Otisme
Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.
Otisme is 'n mentaol conditie die ziech tuint in probleme mèt 't verstoon vaan sociaol umgaanksnorme (de 'oongesjreve regele' vaan d'n umgaank tösse lui), 'n neiging veur taol lètterlek te numme en functioneel te gebruke, 'ne bovegemiddelde wuns um de wereld in te deile en in regele te verstoon en dèks 'n angs veur en/of aofkier vaan 't verkiere tösse aander lui, zeker in groete gróppe. D'n term otisme (Ingels autism) is in 1943 door Leo Kanner oetgedach um 'patiënte' die oongewoen in ziechzelf gekierd waore te besjrieve.
Decennialaank waor d'n term vrij oonbekind en woort 'r veural op dujeleke gevalle touwgepas. Deze vörm neump me noe klassiek otisme. Vaanaof de jaore negenteg woorte de criteria wijer, en góng me mie lui (veural kinder) zoe diagnosticere. Dèks vele kinder daan ouch in 'n aander diagnose, naomelek 't syndroom vaan Asperger. Dit syndroom waor, bekaans tegeliek mèt Kanner, opgestèld door d'n Oosterieksen dokter Hans Asperger. Ummer mie psychiaters meinde tot 't geine groond gaof de twie syndrome oeterein te hawwe. 't Handbook DSM-V, wat in 2013 oetkaom, nump alle otisme-echtege conditaties same oonder de noemer otismespectrum-steurnis.
Genezing veur otisme is oonmeugelek, umtot 't berös op 'n fysieke conditie in de herses. Therapie weurt evels volop aongeboje en is geriech op 't verbetere vaan sociaol en taolege veerdeghede, zoewie op secundair probleme wie depressies en aonvalle vaan koleer die bij otiste dèks veurkoume. Tegeliek beujt otisme väöl lui ouch veurdeile, umtot hoegfunctionerende otiste dèks e bezunder wetensjappelek of artistiek talent höbbe. Väöl bekinde lui höbbe daan ouch de diagnose otisme gekrege; vaan sommege (gestorve) lui weurt 't gedach.
Dit artikel is e sjtumpke. De kans Wikipedia helpe door 't aan te völle