Kreeg Hamas-Israël (2023-2026)

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Heëlesj. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

Dit artikel geit euver 'n doorgaonde gebäörtenis
D'n inhawd van dit artikel kan naovenant gauw verangere en kan mesjiens neet gans mie kloppe mit de lèste óntwikkelinge.

D'r kreeg tusje Hamas en Israel (2023-2026) is e gewapend conflik tusje 't Israelisch Leger en versjillende Palestiense terreurgroepe wat plaatsjvingk i g'n Gazasjtrook, Israel en óp g'ne westliche Jordaanoever, mit regelmieësige besjetinge i g'n grensgebeed mit Libanon en Syrië in 't noorde. I g'n Gazasjtrook vinge gevechte plaats mit Hamas, Palestiense Islamitische Jihad en versjillende anger milities en aa g'n noordgrens vuural mit Hezbollah.

Oerzaak van d'r kreeg is 'ne gecoördineerde aanval van Hamas en anger milities oet de Gazasjtrook op nederzettinge aa g'ne Israelische kank van de grens, woebei circa 1200 burgesj woeëde doeëdgemaak en 251 luuj woeëde óntveurd. Van de 251 luuj die óntveurd woeëde hant 85 't geweld neet uueverleëf. De letste leëvende geziezelde woeëde óp d'r 13e oktober 2025 uuevergedrage aan Israel. 't Lichaam van d'r letste gehieëmelde gegiezelde woeëd óp d'r 26e jannewaar 2026 gevónge óp 'n begraafplaatsj in Noard-Gaza.

D'r Gazakreeg weëd gekinmerk durch d'r sjaal va de Israelische bombardemente, 'n grónkinvasie en groeëte aatalle sjlachoffesj aa Palestiense zijde, mit name bei de burgerbevolking. Wiejer goof 't internationeel kritiek óp de blokkade va Gaza noa de aavalle óp 7 oktober 2023. Volges versjillende miensjerechteorganisaties is doarum sjproake van genocide óp de Gazaanse bevolking.^[1] Uueveriges weëde de aavalle va Palestiense terroristische groeperinge óp Israel ooch aangemerk es genocidaal. 't Internationaal Sjtraofhof in Den Haag hat dan ooch arrestatiebevele oetgevaardig teëge de Israelische premier Benjaming Netanyahu, vuurmalig minister va Defensie Yoav Gallant en Hamas-leider Mohammed Deif.^[2]

Achtergrónk

D'r Gazakreeg is 'n groeëte escalatie van 't Palestiens-Israelisch conflik, dat geet uuever de soevereiniteet van 't vuurmalig Brits mandaatgebeed Palestina. 't Geweld noom vuural touw noa de óprichting van d'r sjtaat Israel in 1948 en resulteerde i gewelddadige óntheemding va Palestiense nederzettinge in wat noe Israelisch grónkgebeed is (Nakba), gecombineerd mit groeëtsjalige pogroms óp en 'ne exodus va Joede noa d'r nuije sjtaat. Versjillende kiere veurde d'r Joedse sjtaat en versjillende leng i g'n Arabische welt kreeg, woe-ónger in 1967. Tiedes deë kreeg veroverde Israel ónger mieë de Gazasjtrook en de Westliche Jordanoever. Later in de twieëde haofsjeet van d'r 20e ieëw verplaatsjde 't conflikgebeed zich mieë en mieë noa Libanon, woe de basis woeëd gelag vuur terroristische groeperinge wie Hezbollah. 't Ayatollahregime, dat es gevolg va de Iraanse Revolutie (1978-1979) de mach greep in Iran, financeert bis huuj terrorisme i g'n regio ónger d'r naam As va Verzet.

In 1987 begós i Gaza de Ieësjte Intifada en woeëd terreurbeweging Hamas ópgerich, 'ne ópsjtand deë doerde bis 1993, wie de Oslo-Akkoorde gesjloate woeëde. Wie rónk 't milennium dudelich woar dat de akkoorde gee veiligheed en e beëter economisch perspectief hant gebrach vuur de bevolking va Gaza en Palestiene brook 'ne nuije ópsjtand oet deë in 2005 diplomatiek eindigde en ooch resulteerde in de óntmanteling va Joedse nederzettinge i g'n Gazasjtrook. Doa noom Hamas noa e conflik mit de Palestiense regering i 2007 de mach uuever en woeëd Gaza middels 'n Israelische blokkade gans geïsoleerd. Hamas en Israel raakde ónger mieë sjlaags i d'r winter va 2008 en 2009, 't noajoar va 2012, d'r zomer va 2014 en 't vreugjoar va 2021. De aavalle va d'r oktober 2023 en de hudige kreeg vörme qua sjaal wiedoet de groeëtste escalatie in 't conflik.

