Sjorpioene

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Sjorpioene zien gelidpoetege bieste oet de orde Scorpiones. Dees orde maak deil oet vaan de klas Spinechtege (Arachnida); ze zien dus rillatief ing verwant aon spinne. Zjus wie die höbbe ze ach pu; daobij höbbe ze twie grieperm veuraon en e groet aontal segminte achteraon, indegend in 'ne giftege stekel. Oongewoen veur gelidpoetege zien sjorpioene allemaol vivipaar: de jonge koume levend oet de moojer. Ze höbbe de vörm vaan 'ne nimf, e bieske wat al op e miniatuur vaan 't volwasse bies liekent. De sjorpioen heet e hel exoskelet wat oonder ultraviolet leech geit sjijne; veur greuj moot 't bies vervelle.

Alle bekinde soorte zien vleiseters; proeje zien veural insekte. Jaoge weurt zoewel mèt de grieperm es mèt de stekel gedoon; verdeidege allein mèt de lèste. Miestens is de steek veur de mins neet doejelek; hendeg pienelek is 'r evels wel.

Sjorpioene leve dèks in weustes en aander druug gebeed, meh koume bekaans universeel - op alle continente boete Antarctica - veur in de trope en subtrope. Op 't zuielek haafroond vint me ze ouch in gemaoteg gebeed. Zoeget 2500 soorte in 22 femilies zien bekind. De fossiel historie vaan de sjorpioene geit trök tot 435 mieljoen jaor geleie, in 't Siluur-tiedperk. De soort hèt Dolichophonus loudonensis en leefde in 't huieg Sjotland.