Martinus Veltman

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Martinus Justinus Godefridus Veltman (Waalwijk, 27 juni 1931 – Bilthoven, 4 jannewarie 2021) waor 'ne Nederlandse natuurkundege, dee in 1999 de Nobelpries in de Natuurkunde won.

Leve

Veltman woort in Waalwijk gebore es vijfde vaan zeve kinder in 't gezin vaan 'ne bovemeister. Nao de HBS góng heer in 1948 wis- en natuurkunde studere aon de Universiteit Utrech. Heer haolde dao in 1953 zie kandidaots en studeerde in 1956 aof bij perfessor Léon van Hove. Oonder ziene studietied had heer nevejobs wie assistent in 't Van der Waals-lab in Amsterdam.

Nao zien deens góng Veltman in 1961 nao 't CERN in Zwitserland, boe ziene liermeister Van Hove intösse directeur waor. In 1963 promoveerde heer oonder deezelfde Van Hove euver de productie vaan vectorbosone. Neven 't CERN wèrkden 'r ouch inkel maond bij 't SLAC-laboratorium aon de Stanford-universiteit. In 1966 woort Veltman zelf professor natuurkunde aon de Universiteit Utrech. Nao 'n oonderbreking vaan e jaor (1968-69) aon 't Laboratoire de Physique Théorique et Hautes Energies in Orsay waor heet vaan 1981 tot aon zien emeritaot in 1996 prefessor aon de Universiteit vaan Michigan in Ann Arbor. Sindsdeen woenden 'r weer in Nederland, boe heer nog mèt regelmaot lezinge euver theoretische natuurkunde gaof. Begin 2021 storf 'r toes in Bilthoven.

Werk

Veltman zien intresse laog in de theoretische natuurkunde, zoewie in de experimenteel natuurkunde boemèt die theorieë te oonderbouwe zien. Wie heer aofstudeerde, waor 't standaardmodel in vol oontwikkeling, en väöl waor nog umstrejje of oondujelek. Zie preufsjrif góng euver correcties, aon de hand vaan 't Feyndiagram, in de berekening vaan de productie vaan vectorbosone door neutrino's.

In Utrech góng heer door mèt zoe'n experimente. 't Lökde häöm en zienen toenmaolege promovendus Gerard 't Hooft veur 'n sletende theorie te vinde veur de interactie tössen 't elektromagnetisme en de zwake kernkrach - twie vaan de veer krachte. Same oontdèkde ze in 1971 tot zoewel de massaloes es de massieve Yang-Mills-theorie kós weure gerenormaliseerd. Mèt get aonpassinge verdwene anomalieë oet iejer theorieë euver dees interactie. Hun werk leide oonder mie tot de oontdèkking/woernumming vaan 't topquark in 1995. In 1999 kraoge de bei gelierde de Nobelpries in de Natuurkunde heiveur oetgereik.

Wijer deeg heer ouch werk in tougepasde wiskunde. Heer sjreef in 1964 't computerprogram Schoonschip, wat hölp bij de symbolische manipulatie op de computer en väöl later programmeerwerk in 't vakgebeed heet geïnspireerd. Nog in 1988 oontwikkelde heer 'ne mobiele computer mèt 'n eige besturingssysteem, Simple Operating System.

Veur e lekepubliek publiceerde heer in 2004 't book Feiten en mysteries in de deeltjesfysica (oetgebrach in 2004).

Ierbetuin

De planetoïde '9492 Veltman' is nao häöm geneump.

Bron

Dit artikel is vertaold oet ziene Nederlandsen tegenhenger, en wel in dees versie.