Verloop

Aanval op Israel

D'r kreeg begós óp d'r 7e oktober 2023 mit groeëtsjalige raketaanvalle en 'ne inval va terreurorganisatie Hamas en verwante milities in de Israelische grensgebede róndum de Gazasjtrook. Óngevier 3.000 militante sjtoke óp versjeie manere de grens uuever tusje de Gazasjtrook en Israel, woenoa ze hóngerde burgesj i versjillende dörpkes en kibboetzim langs de grens en óp e festivalterrein kótbei Re'im en Be'ri doeëdmaakde en giezelde. De aavalle op 't festival houw 't leëve gekos va 378 luuj.^[3] Israel reageerde mit zjwoar bombardemente óp Gaza, 'n totaal blokkade. 't Israelisch leger kós de mieëtste gebede óp d'r 8e en 9e oktober truukverovere óp de militante.

Grónkinvasie i g'n Gazasjtrook

I reaksie óp d'r ival woeëd officieel d'r sjtaat va kreeg oetgeroepe, e kreegskabinet samegesjteld en 300.000 reserviste gemobiliseerd, die de Gazasjtrook umsingelde. Óp d'r 13 oktober reep Israel de bewuuenesj va Gaza óp vuur 't noarde va g'n Gazasjtrook te evacuere.^[4] Seër deë daag deeg 't Israelische leger 't gebeed regelmieësig binnevalle. Óp d'r 27 oktober veel 't Israelisch leger 't noorde va g'n Gazasjtrook binne en begós 't Gaza-sjtad te umsingele.^[5] Tiedes e zesdaags sjtaak't-vure woeëde mieë es 100 gegiezelde oetgewisseld teëge zieëker 240 Palestiense gevangene.

't Sjtriedtonieël verplaatsjde zich gedoerende d'r kreeg mieërder kiere. Vuural i Gaza-sjtad, i ge noardeliche Beit Hanoun en in de zuudliche sjteë Rafah en Khan Yunis woeëd hel gevochte. Israelische troepe zint doa mieërder kiere sjlaags geraak mit militante van ónger mieë Hamas. Tupisjerwies ginge de aavalle gepaard mit 'ne óproop tot evacuatie, wat tot 'n groeëte humanitair crisis houw geleid ónger de bevolking i g'n Gazasjtrook. Mit name d'r aaval óp Rafah in 2024 woar umsjtreie, umdat 1,4 mieljoeën luuj, get mieë es twieë derde va de bevolking, ieërder zjus gevluch woare oet 't noarde vuur ieërder gevechte.

Óp d'r 16e oktober 2024 woeëd politiker Yahya Sinwar, d'r de facto-leider va Hamas noa d'r doeëd va Ismail Haniyeh i juli dat joar, doeëdgemaak i Rafah in e vuurgevech mit Israelische soldoate.^[6] Zie weëde ooch verantwoadelich gehoute vuur 't geweld teëge Israelische burgesj.^[2]

E twieëde akkoord vuur 'ne wapesjtilsjtand woeëd bereik i d'r jannewaar va 2025, deë evvel i d'r meëts dat joar eindigde wie Israel de lóchaavalle op Gaza hervatde.^[7] Óngerdeel van 't plaan woar de oetwisseling va 33 gegiezelde teëge hónderde Palestiense gevangene.

Hamasmilitante in de sjtroate va kibboets Be'eri
Beelde vanoet de zudeliche sjtad Rafah noa Israelische aavalle in 2025

Gevechte mit Hezbollah i Libanon

Óp d'r 8e oktober 2023, inne daag noa d'r aaval va Hamas en anger terroristische groeperinge, mengde Hezbollah zich in d'r sjtried durch rakette aaf te vure óp Israelische posities bei de Shebaa-boerderije, e sjtuk grónk óp de grens tusje de Golanhuuegde en Libanon wat durch Israel bezat is. Durch de Israelische teëge-aavalle óp Hezbollah i Libanon^[8] raakde mieë es 1,4 mieljoeën luuj óp de vluch.^[9]

De pager-explosies i d'r september va 2024 vörmde 't sjtartpunt van 'n intensieve Israelische campagne teëge de raketbesjetinge va Hezbollah. In d'r tied doanoa begós Israel 'n invasie in 't zude va Libanon gecombineerd mit lófaanvalle in 't ganse lank, in 't gebeed woe de militante beweging van aodsher actief is. Es gevolg doava is de groepering militair en politiek tsemlig verzjwak. Versjillende kopsjtukke en i totaal meugelich 4000 militante zint noe nimmieë i leëve.^[10] Wiejer woeëde groeëte wievöälhede materiaal vernetig, mit name rakette.

