewerken]

't Slowaaks kin 7 naamvalle wo van de zevende, de vocatief, vriejwaal is oetgestorve. De angere naamvalle in 't Slowaaks zeen:

  • Nominatief; Môj otec pracuje (Vader wèrk)
  • Genetief; Pýtam sa otca (Ich vraog vader)
  • Datief; Dám ich otcovi (Ich gaef ze aan miene vader)
  • Accusatief; Vidím otca (Ich zee vader)
  • Locatief; Hovorím o otcovi (Ich kall euver miene vader)
  • Instrumentalis; Idem s otcom (Ich gao mit miene vader)

Ein van de weinige veurbeelde van de vocatief is pané det meneer beduud.

Lidwäörd[bewirk | brontekst bewerken]

't Slowaaks haet gén lidwäörd. Dus telo kin lichaam of 't lichaam beduuje. Oet de konteks kinse meistal waal opmèrke welke d'r bedoelt wörd. Veur de dudelikheid gebroek me waal 'ns jeden, det ein beteikend.

Zelfstanjige naamwäörd[bewirk | brontekst bewerken]

In 't Slowaaks waere zelfstanjige naamwäörd vervoeg nao naamval, geslach en wieväölheid. Sommige zelfstanjige naamwäörd zeen onregelmaotig.

Mannelikke vervoeging[bewirk | brontekst bewerken]

Mannelikke zelfstanjige naamwäörd waere ingedeilt nao laevend en laeveloos. 't Vraemdje hiej biej is det dub(eik), dus 'n plant, biej laeveloos wörd ingedeilt, ditzelfdje geld ouch biej verkleinwäörd van diere.

Mannelikke vervoeging (laevend)[bewirk | brontekst bewerken]

Waord: chlap (man) hrdina (held)
Wieväölheid: Inkelvoud Meervoud Inkelvoud Meervoud
Nominatief chlap chlapi hrdina hrdinovia
Genitief chlapa chlapov hrdinu hrdinov
Datief chlapovi chlapom hrdinovi hrdinom
Accusatief chlapa chlapov hrdinu hrdinov
Locatief chlapovi chlapoch hrdinovi hrdinoch
Instrumentalis chlapom chlapmi hrdinom hrdinami

Mannelikke vervoeging (laeveloos)[bewirk | brontekst bewerken]

Waord: dub (eik) stroj (machine)
Wieväölheid: Inkelvoud Meervoud Inkelvoud Meervoud
Nominatief dub duby stroj stroje
Genitief duba dubov stroja strojov
Datief dubu dubom stroju strojom
Accusatief dub duby stroj stroje
Lokatief dube duboch stroji strojoch
Instrumentalis dubom dubmi strojom strojmi

Vrouwelikke vervoeging[bewirk | brontekst bewerken]

Waord: žena (vrouw) ulica (sjtraot) dlaň (handjpalm) kosť (bot)
Wieväölheid: Inkelvoud Meervoud Inkelvoud Meervoud Inkelvoud Meervoud Inkelvoud Meervoud
Nominatief žena ženy ulica ulice dlaň dlane kosť kosti
Genitief ženy žien ulice ulíc dlane dlaní kosti kostí
Datief žene ženám ulici uliciam dlani dlaniam kosti kostiam
Accusatief ženu ženy ulicu ulice dlaň dlane kosť kosti
Lokatief žene ženách ulici uliciach dlani dlaniach kosti kostiach
Instrumentalis ženou ženami ulicou ulicami dlaňou dlaňami kosťou kosťami

