Wes-Afrika
Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.
Wes-Afrika of Westelek Afrika is 'n deil vaan 't continent Afrika wat roontelum 5 mieljoon veerkante kilometer umvat en boe roond 466.527.806 lui in 2025 (sjatting) leve.
Oonder Wes-Afrika woorte de kommende len verstoon door de Vereinegde Naties (VN):
- Benin
- Burkina Faso
- Gambia
- Ghana
- Guinee
- Guinee-Bissau
- Ivoorkus
- Kaopverdië
- Liberië
- Mali
- Mauritanië
- Niger
- Nigerië
- Senegal
- Sierra Leone
- Togo
Ouch 't Brits groondgebeed vaan Sint-Helena, Ascension en Tristan da Cunha weurt door de VN mètgerekend es Wes-Afrika. Volges de lèste sjattinge vaan de VN (2025) gief 't 466.527.806 lui in de regio: e groet versjèl in vergelieking mèt 2017, wie d'rs zoe'n 419 mieljoon Wes-Afrikane waore. 'n Klein mierderheid vaan de bevolking is mannelek.
Historisch gezeen waor Wes-Afrika 't thoes vaan versjèllende mechtege staote en rieke, gecontrolleerd door regionaol handelroutes, wie de rieke vaan Mali en Gao. Op 't kruuspönt vaan de handel tösse Noord-Afrika en de sub-Sahara waor de regio 'ne belaangrieke brón aon goud, ivoor en geavenceerd iezerwèrk. Gedäörende 't Europees kolonialisme vaan 17e tot 19e iew woort Wes-Afrika gans geïntegreerd in de Atlantische slavehandel. Ouch nao de aofsjaffing vaan dee handel (in de vreuge 19e iew) bleve Europese staote, veural Fraankriek en 't Vereineg Keuninkriek, hun coloniaol krachte oetoefene op de regio. In d'n twiede haaf vaan d'n 20e iew woorte Wes-Afrikaonse staote laangzaomerzeker oonaofhaankelek vaan hun Wes-Europese koloniserende machte.
De ecologie vaan Wes-Afrika is hendeg divers. 't Klimaot weurt gevörmp door 'n druug Sahara in 't noorde en weste, wat de Harmattaonse winde veroorzaak, en d'n Atlantische Oceaon in 't zuie en west, wat seizoensveraanderinge mètbrink. Deze climatische misjmas veroerzaak groete tropische streke en druug len en 't thoesland vaan versjèllende groete bieste, wie olifante en neushoorns. Wes-Afrika heet allewijl te make mèt groete ecologische oetdaginge, wie oontbössing, verlees aon biodiversiteit, bedreiging vaan vèssoorteminte, vervojling vaan mijnbouw en algemeine klimaotveraandering die mie druugte en hèts veroerzaak.