Aavalle va de houthi's i Jeme

Óp d'r 19e oktober 2023 vele de houthi's, die mit Iraanse sjteun tiedes d'r Jemenitische Burgerkreeg groeëte dele va Jeme wiste te verovere, vuur 't ieësj Israel aa mit kruutsrakette.^[11] Ooch vele de militante minstens 100 sjepe aan i en rónksum g'ne Bab al Mandeb, de zieësjtroat tusje Djibouti en Jeme die de Roeë Zieë mit de Indische Oceaan verbingk.^[12] Heimit woeëd 'n wichtige maritieme route aafgesjloate van d'r handel tusje Azië en Europa. De have va Eilat is heidurch feitelich failliet.^[13]

Noasjleep

I g'n regio

Dizze kreeg versjilt van anger escalaties durch d'r umvank en de heftigheed van 't geweld. Vuur 't ieësj i joare zint Israelische gebede (kót) i heng gekoame van Hamas en kóste de militante e groeët aantal burgesj boete Gaza doeëdmake. Wiejer woeëd vuur 't ieësj seër de Israelische truuktrekking in 2005 'n totaal blokkaasj aangekóndig, mit versjlechtering van de humanitair situatie tot gevolg.

Durch 't heftige geweld zint vöal burgersjlachoffesj gevalle. 't Gazaans gezóndheedsministerie, wat ónger leijing van Hamas sjteet, sjprik va ruum 38.000 doeëde, woeva wiedoet de mieëtste kink of vrouw zouw zieë. Och Israelische brónne sjpreëke van e groeët aantal burgersjlachoffesj, wiewaal de ciefers va bei partije (nog) neet verifiëre zint. Ónger de kreegssjlachoffesj zint och e aantal gegiezelde.

Óngervier 60 procent van de hoezer is kepotgesjoate en dus ónbewoeënbaar. Durch de blokkaasj gieëf 't e tekót aan voodsel, verzörgingsprodukte en mediciene i g'n Gazasjtrook.

Óp g'ne Westliche Jordaanoever gieëf 't 'n touwname va geweld va koloniste teëge Palestiene en angesjum.

Weltwied

Weltwied gieëf 't 'n touwname aan antisemitisme en ooch zint gevalle bekand va geweld en haat teëge moslims. Aa versjillende universitete en i versjillende sjteë óp g'n welt weëde pro-Palestiense en pro-Israelische proteste gehaote. Döks gónt oetinge van haat en geweld gepaard mit desinformatie op social media.

Brónne

Dit artikel is gebaseerd óp, meh neet vertaald oet, 't corresponderend Ingelsjtalig artikel. 't Bevat wiejer inhoud oet de Ingelsjtalige artikele uuever de crisis op g'n Roeë Zieë en uuever 't conflik mit Hezbollah.

Kiek ooch

[1] Amnesty.nl - Ondanks staakt-het-vuren gaat genocide in Gaza gewoon door

[arrestatiebevelen-2] 1 2 Nu.nl - Arrestatiebevelen Strafhof tegen Netanyahu en oud-minister Gallant

[3] Times of Israel - IDF okayed Nova music festival, but didn’t inform troops deployed at border, probe finds

[4] NOS - Nieuwe vertrekoproep Israël aan Gazanen, leger 'op alle plekken rond Gazastrook'

[5] Axios - Israel moves to "new phase" of war with Hamas in major incursion in Gaza

[6] BBC - How Israel killed Hamas leader Sinwar in a chance encounter

[7] CNN - Aid workers reported killed and missing in Gaza as Israeli blockade nears one month

[8] Reuters - Israel, Hezbollah exchange artillery, rocket fire

[9] L'Orient Today - ISF removes displaced people's tents from Ramlet al-Baida

[10] Reuters - Still counting its dead, Hezbollah faces long road to recover from war

[11] AP - US military shoots down missiles and drones as it faces growing threats in volatile Middle East

[RodeZee-12] VRT - Drie doden bij aanvallen van Houthi-rebellen op vrachtschip in Rode Zee

[13] Seatrade-maritime.com - Attacks on Red Sea shipping bankrupt Israeli port

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]