Marjane Satrapi

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Marjane Satrape (Perzisch: مرجان ساتراپی; Rasjt, 22 november 1969 - Paries, 4 juni 2026) waor 'n Iraons-Franse teikeneres vaan graphic novels (literair stripverhaole) en filmrezjisseus. Ze woort veural bekind mèt häör otobiografisch werk Persepolis.

Leve

Satrapi woort in 1969 gebore in Rasjt, 'n stad aon de Kaspische Zie. Twinteg daog nao häör geboorte verhuisde de femilie nao Teheran. Ze greujde op in e welgestèld milieu en góng in häör woenstad nao 't Franstaoleg Lycée Razi. Satrapi häör awwers waore politiek geëngageerd en gónge dèks próttestere tegen 't bewind vaan de sjah. Wie dee in 1979 woort aofgezat, kraog Satrapi te make mèt de dictatuur vaan 't islamistisch rezjiem. Zoe mós ze wie alle vrouwlui 'ne plak drage, en woorte väöl westerse dinger die bij de jäög geleef waore noe verboje. Väöl vaan häöre femilie en vrun woorte oonder allebei de rezjiems opgeslote of vermaord. Zelf kraog ze ouch es tiener al probleme mèt 't rezjiem.

Um häör mie veilegheid en vrijheid te gönne, woort ze op 14-jaorege leeftied nao 't Lycée Français de Vienne in Wene gesjik. In häör tienerjaore bleef ze in Oosteriek woene. Nao häöre sjaoltied kaom ze versneld in aonraking mèt 't vrij westers studenteleve, wat veur 'ne cultuursjok zörgde. Ze sleep bij vrun op de baank en raakde oetindelek daakloes. Naotot ze 'ne bronchitis opleep en mèt levesgevaor in 't hospitaol woort opgenome, góng ze trök nao Iran.

In häör toesland trouwde ze op 21-jaorege leeftied mèt 'ne vitteraon vaan d'n Iran-Irakoorlog. Nao drei jaor sjeide ze ziech; Satripi góng toen nao Straosbörg veur te studere aon de Haute école des arts du Rhin. In 1996 trouwde ze veur de twiede kier, noe mèt de Zweedsen acteur en producent Mattias Ripa.

In 't jaor 2000 maakde Satrapi häör debuut es stripteikeneerse. Ze brach toen 't ierste deil vaan Persepolis oet, euver häör jäög in 't Iran vaan de sjah. Nog drei deile, die alles biejein häör leve tot aon de verhuizing nao Straosbörg illustrere, woorte tot 2003 oetgebrach. Vertaolinge, wie de Ingelse en Nederlandse, bringe 't verhaol dèks in twie deile same. De deile sloge hendeg in in de wereld vaan stripleefhöbbers, en woorte beloend mèt pries nao pries. In 2019 zat de Britse gezèt The Guardian de cyclus op de 47e plaots vaan zien 'Hoonderd bèste beuk vaan de 21e iew'. Nao Persepolis brach Satrapi nog versjèllende aander stripbeuk in dezelfde stijl oet, wie Broderies en Poulet aux prunes.

Mèt de jaore versjuifde häöre focus evels nao de film. In 2007 woort Persepolis es animatiefilm oetgebrach. De film woort good oontvaange en kraog oonder mie de César veur 'bèste animatiefilm'. De Iraonse regering evels maakde bezwoer en kraog 't zoewie tot de film op 't Filmfestival vaan Bangkok neet woort vertuind. In 2011 woort ouch Paulet aux prunes geanimeerd. Mèt de zwarte kemedie The voices maakde Satrapi häör debuut es rezjisseus vaan 'ne späölfilm, dee daobij ouch nog Ingelstaoleg waor. Radioactive (ouch Ingelstaoleg) oet 2019 sjèldert 't leve vaan Marie Curie; Paradis Paris (Franstaoleg) oet 2024 is weer 'n zwarte kemedie.

Oonderwijl heel Satrapi ziech ouch oetgebreid bezeg mèt politiek activisme. In 2009 spraok ze ziech mèt d'n Iraonse filmmeker Mohsen Machbalmaf oet veur de gemaotegde presidentskandidaot Mir Hossein Mousavi, dee volgens hun de verkezinge had gewonne vaan de radicaole en door de keeskemissie tot winner oetgerope Mahmoed Ahmedinejad. In 2022 spraok ze häöre steun oet veur de proteste roond d'n doed vaan Mahsa Amini. 't Légion d'Honneur, wat ze in 2025 kraog touwgekind, weigerde ze, umtot Fraankriek in häör ouge te wieneg deeg veur Iraonse dissidente.

In aprèl 2025 storf häöre maan aon de kaanker. Vaanaof dat memint raakde Satrapi in 'n zwoer depressie boe ze neet mie oetkaom. Begin juni vaan 't volgend jaor storf ze, volgens häör femilie "vaan verdreet".

Werk

Stripbeuk

Persepolis, vol. 1 (2000). Paris: L'Association
Persepolis, vol. 2 (2001). L'Association
Persepolis, vol. 3 (2002). L'Association
Persepolis, vol. 4 (2003). L'Association
Sagesses et malices de la Perse (2001, mèt Lila Ibrahim-Ouali en Bahman Namwar-Motalg, Albin Michel
Les monstres n'aiment pas la lune (2001, Nathan Jeunesse
Ulysse au pays des fous (2001, mèt Jean-Pierre Duffour, Nathan Jeunesse)
Ajdar (2002, Nathan Jeunesse)
Broderies (2003, L'Association)
Poulet aux prunes (2004). Paris: L'Association
Le Soupir (2004, Bréal Jeunesse)
Femme, vie, liberté (2023, L'Iconoclaste)

Films

Persepolis (2007)
Poulet aux prunes (2011)
La bande des jotas (2012)
The voices (2014)
Radioactive (2019)
Paris Paradis (2024)