Valeriana (vindplaots)
Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.
Valeriana is 'n arsjeologische vindplaots in 't ooste vaan de Mexicaonse staot Campeche. De site woort in oktober 2024 oontdèk en is geneump nao e meer in de buurt. De vindplaots ligk in 't oerwoud; in de klassieken tied vaan de Mayabesjaving bleujde hei evels 'n groete stad.
Oontdèkking
[bewirk | brón bewèrke]Al sinds de jaore 1970 wèt me tot de regio roontelum Xpujil in de klassieke Mayatied diechbevolk waor. Al die jaore zaog me evels vaan oonderzeuk aof umtot me daoveur op good gelök oerwoud zouw mote kappe.
Mèt de koms vaan de Lidar-scans woort 't evels meugelek um door 't oerwoud heer te loere nao wat aon rewiene in de groond zit.[1] Hei-op begóste oonderzeukers drei Amerikaonse universiteite (Northern Arizona University, Tulane University, University of Houston) in samewèrking mèt 't Mexicaons Nationaol Instituut veur Antropologie en Historie (INAH) mèt scans nao aw stei te zeuke. De locatie woort deils gekoze umtot al in 2013 mèt de Lidar aonwiezinge veur aw bewoening waor gevoonde.
In 2024 waor 't daan zoewied. Op gedetailleerde scans kóste reste vaan diverse gebouwe weure gevoonde, die veur 't geoefend oug dujelek herkinbaar waore es restante vaan Mayagebouwe. Wijer veldwerk steit gepland; de site is rillatief good te bereike.
Umsjrieving
[bewirk | brón bewèrke]Valeriana waor allezeleve de hoofstad vaan 'ne Mayastaot. Me vint hei diverse pleine, tempelpiramides, e stadion veur pitz ('t balspeul vaan de Maya's) en e stouwmeer. Dit alles wijs trop tot 't 'n residentiestad waor. De ganse vindplaots heet nao sjatting mie es 6500 gebouwe. Me heet 't daan euver e gebeed vaan 120 km², dus neve de stad ouch 't umringend platteland.
De stad moot al in de late preklassieken tied tot bleuj zien gekoume. Me heet in Valeriana naomelek ouch bebouwing vaan de E-gróp gevoonden, die typisch is veur dezen tied. Dit kump trop neer tot de stad veur 150 nao Christus moot zien gestiech. In de klassieken tied (ca. 250-900 n.Chr.) kaom Valeriana tot bleuj. Zoe roond 't jaor 800 leefde hei mesjiens wel 30.000 tot 50.000 lui. De stad mós in diechheid vaan bebouwing allein Calakmul nog veur ziech laote.
Bronne
[bewirk | brón bewèrke]Dit artikel is gebaseerd op en los-eweg vertaold oet 't corresponderend Ingelstaoleg artikel.