Onzijdige vervoeging[bewirk | brontekst bewerken]

waord: mesto (sjtad) srdce (hert) vysvedčenie (getuugnis) dievča (meisje)
Wieväölheid: Inkelvoud Meervoud Inkelvoud Meervoud Inkelvoud Meervoud Inkelvoud Meervoud
Nominatief mesto mestá srdce srdcia vysvedčenie vysvedčenia dievča dievčatá /-ence
Genitief mesta miest srdca sŕdc vysvedčenia vysvedčení dievčaťa dievčat /-eniec
Datief mestu mestám srdcu srdciam vysvedčeniu vysvedčeniam dievčaťu dievčatám /-encom
Accusatief mesto mestá srdce srdcia vysvedčenie vysvedčenia dievča dievčatá /-ence
Lokatief meste mestách srdci srdciach vysvedčení vysvedčeniach dievčati dievčatách /-encoch
Instrumentalis mestom mestami srdcom srdcami vysvedčením vysvedčeniami dievčaťom dievčatami /-encami

Veurnaamwäörd[bewirk | brontekst bewerken]

Perseunlikke veurnaamwäörd[bewirk | brontekst bewerken]

Perseunlikke veurnaamwäörd waere vervoeg volges geslach, wieväölheid, persoon en naamval.

In de Nominatief wörd 't perseunlik veurnaamwaord weggelaote es in 't latien, dus ich maak is robím. 't Is echter neet verplich om dit te daon, ja robím is ouch toegestaon.

In modern Slowaaks wörd oni duk vervange door ony.

Naamval ich doe hae die 't weer geer ziej
Nominatief ja ty on ona ono my vy oni, ony
Genitief mňa, ma teba, t'a jeho, ho, neho, -ňho, -ň jej, nej jeho, ho, neho, -ňho, -ň nás vás ich, nich
Datief mne, mi tebe, ti jemu, mu, nemu jej, nej jemu, mu, nemu nám vám im, nim
Accusatief mňa, ma teba, t'a jeho, ho, neho, -ňho, -ň ju, ňu ho, -ň nás vás ich, nich, ne
Lokatief mne tebe ňom nej ňom nás, vás nich
Instrumentalis mnou tebou ním ňou ním nami vami nimi

Aanwiezende veurnaamwäörd[bewirk | brontekst bewerken]

De twee tabelle hiej onger bedude deze en dit. Ze waere dus gebroek biej ongerwèrpe die kortbiej de spraeker zeen. Det en dae die slaon op ongerwèrpe die ver vanne spraeker aaf zeen waere aangeduud door -to achter 't aanwiezend veurnaamwaord te plekke. Veurbeeld: ten redaktor deze gebroeker, tento redaktor dae gebroeker.

Inkelvoud[bewirk | brontekst bewerken]

Naamval mannelik vrouwelik onzijdig
Nominatief ten to
Genitief toho tej toho
Datief tomu tej tomu
Accusatief toho, ten tie to
Lokatief tom tej tom
Instrumentalis tým tou tým

Meervoud[bewirk | brontekst bewerken]

Naamval mannelik vrouwelik onzijdig
Nominatief tí, tie tie tie
Genitief tých tých tých
Datief tým tým tým
Accusatief tých tie tie
Lokatief tých tých tých
Instrumentalis tými tými tými

Vraogende veurnaamwäörd[bewirk | brontekst bewerken]

Waord: wae(m) wat
Nominatief kto čo
Genitief koho čoho
Datief komu čomu
Accusatief koho čo
Lokatief kom čom
Instrumentalis kým čím


De wäörd ktorý en aký waere es 't biejvoeglik naamwaord pekný vervoeg, dus aký, akého, akému, akom, akým veur 'n mannelik waord.


