Rewien
Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.
'n Rewien (vaan 't Latijnse ruina 'instorting') is 't euverbliefsel vaan e gebouw wat vreuger compleet of completer waor. Dèks geit 't um aw gebouwe die verlaote zien en sindsdeen verwaarloes; mèttertied kraog de natuur vat op de constructie en veel 't bouwwerk deils of gans in. Soms zien ganse stei op e zeker memint verlaote (spookstei); die kinne ouch tot rewienestei vervalle. In aander gevalle is 't gebouw door minsehand verweus of versjendeleerd, beveurbeeld door oorlog of umtot e deil vaan de stein is hergebruuk (dit gebeurde veural in de middeliewe). Ouch brand en ander rampe kinne e gebouw verinnewere (= "verruïnere", tot ruïne make); 't kin veurkoume tot 't gebouw daonao neet herbouwd en ouch neet gesloop weurt en dus es rewien blijf stoon.
Rewiene zien laank neet ummer ope en bloet te bewoondere. Dèks zien ze begrave oonder eerdlaoge of euvergreujd door 'oer'woud wat zien plaots heet trökgeëis. De arsjeologie kin in zoe'n gevalle de rewiene weer ziechbaar make.
Rewiene woorte in 't verleie veural es lesteg gezeen: 't waore nötteloes bouwsele die neet te bewoene waore en toch ruimte innaome. Pas vaanaof de renaissance naom in Europa de intrèsse veur antieke bouwwerke touw. In de romantiek góng me rewiene zelfs 'n esthetiek touwsjrieve: me góng sjoenheid zien in verval es teike vaan vergaange glorie.
Informeel weurt ouch wel gesproke vaan bouwrewiene. Dit zien neet (per se) vervalle bouwwerke, meh gebouwe die noets zien aofgebouwd en daodoor, zeker nao 't weghole vaan steigers en kraone, ouch get vaan rewiene eweg höbbe.