Madrid

Van Wikipedia
Gank nao: navigatie, zeuke

Dit artikel is gesjreve in 't Valkebergs. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Valkebergs aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.


Parque del Retiro
Kathedraal La Almudena

Madrid ies de hoofsjtad van Sjpanje. De sjtad houw in 2003 3.092.759 inweunersj. De agglomeratie haet óngevaer 5 miljoan inweunersj. 't Ies de groatste sjtad van 't land. Madrid ies 't politiek en cultureel centrum van Sjpanje, en ies e belangriek economisch en financieel centrum. De burgemeister van Madrid ies saer 2004 Alberto Ruiz-Gallardón. Neave 'n sjtad ies Madrid 'n onaafhenkelike otonoom regio van Sjpanje op ziech.

Historie[bewirk | brontekst bewerken]

Me haet archeologische reste gevonge in Madrid die d'rop wieze dat in de prehistorie op dees plaats al luuj woonde. De ièrsjte brónne datere oet de 9e ièw; in de jaore 852 bies 886 woort d'r 'n burch (alcazar) opgeriech op de plaatsj woa allewiel 't Palacio Real liek. Róndum diet kesjtièl boewde me 'n klein citadel. De umliegkende beboewing neumde me nao de rivier Manzaranes, die de moslims al-Majrīṭ (Arabisch: المجريط) neumde. Hievan woort de naam Magerit aafgeleid, dae in de loup van d'n tied in Madrid veranderde.

In 1109 woort de sjtad belegerd door de berbersj. In 1329 waor in Madrid de ièrsjte biejeinkóms van 't parlement van Castilië, dat destieds Fernando IV adviseerde. Wie Felipe II in 1561 de residentie verplaatsde nao Madrid, góng de sjtad greuje. Tösje 1601 en 1606 woort 't hoof tiedelik gevestig in Valladolid, meh saer 1606 waor Madrid officieel hoofsjtad. In mei 1808 trokke de troepe van Napoleon de sjtad binne. Op 2 mei 1808 (Dos de Mayo) brook d'r 'ne opsjtand tege de Franse oet. De Franse reageerde hie bruut op en bleve aan de mach bies 1813.

Nao d'n onaafhenkelikheidsoorlog (1814) kaom Fernando VII op de troan, meh nao 'n liberaal militair revolutie zörgde Colonel Riego dat de keuning troew belaofde aan de gróndwèt. Hienao begoes d'r ein periode van aafwiesselend liberaal en conservatief regeringe. Ouch Isabel II koes de politieke sjpanning neet opheffe. In 1873 waor d'r 'n revolutie die leidde tot de Ièrsjte Sjpaanse Republiek, die mer e jaor besjtong. De keuninge kaome weer truuk en in 1936 brook de Sjpaanse Burgeroorlog oet, woanao Francisco Franco dictator woort.

Wie Franco aan de mach waor, greujde de sjtad en kaom d'r miè industrie. Franco sjtorf in 1975 woanao Juan Carlos I keuning woort, nao de wunsj van Franco. Tegewoordig ies Sjpanje ein constitutioneel monarchie.

In de jaore 80 góng 't de sjtad economisch good. In 1992 waor Madrid cultureel hoofsjtad van Europa. Op 11 mièrt 2004 vónge d'r terroristische bomaansjlaeg plaatsj in de sjtad.

Sjtadsgeziech[bewirk | brontekst bewerken]

Museo del Prado

Belangrieke bezeenswaerdighede van de sjtad zint:

  • 't Palacio Real (keuninklik paleis)
  • de kathedraal de la Almudena
  • 't Parque del Retiro
  • 't Plaza de Cibeles, mèt bekènde fonteine
  • 't Museo del Prado, mèt 'n belangrieke collectie, mèt name op 't gebied van sjilderkuns
  • 't Reina Sofia Museum, mèt ónder andere de Guernica van Picasso
  • 't Thyssen-Bornemisza-museum, mèt ein euverziech van Europese kuns
 
Otonoom regio's in Spanje
Andalusië · Aragon · Asturië · Baleare · Baskeland · Canarische eilen · Cantabrië · Castilië-La Mancha · Castilië-Leon · Catalonië · Extremadura · Galicië · La Rioja · Madrid · Murcia · Navarra · Valencia

Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "http://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Madrid&oldid=337951"