't Waord či is 'n genetief waord en wörd neet meer verbaoge

  • veur mannelikke wäörd: čie
  • veur vrouwelikke wäörd: čia

Onbepaolde veurnaamwäörd[bewirk | brontekst bewerken]

In principe waere alle onbepaolde veurnaamwäörd vervoegd. In 't Slowaaks zeen duk wäörd aaf te leide van anger wäörd, es biej 't onbepaold veurnaamwaord 't geval is. Kto - niekto - nikto is zo'n veurbeeld, hiej onger sjtaon nog get veurbeelder.


kto wae(m) niekto emes nikto, nik nemes
čo wat niečo get nič nieks
či wae(m) zien(e) nieči emes zien(e) niči nemes zien(e)
aký wat veur nejaký van 'ne saort nijaký van geine saort
kde wo niekde urges (es lokasie) nikde nurges (es lokasie)
kam wo haen, wo haer niekam urges (es richting) nikam nurges (es richting)
kedy wen niekedy soms nikdy nooit
ktorý wèlke niektorý sommige --- ---
kol'ko wieväöl niekol'ko meerdere, väöle --- ---


Bezittelikke veurnaamwäörd[bewirk | brontekst bewerken]

't Bezittelik veurnaamwaord wörd vervoeg nao wieväölheid, geslach en naamval.

Mannelikke vervoeging[bewirk | brontekst bewerken]

Limburgs: miene diene ziene häör ozze uch hun
Wieväölheid: Inkelvoud Meervoud Inkelvoud Meervoud Inkelvoud/Meervoud Inkelvoud/Meervoud Inkelvoud Meervoud Inkelvoud Meervoud Inkelvoud/Meervoud
Nominatief môj moji, moje tvoj tvoji jeho jej náš naši váš vaši ich
Genitief môjho mojich tvojho tvojich jeho jej nášho našich vášho vašich ich
Datief môjmu mojim tvojmu tvojim jeho jej nášmu našim vášmu vašim ich
Accusatief môjho, môj mojich, moje tvojho tvojich jeho jej nášho našich vášho vašich ich
Lokatief mojom mojich tvojom tvojich jeho jej našom našich vašom vašich ich
Instrumentalis mojím mojimi tvojím tvojimi jeho jej našim našimi vašim vašimi ich

Vrouwelikke vervoeging[bewirk | brontekst bewerken]

Limburgs: mien dien zien häör os uch hun
Wieväölheid: Inkelvoud Meervoud Inkelvoud Meervoud Inkelvoud/Meervoud Inkelvoud/Meervoud Inkelvoud Meervoud Inkelvoud Meervoud Inkelvoud/Meervoud
Nominatief moja moje tvoja tvoje jeho jej naša naše vaša vaše ich
Genitief mojej mojich tvojej tvojich jeho jej našej našich vašej vašich ich
Datief mojej mojim tvojej tvojim jeho jej našej našim vašej vašim ich
Accusatief moju moje tvoju tvoje jeho jej našu naše vašu vaše ich
Lokatief mojej mojich tvojej tvojich jeho jej našej našich vašej vašich ich
Instrumentalis mojou mojimi tvojou tvojimi jeho jej našou našimi vašou vašimi ich


Onzijdige vervoeging[bewirk | brontekst bewerken]

Limburgs: mien dien zien häör os uch hun
Wieväölheid: Inkelvoud Meervoud Inkelvoud Meervoud Inkelvoud/Meervoud Inkelvoud/Meervoud Inkelvoud Meervoud Inkelvoud Meervoud Inkelvoud/Meervoud
Nominatief moje moje tvoje tvoje jeho jej naše naše vaše vaše ich
Genitief môjho mojich tvojho tvojich jeho jej našho našich vašho vašich ich
Datief môjmu mojim tvojmu tvojim jeho jej nášmu našim vášmu vašim ich
Accusatief moje moje tvoje tvoje jeho jej naše naše vaše vaše ich
Lokatief mojom mojich tvojom tvojich jeho jej našom našich vašom vašich ich
Instrumentalis mojím mojimi tvojím tvojimi jeho jej naším našimi vaším vašimi ich

Svoj[bewirk | brontekst bewerken]

Svoj wörd gebroek es 't ongerwèrp van de zin 'n bezitsrelasie mit 't lijdend veurwèrp of 't mitwèrkend veurwèrp haet. Svoj kömp dan zelfs inne plaats van 't bezittelik veurnaamwaord. Svoj wörd verbaoge es tvoj.

