Louvre

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

't Louvre (Franzuuesisj: Musée du Louvre of Le Louvre) is ee va de groeëtste musea óp g'n welt, geleëge in 't ieësjte arrondissement va de Franzuuesisje hoofsjtad Paries, ten noarde va g'n Seine. 't Is óngergebrach in 't gelieknamig palies, wat oeëts de residentie woar va de kuueninge va Frankriek. 't Museum hat zieëker 500.000 kónssjatte, daterend van de aodheed tot d'r 19e ieëw. Heiva weëde ca. 35.000 objekte tentoongesjteld. Dat zint sculpture, kling decoratief objekte, sjilderije, tekeninge en archeologische vondste. Wiedoet 't bekindste wirk wat dao sjteet is de Mona Lisa va Leonardo da Vinci. In 2024 houw 't 8,7 mieljoeën bezeukesj.

Zammeloeng

De zammeloeng van 't Louvre besjteet oet de nieëkste aafdelinge:

Aodheed i ge Midde-Oeëste
Kóns van d'r Islam
Egyptische aodhede
Greekse, Etruskische en Romeinse aodhede
Beeldhouwkóns
Kónsvuurwerpe
Westerse sjilderkóns
Grafische kóns

Wiedoet de groeëtste is de aafdeling mit westerse sjilderkóns. Van alle sjilderije en anger sjilderwirke zint de Franzuuesisje 't bes verteëgewoadig, mit wirke va Nicolas Poussin, Jacques-Louis David (D'r eed va de Horatii), Ingres ('t Turkse bad) en Eugène Delaxroix (Sardanapalus zinne doeëd). Wiejer gieëf 't vöäl wirke oet Italië, mit topsjtukke oet d'r 16 ieëw va Da Vinci (Mona Lisa), Rafaël (la belle jardinière), Titiaan (Le concert champêtre), Veronese (De broelof i Kana) en Caravaggio. De collectie va Hollendsje en Vlaamsje sjildesj behoeët tot sjlot ooch tot de beste óp g'n welt, mit 't hoofwirk va d'r Mezeiker sjilder Jan Van Eyck (De maagd va kanseleer Rolin), d'r cyclus va Peter Paul Rubens mit 24 gebuuetenisse oet 't leëve va Maria de' Medici, 't portret va d'r Ingelsje kuuening Sjarel I va Van Dyck (Le roi à la chasse). Topsjtukke oet de Hollendsje zammeloeng zint De Zigeunerin va Frans Hals, Bathseba mit d'r breef va kuuening David va Rembrandt en De kantwirkster va Vermeer.

De zammeloeng mit Egyptische sjtukke hat höäre oersjpróng in d'r tied van 't ancien régime, meh woeëd hendig oetgebreid durch de Franzuuesisje invasie van Egypte en Syrië in 1798. Huuj besjteet ze oet zieëker 50.000 sjtukke. Tot de topsjtukke in deze collectie behoeët d'r sfinx va Tanis.

De zammeloeng mit sjatte oet 't Midde-Oeëste is verdeeld noa geografische locatie (Levant, Mesopotamië (Irak) en Perzië (Iran) en besjleet de periode van vuur de kóms van d'r islam.

Tot de aodste collecties van 't ganse museum behure de Greekse, Etruskische en Romeinse kónssjatte, mit 'ne oersjpróng in de ieësjte haofsjeet van d'r 16e ieëw. Ee van de bekindste wirke is 't marmere beeldhouwwirk Venus va Milo, daterend oet de Hellenistische periode (2e ieëw v. Chr.).

Gesjichde

Óp de plaatsj woe noe 't palies en 't museum ligke, woeëd umsjtrieëks 1200 'n vesting gebouwd durch kuuening Filips II, um de Franzuuesisje hoofsjtad te sjutse teëge aavalle oet 't weste. Normandië woar toen nog i heng van de Ingelsje. De reste van dit kesjtieël kent me nog truukzieë i'gn crypte van 't palies. In d'r loop van de ieëwe woeëd 't bouwwirk oetgebreid, mit toeres rónksum, umdat aavalle mieëtstes vanoet de Seine koame. Dees militair functie verleer 't vanaaf d'r 14e ieëw durch sjtadsoetbreiding, woedurch Sjarel V 't leet verangere in 'n residentie. In 1546 leet kuuening Frans I 't kesjtieël herbouwe in Renaissancesjtiel.

't Louvre verleer in d'r loop van d'r 17e ieëw, óp 't huuegdepunt van 't absolutisme, ooch zie functie es kuuenigliche residentie, wie Loewie XIV in 1682 zie residentie verlag noa Versailles. 't Woeëd vanaaf dat moment mieë en mieë gebroek es wirkplek vuur artieste. Hei woeëd de basis gelag vuur kónshandel en doamit ooch de zammeloeng va sjilderije. 't Topsjtuk Mona Lisa va Leonardo da Vinci woeëd al in dit stadium gekoch en aan de collectie touwgevoog.

In 't midde van d'r 18e ieëw óntsjtóng 't idee vuur 'n oapebaar galerie te creëre. Dees ideeë zint gedeeltelich umgezat gewoeëde; in de twieëde haofsjeet van d'r 18e ieëw woeëd de collectie oetgebreid mit werke van anger gerenommeerde sjildesj oet de Italiaanse Renaissance (Rafaël, Titiaan en Veronese), d'r Hollesje Gowe Ieëw (Rembrandt) en d'r Vlamsje en Franzuuesisje Barok (Poussin en Van Dyck). 't Louvre kreeg evvel ieësj pas seër de Franzuuesisje Revolutie in 1793 de sjtatus va museum. 't Louvre is doamit ee van de aodste musea óp g'n welt.

Ónger kezer Napoleon Bonaparte gruijde de kónszammeloeng hel, wat vuur e wichtig gedeelte 't gevolg woar va zieng veldtochte en krege óp mit name 't Italiaans sjiereiland en i minder mate ooch i Sjpanje, Uuesteriek-Hongarieje en de Lieëg Leng. Heidurch kreeg Louvre zinne hudige umvank. Kezer Napoleon III maakde 't meugelich um 't op versjillende daag te bezeuke en neet alling d'r zóndig, zoeëwie dat lang 't geval woar. Doamit kreeg 't Louvre mieë en mieë 't karakter van e modern museum.

In 1983 kreeg d'r Sjinees-Amerikaanse arsjitek Ieoh Ming Pei de ópdrach vuur 't museum angesj in te richte en 'ne nuie ingank te óntwerpe. Heë maakde ooch de bekinde piramide va glaas en metaal, die in 1989 ónthuld woeëd durch prizzedent François Mitterand. In de ieësjte joare noa de ónthulling woeëd 't wirk bekritiseerd, meh huuj besjouwt me höär es e wichtig icoon van 't museum.

In 2018 woeëd óngerzeuk gedoa noa kónswirke oet d'r koloniale tied. In 2025 woeëde ach topjstukke gesjtole oet de collectie mit kezerliche zjuwele.