Roerduutsj
Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.
Ruhrduutsj (Duutsj: Ruhrdeutsch, Ruhrgebietsdeutsch, informeel ooch Ruhrpöttisch of Kumpelsprache) is e regiolek wat gekald weëd in 't Ruhrgebeed, wat ooch waal Pott heesjt op 't plat. In 't oeëste liek 't plat mieë óp 't Nedersaksisch (Wesfaals) en in 't weste mieë óp Nederfrankische dialekte wie 't Kleverlands en 't Limburgs. Via de lokaal Limburgse dialekte zuut me ooch invloede truuk oet 't Ripuarisch ('ne Middelfrankische dialekgroep). In 't woadsjat zuut me dan weer invloede oet 't Pools en natuurlich 't mieëtste oet 't Hoeëgduutsj.
Ruhrduutsj is relatief laat óntsjtange es apart regiolek, zoeë in d'r 19e ieëw es gevolg van de industrialisatie, wie vöäl luuj van boete de regio hie koame woeëne en werke. Me dink dan ooch dat 't regiolek óntsjtange is es 'n soort va misjmasj, umdat de luuj oet al die versjillende gebede óngeree ja kontak houwe. Anger theorieë gunt oet va 'n óntwikkeling die bei de lokaal bevolking i gang gezat gewoeëde is, nog vuurdat luuj in de koele van 't Ruhrgebeed koame te werke. Dat zouw mótte verkloare woerum 't Ruhrduutsj in de basis weliswaar nog 't mieëtste liek óp 't Hoeëgduutsj, meh ummer mit sjterke invloede oet Neder- en Middelfrankisch van de ing zie en Wesfaals van de anger zie. Wiewaal de grenze tusje de boavegeneumde dialekgroepe huuj lestig zint te bepale, kent me de versjille tusje beivuurbeeld de sjproak zoeëwie ze huuj i Duisburg gemoeld weëd en i Dortmund nog ummer duutlich hure. Her en der weëde de dialekte nog gekald en i sjtand gehote i kling vereine, meh da vuural durch ouw luuj.
Typerend vuur de taal va de ganse regio is 't gebroek va wöädjes wie dat, wat en et. Diminutieve weëde waalins gevurmd mit 't achterveugel -(s)ken. Me zeët da beivuurbeeld Mäusken (Duutsj: Mäuschen, in vöäl Limburgse dialekte dök muu(e)ske). Tupisj zint ooch de sametrekkinge: hasse (Duutsj: hast du), hömma (Duutsj: hör mal). Ooch de vuur 't Hoeëgduutsj óngebroekelike formulering die besjteet oet am + infinitief hoeët me dök (Ich bin am Lesen), net es 't gebroek va 't woad tun (doeë) es hulpwerkwoad en 't ewegvalle van 't versjil tusje datief en accusatief (Duutsj: Das gebe ich dir nicht vs. Ruhrduutsj: Ich tu dich dat nich geben). De -r weëd neet ech oetgesjproake (Spooat vs. Duutsj: Sport, Düüsbu-ich vs. Duutsj: Duisburg). Dit hoeët me allenui ooch waalins in anger regiolekte, in 't bezónger 't Duutsj va g'ne Niederrhein, woe van aodsher Kleverlandse en Limburgse dialekte gekald weëde. R-sjoewheed zuut me ooch sjterk truuk in de Ripuarisch-Limburgse uueverganksdialekte, wie 't Heëlesj, en natuurlich 't Ripuarisch zelf.
't Roerduutsj weëd döks gebroek vuur komisch effek, beveurbeeld in (hendig vrie) vertalinge van Asterix. Hievan zint 'r anno 2026 al tieën versjene.[1]
Kiek ooch
[bewirk | brón bewèrke]Brónne
[bewirk | brón bewèrke]Dit artikel is gebaseerd óp, meh neet vertaald oet, 't corresponderend Duutsj- en Ripuarischtalig artikel.