't Bezit kin onnoch geaccentueerd waere mit vlastný: Má svoj vlastný bicykel "Het haet 'ne eige fiets/Het haet zelf 'ne fiets". In 't Limburgs zou duk 't waord eige waere gebroek.

Betrèkkelikke veurnaamwäörd[bewirk | brontekst bewerken]

Wae(m), wèlke en die zeen in 't Slowaaks ktorý, ktorá en ktoré. Ze waere verbaoge es 't biejvoeglik naamwaord. 't Kömp regelmaotig veur det me čo gebroek om op persone trök te sjlaon.

Wederkerende veurnaamwäörd[bewirk | brontekst bewerken]

In 't Slowaakse wörd "zich" es sa vertaald.

Naamval Vervoeging
Nominatief sa
Genitief seba, sa
Datief sebe, si
Accusatief seba, sa
Lokatief sebe
Instrumentalis sebou

Wederkerige veurnaamwäörd[bewirk | brontekst bewerken]

't Slowaaks kint gén specifiek versjil tusse elkaar, mekaar en 't wederkerend veurnaamwaord zich. Deze drie wäörd waere allemaol es sa vertaald en ouch zo verbaoge, zee de tabel hiej baove.

Biejvoeglik naamwaord[bewirk | brontekst bewerken]

Inkelvoud[bewirk | brontekst bewerken]

Mannelikke vervoeging[bewirk | brontekst bewerken]

Vrouwelikke vervoeging[bewirk | brontekst bewerken]

Onzijdige vervoeging[bewirk | brontekst bewerken]

Meervoud[bewirk | brontekst bewerken]

Mannelikke vervoeging[bewirk | brontekst bewerken]

Vrouwelikke vervoeging[bewirk | brontekst bewerken]

Onzijdige vervoeging[bewirk | brontekst bewerken]

Wèrkwäörd[bewirk | brontekst bewerken]

Sommige wèrkwäörd es byt' (zeen) jest' (aete) en cestovat' (reize).

Taegeweurdige tiejd[bewirk | brontekst bewerken]

Persoon vervoeging veurbeelde
-- -- -- chytat' (vange) triet' (vrieve) robit' (make)
ich ja stam+klinker+m chytám triem robím
doe ty stam+klinker+š chytáš trieš robíš
hae, die ono, ona stam+klinker chytá trie robí
weer my stam+klinker+me chytáme trieme robíme
geer vy stam+klinker+te chytáte triete robíte
ziej oni stam+suffix+ú, stam+ú, stam+u, stam+ia, stam+a chytajú trú robia

Veurzètsels[bewirk | brontekst bewerken]

't Vergt, net es biej alle anger grammatikale ongerdeile, nogal get kinnes op fatsoenlik met de veurzètsels omtegaon. Èlk veurzètsel in 't Slowaaks bringt 'n naamval mit. Dit is eigelik biej alle tale waal zo, maar omdet in 't Slowaaks de zzelfstanjig naamwäörd vervoeg motte waere nao naamval mosse weite wèlk veurzètsel wèlke naamval mit zich mit brink. In principe zeen d'r 38 veurzètsels in 't Slowaaks, mit oetzönjerig van complèkse veurzètsels. D'r zeen maar inkele veurzètsels die verangere nao geslach of meervoud. Sommige veurzètsels höbbe es veurwaarde det d'r 'n bepaalde richting of situatie aan gebonje is.


