Esse

Van Wikipedia
Gank nao: navigatie, zeuke
De Villa Hügel
De landmark Zeche Zolverein
De gouwe Madonna, den genaamt 'dat gulden bild onser vrouwen' in aud-naer-duutsj
De cinema Lichtburg
't Aaltotheater
't kestiel in de sjtadsdèèl Borbeck
aud hoes in de centrum vaan de sjtadsdèèl Kettwig
De duutsje acteur Heinz Rühmann

Esse, (Duuts Essen, Ripuarisch Äßße) is 'n krinkvriej sjtad in de Duutse regio Rienland en de belangriekste stad vaan 't Ruhrgebeed. De reveers Ruhr en Emscher sjtroume door Essen. De sjtad houw ca. 580.000 inweunersj. Opperbörgemeister is (2010) Reinhard Paß vaan de SPD. De sjtad is bereump door 't UNESCO-Welterfgood Zeche Zollverein. Esse is mit Pécs in Hongarieë en Istanbul in Turkieë Kultuurhuidsjtad vaan Europa in 2010.

Locasie[bewirk | brontekst bewerken]

Esse leegt in de oeste vaan 't Rienland op de jrens mit Wesfale. Naobersjteeje van Esse zien ónger angere Mölm, Overhoeze of Raotinge in 't Rienland en Bochum en Gelsenkirchen in Wesfale. Óngere naobiejeleejene sjteje zien Dusseldörp, Kölle of Duusbörg.

Jesjiechte[bewirk | brontekst bewerken]

Sjtifing[bewirk | brontekst bewerken]

In 845 de Stift Essen woort gevónje, 'n kloaster veur adelike vrouwe. On dat memènt de locasie haet de naam Astnithi, wat later woort de huujdige besjrieving ('Essen'). Tösje 975 en 985 entsjtand de gouwe Madonna (goldene Madonna), de elderste feguur vaan Maria vaan Nazaret. In 1337 Esse woort 'ne vrije rieksstad. Vanaaf deze tied kool woort perduksiert. Deze jróndjsjtóf is belangriek tót huuj.

Industrialisatie[bewirk | brontekst bewerken]

Naodet Napoléon Bonaparte haet óntbènd de geiseliken edelmanne en geseculariseerde Duutsjland, de Rienland woort 'ne pruusje provins. In 1811 de febricant Friedrich Krupp maakte zien sjtaolfebrik op. Deze nuuje wirksgelaegenheid maakte de inweunersjdeil hoeger. Esse óntwikkelte zich te de belangriekste stad voor koolperduksie in Duutsland. De groetste laandmark van Esse, Zeche Zollverein, of de Villa Hügel, woe de familie Krupp laevde, zien anzeenlike boewe en ze zien väöl bezeukt door toeriste.

Nuuje Jesjiechte[bewirk | brontekst bewerken]

Tiedes de twiede weltkreeg 't Ruhrgebeed woort bómberdeert vanwaege de groete koolindustrie, vooral Esse, ómdat hie de waopefebrik vaan Krupp waor. Sins 1970 de zjwaorindustrie is minder, alzoe de deenssector begon te greuje. 1972 Esse heeft jekreegt eine jemeinzaame Universiteet mit Duusbörg.

Bereumpe boewe en inweunersj[bewirk | brontekst bewerken]

Boewe[bewirk | brontekst bewerken]
  • Aaltotheater en Saalbau - 't groetste theater vaan Esse jeboewd door de finsj architect Alvar Aalto
  • Aude Synagoge - 'ne synagoge en 't hoes vaan de juudsj cultuur
  • Essener Münster - huid vaan de Roems-Kattelieke kèrk in de bisdóm vaan Esse mit de Domschatzkammer (plaats vaan de dómsjat mit de gouwe Madonna)
  • Folkwangmuseum - muzeum mit belangrieke muziek-academie
  • Lichtburg - 't auste cinema vaan Duutsjland
  • Villa Hügel - villa vaan de femilie Krupp
  • Zeche Zollverein - groete koolmine en UNESCO-Welterfgood
Luuj[bewirk | brontekst bewerken]
  • Karl en Theo Albrecht - oprichter vaan de supermarktbedrief Aldi (Albrecht Discount)
  • Gustav Heinemann - duutsje president vaan 1969 tót [1974]]
  • Carl Humann - óntdèkker vaan de Pergamonaltaar
  • Heinz Rühmann - acteur

Óngere luuj, wie Otto van Bismarck of Paul von Hindenburg zien ierebörger vaan Esse.

Sjteejerpartnersjape[bewirk | brontekst bewerken]

Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "http://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Esse&oldid=342732"