C = complex veurzètsel R = Richting S = Situatie


  • Genetief veurzètsels: bez, bezo(zonger) blízko(kortbiej) d'aleko od C(ver van) do(nao, in, tot) mimo (oet, boete) namiesto (in plaats van) od, odo (van ..., vandaon, vanaaf) okolo (rondj, rondjom) počas (tiejdes, gedurende) podl'a(volges) pomocou (mit behölp van) popri (langs) proti (taege) u (biej (persoon)) uprostred (middenin) vedl'a (naeve) z, zo (oet, van, vanaaf) za (tiejdes)
  • Datief veurzètsels: k, ku(tot, nao) kvôli(omwille van, veur) napriek (ondanks) naproti (taegeneuver) vd'aka (dankzij)
  • Accusatief veurzètsels: cez(door, euver) medzi R(tusse) na R(nao, veur) nad R(baove) o R(euver, taege) po R(tot, veur) pod R(onger) pre (veur, bestömp veur, vanwaege) pred R(veur) v, vo R(op (tiejd), in) za (veur (ruil, betaling), in(tiejdsduur))
  • Locatief veurzètsels: na S(nao, veur) o S(euver, taege) po S(nao, door) pri (biej (lokasie)) v, vo S(in)
  • Instrumentalis veurzètsels: medzi S(tusse) nad S(baove) pod S(onger, ongeraan) pred S(veur) s, so (mit) za S(achter)


D'r zeen ouch veurzètsels die neet (meer) 'ne specifieke naamval mit zich mit bringe es ked'že det aangezeen beteikend.

Telwäörd[bewirk | brontekst bewerken]

Es 't Limburgs en meiste anger tale wörd 't telwaord in 't Slowaaks verdeilt in Rangtelwaord en Hooftelwaord. Rangtelwäörd waere verbuug es biejvoeglikke naamwäörd, met oetzönjering van irste(prvý), tweede (druhý) en dèrde (tretí).

Cijfer Hooftelwaord Rangtelwaord
0 nula (gén rangtelwaord)
1 jeden, jedna, jedno prvý
2 dva, dve, dvaja druhý
3 tri, traja tretí
4 štyri, štyria štvrtý
5 pät' piaty
6 šest' šiesty
7 sedem siedmy
8 osem ôsmy
9 devät' deviaty
10 desat' desiaty
11 jedenást' jedenásty
12 dvanást' dvanásty
13 trinást' trinásty
14 štrnást' štrnásty
15 pätnást' pätnásty
16 šestnást' šestnásty
17 sedemnást' sedemnásty
18 osemnást' osemnásty
19 devätnást' devätnásty
20 dvadsat' dvadsiaty
30 tridsat' tridsiaty
40 štyridsat' štyridsiaty
50 pät'desiat pät'desiaty
60 šest'desiat šest'desiaty
70 sedemdesiat sedemdesiaty
80 osemdesiat osemdesiaty
90 devät'desiat devät'desiaty
100 sto stý, stá, sté
200 dvesto dvestý
500 pät'sto pät'stý
1000 tisíc tisíci
2000 dvetisíc dvetisícy
10 000 desat'tisíc desat'tisícy
1 000 000 milión miliónty


Opmerkinge:

  • 2, 3 en 4 kin waere gebroek mit de nominatief en de accusatief meervoud van zelfstanjig naamwäörd.
  • Getale baove de 4 waere gevolg door de genetief vorm van zelfstanjignaamwäörd, veurnaamwäörd of biejvoeglikke naamwäörd. Biejveurbeeld 5 metrov (5 maeter) 2o rokov (20 jaor).
  • Baove de 4 wörd de werkwaordsvorm inkelvoudig.
  • Jeden (1) wörd vervoeg es 't aanwiezend veurnaamwaord ten.
  • 100, 1000 en 1 000 000 waere op officiële documente gesjreve es jednosto, jedentisíc en jedenmilión.

Zee ouch: Telle in 't slavisch

Extern links[bewirk | brontekst bewerken]

Bronne[bewirk | brontekst bewerken]

Commons
In de categorie Slovak language van Wikimedia Commons zeen media gerelateerd aan dit óngerwerp te vènje
Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "http://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Slowaaks&oldid=352623"